Những “cây đại thụ” giữ hồn cốt Cơ tu

Cây đại thụ của bản làng

Nơi biên giới Hùng Sơn, dưới mái nhà gươl truyền thống, ông Hốih Nhiết ở tuổi 61, với mái tóc đã chớm sợi bạc, ông được dân bản kính trọng gọi bằng cái tên thân thương: “Cây đại thụ của bản làng”, bởi ông là một người có uy tín tiêu biểu, không chỉ gương mẫu đi đầu trong mọi phong trào thi đua tại địa phương mà còn là biểu tượng của tinh thần bảo vệ thiên nhiên nơi biên giới.

Không dừng lại ở việc bảo vệ màu xanh của đại ngàn, ông Hốih Nhiết còn dành trọn vẹn tình yêu và tâm huyết cho việc gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. Ông am hiểu sâu sắc từng nhịp điệu cồng chiêng, thành thục vũ điệu tâng tung da dá mạnh mẽ, và đặc biệt là có sự gắn kết máu thịt với nghệ thuật nói lý, hát lý là một loại hình diễn xướng dân gian vô cùng độc đáo, kết tinh trí tuệ của người Cơ Tu.

Ông Nhiết cho biết, nghệ thuật nói lý, hát lý không tuân theo một bài bản cố định nào. Tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể, vào tâm trạng của người đối diện mà mình tự ứng khẩu thành thơ, thành nhạc. Người hát lý giỏi phải là người am tường phong tục tập quán, thấu hiểu tường tận vui buồn trong đời sống của dân làng thì lời hát ra mới chạm được vào trái tim, mới khiến người nghe thấm thía.

Vai trò quan trọng của già làng

Tạm biệt vùng biên viễn Hùng Sơn, chúng tôi tìm về thôn Prao thuộc xã Đông Giang, nơi già làng Zơ Râm Vui đang ngày ngày cống hiến những phần sức lực của mình cho sự phát triển của quê hương. Bước sang tuổi ngoài 70, mái tóc đã bạc trắng nhưng bước chân của ông vẫn vô cùng nhanh nhẹn. Hàng ngày, ông vẫn duy trì thói quen đến tận từng hộ gia đình trong thôn để nắm bắt tâm tư, hướng dẫn bà con cách thức trồng trọt, chăn nuôi, tận tình vận động mọi người chung tay phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo.

Ông Vui chia sẻ: Tôi thường nói với bà con, có 2 con bò giống thì phải ra sức chăm nuôi, cố gắng nuôi cho tốt để chúng sinh sản thêm. Chỉ cần vài năm kiên trì, từ 2 con ban đầu sẽ phát triển thành cả đàn bò lớn. Muốn thoát được cái nghèo cái khổ đeo bám thì phải biết tích lũy.

Già làng Zơ Râm Vui còn đặc biệt dành trọn sự quan tâm cho sự nghiệp giáo dục của trẻ em trong thôn. Trong tất cả các cuộc họp dân cư, ông luôn nhắc nhở các bậc phụ huynh phải ưu tiên cho con em mình đến trường học chữ đầy đủ, không để xảy ra tình trạng trẻ em bỏ học giữa chừng hay nạn tảo hôn, ảnh hưởng đến tương lai.

Ngoài ra, già Vui còn tự mở một lớp học đặc biệt vào ban đêm ngay tại nhà để dạy chữ Cơ Tu cho trẻ em trong thôn. Dưới ánh đèn vàng nơi hiên nhà, hình ảnh người già làng kiên nhẫn cầm tay từng đứa trẻ, nắn nót chỉ dẫn từng nét chữ dân tộc đã trở thành một hình ảnh đẹp đẽ. Đối với ông, giữ văn hóa không chỉ là giữ mái nhà gươl hay tiếng cồng chiêng mà còn phải giữ được tiếng nói, chữ viết cho thế hệ mai sau.

Cũng tại xã Đông Giang, già Arất Blúc ở thôn Tà Vạc được bà con hết lòng tin yêu, ông không chỉ là một tuyên truyền viên tích cực trong việc đưa các chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước đến với đồng bào, ông còn thường xuyên đứng ra hòa giải các vụ việc mâu thuẫn phát sinh trong cuộc sống cộng đồng.

Già Blúc cho biết, người trong làng sống với nhau lâu dài nên phải biết nhường nhịn, đoàn kết. Mình nói sao để bà con hiểu chứ không phải để thắng thua. Bên cạnh đó, ông còn tích cực vận động nhân dân tự nguyện hiến đất làm đường, tham gia xây dựng nông thôn mới, nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường và bảo tồn các giá trị văn hóa.