Nhiều người khỏe mạnh có thể mang vi khuẩn não mô cầu trong mũi họng

Theo các bác sĩ, bệnh não mô cầu không phải là bệnh hiếm gặp nhưng thuộc nhóm bệnh truyền nhiễm có diễn tiến nhanh và tỷ lệ tử vong cao. Tại Việt Nam, bệnh được xếp vào nhóm B, với tỷ lệ tử vong khoảng 10 - 15% ngay cả khi được điều trị kịp thời.

Đáng lo ngại, khoảng 10 - 20% người sống sót sau bệnh não mô cầu có thể phải chịu di chứng nặng nề như cụt chi, điếc, tổn thương thần kinh, suy giảm nhận thức hoặc rối loạn vận động kéo dài.

Bác sĩ Phạm Đình Đông, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết, điều khiến các bác sĩ ám ảnh là tốc độ diễn tiến “nhanh đến không kịp trở tay” của bệnh.

Gần đây, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố tiếp nhận một thiếu niên 13 tuổi nhập viện trong tình trạng viêm màng não do não mô cầu. Dịch não tủy đục như nước vo gạo, cho thấy tình trạng nhiễm khuẩn nặng. Các bác sĩ nhận định, nếu nhập viện chậm thêm, nguy cơ tử vong hoặc tổn thương não không hồi phục là rất lớn.

Đáng chú ý, trẻ chưa từng tiêm vaccine phòng não mô cầu vì gia đình cho rằng xung quanh chưa có ai mắc bệnh nên có thể tiêm sau.

Theo bác sĩ Đông, đây là suy nghĩ khá phổ biến của không ít phụ huynh. Tuy nhiên, não mô cầu không báo trước và không chờ đợi bất kỳ ai.

Điều khiến bệnh đặc biệt nguy hiểm là nguồn lây có thể đến từ những người hoàn toàn khỏe mạnh. Vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú tạm thời ở niêm mạc mũi họng mà không gây triệu chứng cho người mang.

Tuy nhiên, trong quá trình nói chuyện gần, ho, hắt hơi, hôn, dùng chung ly uống nước, muỗng đũa hoặc sống chung trong môi trường đông đúc, vi khuẩn có thể phát tán sang người khác.

Ở người có sức đề kháng yếu, đặc biệt là trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người chưa có miễn dịch bảo vệ, vi khuẩn có thể nhanh chóng vượt qua hàng rào bảo vệ của cơ thể, xâm nhập vào máu và hệ thần kinh trung ương, gây nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não.

Bác sĩ Đông khuyến cáo, người lớn không nên hôn trực tiếp lên mặt, môi hoặc bàn tay trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, nhất là khi đang mắc các bệnh đường hô hấp hoặc chưa bảo đảm tình trạng sức khỏe.

Tại Việt Nam, nhiều nhóm huyết thanh não mô cầu gây bệnh đã được ghi nhận, gồm A, B, C, W và Y. Đây đều là những nhóm vi khuẩn có khả năng gây bệnh não mô cầu xâm lấn với các thể bệnh nguy hiểm như viêm não - màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết tối cấp.

Trong những năm gần đây, nhóm B được ghi nhận là nguyên nhân của nhiều ca bệnh nặng tại Việt Nam. Tuy nhiên, các nhóm A, C, W và Y vẫn lưu hành, có thể gây dịch và các trường hợp bệnh nghiêm trọng ở mọi lứa tuổi.

Do nhiều nhóm huyết thanh cùng tồn tại, không có một loại vaccine đơn lẻ nào có thể bảo vệ trước tất cả các nhóm não mô cầu. Hiện Việt Nam đã có các vaccine giúp phòng bệnh theo từng nhóm huyết thanh khác nhau, gồm vaccine phòng nhóm A, C, W, Y và vaccine phòng nhóm B.

Theo khuyến cáo, trẻ từ 2 tháng tuổi, sớm nhất là 6 tuần tuổi, đã có thể bắt đầu tiêm một số loại vaccine phòng não mô cầu, tùy loại vaccine và chỉ định. Ngoài trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, sinh viên sống trong ký túc xá, quân nhân, người sinh hoạt hoặc làm việc trong môi trường đông người, người chuẩn bị đến vùng có dịch hoặc khu vực lưu hành bệnh cũng cần được tư vấn tiêm phòng đầy đủ.

Các bác sĩ nhấn mạnh, bệnh não mô cầu có thể xảy ra ở bất kỳ người khỏe mạnh nào. Nhiều trường hợp chỉ bắt đầu bằng sốt, đau đầu nhưng nhanh chóng chuyển sang sốc nhiễm khuẩn hoặc viêm màng não nặng.

Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, cứng cổ, nôn nhiều, lơ mơ, co giật, nổi ban xuất huyết hoặc tử ban trên da, đặc biệt nếu triệu chứng diễn tiến nhanh trong vài giờ, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay.

Với bệnh não mô cầu, mỗi giờ chậm trễ đều có thể làm giảm cơ hội cứu sống người bệnh và làm tăng nguy cơ di chứng nặng nề. Người dân không nên tự điều trị tại nhà hoặc chờ triệu chứng tự thuyên giảm.