Nhu cầu năng lượng và mục tiêu tăng trưởng 2 con số
Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên hai con số, thì nhu cầu năng lượng đang trở thành vấn đề cấp bách hơn bao giờ hết. Trong thời gian tới, nhu cầu năng lượng của Việt Nam cũng rất lớn, gắn chặt với mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng...
Theo nhận định của giới chuyên gia, Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mang tính bước ngoặt với mục tiêu đưa tốc độ tăng trưởng kinh tế chạm mức hai con số. Để cỗ máy kinh tế vận hành trơn tru ở cường độ cao như vậy, thì năng lượng, đặc biệt là điện năng không chỉ là yếu tố hỗ trợ mà phải trở thành nền tảng đi trước một bước. Giới chuyên gia dự báo, tốc độ tăng nhu cầu điện trong giai đoạn 2026 - 2030 sẽ duy trì ở mức rất cao, từ 10 - 12% mỗi năm. Điều này đặt ra một bài toán khổng lồ về năng lực cung ứng và sự ổn định của hệ thống lưới điện quốc gia.
Ông Trần Hoài Trang - Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công thương) cho biết, Nghị quyết số 70/NQ/TW đã nêu rõ ưu tiên phát triển năng lượng ở mức cao nhất để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng liên tục trên 10%. Đây là mệnh lệnh từ thực tiễn bởi nếu thiếu hụt năng lượng, mọi kế hoạch về chuyển đổi mô hình tăng trưởng hay thu hút đầu tư công nghệ cao đều sẽ trở nên vô nghĩa. Ông Trang cho biết, ước tính giai đoạn 2026-2030, ngành năng lượng Việt Nam cần hơn 77 tỷ USD, tương đương trên 15 tỷ USD/ năm. Xa hơn, tổng nhu cầu vốn từ nay đến năm 2050 có thể lên tới khoảng 400 tỷ USD, bình quân khoảng 16 tỷ USD/năm. Riêng quá trình chuyển đổi năng lượng được dự báo cần trên 135 tỷ USD đến năm 2050, trong đó đầu tư cho phát triển nguồn điện khoảng 120 tỷ USD, xây dựng hệ thống lưới điện truyền tải khoảng 15 tỷ USD.
TS Cấn Văn Lực - Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ chia sẻ, nhu cầu năng lượng của Việt Nam trong giai đoạn tới là rất lớn. Theo dự báo, tốc độ tăng nhu cầu điện giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 10 - 12%/năm, giai đoạn 2030 - 2035 duy trì ở mức 7 - 7,5%/năm. Mức tăng này đặt ra yêu cầu rất lớn về nguồn lực, đặc biệt là vốn đầu tư để phát triển hạ tầng năng lượng và thực hiện chuyển dịch năng lượng theo hướng bền vững. Do vậy, về nhu cầu vốn, ước tính trong 5 năm tới, ngành năng lượng cần hơn 77 tỷ USD, tương đương khoảng 15 tỷ USD mỗi năm. Nếu tính đến mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050, tổng nhu cầu vốn có thể lên tới 400 tỷ USD. Đây là những con số thách thức đòi hỏi một sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài chính và thực thi hạ tầng.
Ông Nguyễn Tài Anh - Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, mỗi năm, Việt Nam cần 3 - 5 tỷ USD đầu tư vào hệ thống điện. Nhưng thách thức lớn nhất không phải là tiền, mà là công tác quy hoạch đồng bộ giữa nguồn điện và lưới điện. Ông Tài Anh cho biết thêm, nguồn điện đầu vào đa dạng, phong phú, do các thành phần kinh tế đầu tư, thời gian xây dựng một nhà máy phát điện không lâu nhưng để xây dựng đường truyền tải điện 500 KV phải mất 3 - 5 năm xây dựng, cộng cả thời gian chuẩn bị đầu tư, hoàn tất các thủ tục thì nhanh cũng mất 7 năm...
Nói về nhu cầu năng lượng và mục tiêu tăng trưởng hai con số, bà Trần Thị Quỳnh Nga, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành (Bộ Tài chính) phân tích, các cơ chế hỗ trợ như giá FIT đã hết hiệu lực, còn các cơ chế thay thế vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Các công cụ tài chính, đặc biệt là trái phiếu xanh, hiện vẫn ở giai đoạn đầu phát triển, chưa đáp ứng được nhu cầu huy động vốn quy mô lớn. Thị trường điện cạnh tranh cũng chưa hoàn thiện, làm gia tăng rủi ro cho nhà đầu tư. Chính bởi sự thiếu hụt các khung pháp lý ổn định làm gia tăng rủi ro cho nhà đầu tư, khiến việc huy động vốn quy mô lớn từ khu vực tư nhân trở nên khó khăn hơn. Vậy nhưng những nút thắt này đang dần được tháo gỡ bằng những quyết sách quyết liệt từ cấp cao nhất. Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 253/2025/QH15, tạo hành lang pháp lý mới để khơi thông nguồn vốn cho năng lượng tái tạo...
