Nhân lực du lịch trước áp lực chuyển đổi kép
Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang trở thành 2 trụ cột quan trọng để ngành du lịch Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội lớn, ngành cũng đang đối mặt với một thách thức không nhỏ là khoảng trống về chất lượng nguồn nhân lực. Thiếu kỹ năng số, tư duy phát triển xanh còn hạn chế… đang trở thành "điểm nghẽn" đòi hỏi các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cơ quan quản lý phải sớm có giải pháp đồng bộ.
Điểm nghẽn từ kỹ năng số và tư duy xanh
Thời điểm hiện tại, các địa phương đã từng bước xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh. Các nền tảng đặt phòng trực tuyến, vé điện tử, bản đồ số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, thực tế tăng cường, thanh toán không dùng tiền mặt... ngày càng được ứng dụng rộng rãi nhằm nâng cao trải nghiệm của du khách.
Tuy nhiên, nguồn nhân lực vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ. Nhiều doanh nghiệp lữ hành, khách sạn, khu nghỉ dưỡng, việc tuyển dụng lao động thành thạo các nền tảng số, có khả năng khai thác dữ liệu khách hàng, vận hành hệ thống quản trị số hay sử dụng AI trong khâu quảng bá vẫn gặp nhiều khó khăn. Phần lớn lao động mới chỉ dừng ở mức sử dụng các phần mềm cơ bản, trong khi kỹ năng phân tích dữ liệu, quản trị nền tảng số hay ứng dụng công nghệ mới còn khá hạn chế.
Không ít doanh nghiệp phải tự đào tạo lại sau tuyển dụng, làm gia tăng chi phí và kéo dài thời gian thích ứng của người lao động. Đáng chú ý, khoảng cách về năng lực số còn thể hiện rõ giữa các địa phương. Trong khi nhiều trung tâm du lịch lớn đã bắt đầu ứng dụng mạnh công nghệ thì không ít điểm đến ở vùng sâu, vùng xa vẫn thiếu đội ngũ có khả năng vận hành các nền tảng số, khiến quá trình chuyển đổi diễn ra thiếu đồng đều.
Nếu chuyển đổi số giúp nâng cao hiệu quả quản trị thì chuyển đổi xanh lại quyết định tính bền vững của ngành du lịch trong dài hạn. Thực tế cho thấy không ít lao động trong ngành vẫn chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn, quản lý chất thải, tiết kiệm năng lượng hay giảm phát thải trong hoạt động du lịch.
Ở nhiều cơ sở lưu trú, việc phân loại rác, tiết kiệm nước, giảm sử dụng nhựa dùng một lần vẫn chủ yếu dựa vào các quy định nội bộ thay vì xuất phát từ nhận thức và kỹ năng nghề nghiệp của người lao động.
Trong khi đó, các doanh nghiệp lữ hành ngày càng cần đội ngũ nhân lực có khả năng thiết kế các chương trình du lịch xanh, du lịch cộng đồng, du lịch có trách nhiệm; biết cân bằng giữa mục tiêu phát triển kinh tế với bảo tồn tài nguyên và văn hóa bản địa.
Theo PGS.TS Phạm Hồng Long - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Khoa Du lịch học, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐHQG Hà Nội), ngành du lịch Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp bách của quá trình chuyển đổi kép, kết hợp số hóa và xanh hóa. Tuy nhiên, thị trường lao động du lịch hiện đối mặt với tình trạng thiếu hụt đồng thời các kỹ năng số cần thiết để vận hành hệ sinh thái du lịch thông minh và tư duy xanh để thực thi các cam kết môi trường.
Đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng chuyển đổi kép
PGS.TS Lê Anh Tuấn - nguyên Vụ trưởng Vụ Đào tạo (Bộ VHTTDL) cho rằng, để thực hiện được yêu cầu số hóa và xanh hóa trong du lịch, điều cốt lõi là cần phải thay đổi tư duy. Những người làm du lịch cần ứng dụng các hoạt động chuyển đổi số trong du lịch nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, xúc tiến quảng bá, xây dựng sản phẩm, nâng cao trải nghiệm. Bên cạnh đó, thực hành xanh, liên tục cập nhật kiến thức, kỹ năng nhằm nâng cao năng lực và thích ứng với xu hướng phát triển của xã hội.
Còn theo TS Trương Thị Thu Trang - Viện Thông tin Khoa học xã hội, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đã trở thành xu thế tất yếu, đóng vai trò kép thúc đẩy sự phát triển hiện đại và bền vững của ngành du lịch Việt Nam trong bối cảnh mới. Việc thực thi đồng bộ các chủ trương từ Chính phủ đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong việc hình thành hệ sinh thái du lịch thông minh, nâng cao trải nghiệm du khách gắn liền với trách nhiệm bảo tồn tài nguyên môi trường. Để hiện thực hóa mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, Việt Nam cần quyết liệt tháo gỡ các rào cản về hạ tầng dữ liệu, cơ chế tài chính và đặc biệt là phát triển nguồn nhân lực “kỹ năng kép”. Sự kết hợp chặt chẽ giữa đổi mới sáng tạo số và định hướng tăng trưởng xanh sẽ là chìa khóa để du lịch Việt Nam bứt phá, khẳng định vị thế là điểm đến an toàn, thông minh và bền vững trên bản đồ du lịch toàn cầu.
Có thể thấy, chuyển đổi kép không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ hay thực hiện các cam kết giảm phát thải. Đó còn là quá trình tái cấu trúc toàn diện nguồn nhân lực để thích ứng với mô hình phát triển mới. Khi người lao động được trang bị đầy đủ cả kỹ năng số và năng lực xanh, ngành du lịch Việt Nam sẽ có thêm nền tảng vững chắc để nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng sức cạnh tranh và khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch khu vực cũng như thế giới.