Những công trình thách thức thời gian
Khảo cổ học đem đến cho con người đương đại những nhận thức bất ngờ về một thời đã mất. Người ta không khỏi kinh ngạc trước chúng ta vài trăm năm, vài ngàn năm con người đã sáng tạo ra những công trình đồ sộ, kể cả những công trình đòi hỏi trình độ tư duy cũng như kiến thức khoa học cao. Đồng thời, người ta cũng rất ngạc nhiên với những công trình tồn tại đến ngày nay, bám cheo leo trên những vách đá.
Hang động nhân tạo ở Nepal
1. Không ít những công trình phát lộ nhờ khảo cổ học khiến người ta không giải thích nổi. Mới đây, tại thành phố cổ Aksum (Ethiopia), các nhà khảo cổ học đã phát hiện ngôi mộ của một phụ nữ 2.000 năm tuổi được mệnh danh là Công chúa ngủ trong rừng. Trong ngôi mộ cổ ấy còn có rất nhiều đồ trang sức, tạo tác tuyệt đẹp có niên đại từ thế kỷ I, II. Chúng là những vật dụng được chế tác công phu, bao gồm những chiếc vòng cổ làm từ hàng ngàn hạt màu, hạt thủy tinh Roman và kể cả bình nước hoa bằng thủy tinh- một vật liệu vô cùng hiếm hoi vào thời đó, đặc biệt là chúng lại được chế tác rất tinh vi với khả năng kĩ thuật siêu việt. Trên ngón tay “xác ướp nàng công chúa” còn có một chiếc nhẫn đồng tuyệt đẹp. Việc phát hiện ngôi mộ cổ này cho thấy cách chúng ta 2000 năm, trình độ kĩ thuật- mỹ nghệ của người xưa cũng đã đạt độ xuất sắc.
Từ câu chuyện ngôi mộ cổ “Nàng công chúa ngủ trong rừng” ở Ethiopia, giới khảo cổ học đã “lên danh sách” một số công trình khảo cổ nổi bật. Trước hết là di chỉ L’Anse aux Meadows thuộc phía Bắc của đảo Newfoundland (Canada). Đây là một khu vực kiến trúc hết sức độc đáo, thuộc về người Viking. Nó được xem là gợi ý sáng giá cho việc thiết kế những ngôi nhà gần gũi với thiên nhiên của người sau này. Đặc biệt thú vị là công trình này được xây dựng ở khu vực Bắc Mỹ 500 năm trước khi Columbus phát hiện ra châu Mỹ. Điều đó khiến người ta ngờ rằng chính những người Viking đã tìm ra châu Mỹ chứ không phải nhà thám hiểm Columbus.
Tổ hợp kiến trúc Saksaywaman (Peru)
L’Anse aux Meadows được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới vào năm 1978.
Tại Peru, khu liên hợp kiến trúc theo kiểu pháo đài Saksaywaman, có sức chứa tới 10.000 người. Tới nay, những bức tường lớn kiên cố vẫn tồn tại bất chấp thời gian. Bức tường là những phiến đá chồng khít lên nhau, ngay cả một tờ giấy cũng không thể lọt qua được các khe hở. Tảng đá lớn nhất được đặt làm nền có chiều cao 8,5m. Tuy nhiên, người ta không thấy kiến trúc này sử dụng vào mục đích phòng thủ. Vậy, nó được xây dựng lên nhằm mục đích gì? vẫn chưa có câu trả lời thỏa đáng.
Lâu đài Predjama
Năm 1983, khu phế tích Saksaywaman được UNESCO công nhận là Di sản thế giới.
Di chỉ khảo cổ Mohenjo-daro còn gọi là “Ngọn núi của cái chết” nằm ở tỉnh Sindh, Pakistan. Đây là một trong những khu định cư lớn nhất của nền văn minh Indus, được xây dựng vào khoảng năm 2600 trước Công nguyên. Thật khó có thể tưởng tượng được rằng Mohenjo-daro được xây dựng rất giống thành phố hiện đại ngày nay với đường xá, hệ thống thoát nước ngầm..., điều đó làm cho giới nghiên cứu kinh ngạc.
Mohenjo-daro được UNESCO công nhận là Di sản thế giới vào năm 1980.
Ngôi đền Göbekli Tepe (Thổ Nhĩ Kỳ)
Một công trình kiến trúc cổ nguy nga khác là ngôi đền Göbekli Tepe (Thổ Nhĩ Kỳ), xây dựng cách đây 12.000 năm. Khi khai quật, các nhà khảo cổ học nhận thấy hình như ai đó đã cố tình chôn vùi ngôi đền trong cát để không bị phát hiện. Đây là công trình đá, với những phiến nặng từ 100-300 tấn, không hiểu bằng cách nào người ta đã nâng được chúng lên và xếp chúng vào đúng vị trí.
Nơi định cư của người Dogon cổ đại
2. Tồn tại tới ngày nay là không nhiều công trình cheo leo trên vách đá. Ai xây dựng chúng? Và vì sao lại tìm nơi khuất nẻo, khó khăn ấy để xây dựng? thật cũng khó trả lời.
Tại Mali, bên vách đá Bandiagara, từ hàng ngàn năm trước người Dogon đã định cư. Để tránh bị tấn công từ bên ngoài, người ta đã làm những ngôi nhà bám vào vách đá. Còn tại Nepal lại có những hang động lơ lửng giữa trời, chúng có độ cao trung bình 50m tính từ mặt đất và chỉ có thể tiếp cận bằng cách sử dụng các trang thiết bị leo núi. Như vậy, con người sẽ rất khó sống ở đây, vì điều kiện sinh hoạt hầu như không có, vì thế rất có thể đây chính là nơi ẩn cư của những vị tu sĩ hoàn toàn thoát tục.
Người ta cũng hết sức thú vị khi tới lâu đài Predjama, nằm ở miệng hang đá phía tây Nam Slovenia. Đây là một kiệt tác kiến trúc với hàng trăm lối đi bí mật, trong đó có cả con đường tự nhiên dẫn tới một căn phòng bí mật. Đây chính là đường vận chuyển lương thực, thực phẩm thời kì lâu đài bị vây hãm. Cũng thật độc đáo với nhà thờ thánh Michael ở Neddle (Pháp), xây dựng năm 962 trên đỉnh một phiến đá núi lửa với độ cao 85m. Muốn tới được nhà nguyện, người ta phải leo 268 bậc thang.
Thị trấn cổ Al-Hajjara (Yemen)
Cuối cùng có thể kể đến thị trấn cổ Al-Hajjara (Yemen) như thể mọc ra từ lơ lửng vách đá. Al-Hajjara được xây dựng vào thế kỷ XI dưới thời đế quốc Ottomans, được coi là một nơi bất khả xâm phạm và là ác mộng của bất cứ kẻ xâm lăng nào.
