Nhùng nhằng cổ phần hóa
Năm 2015 được xem là năm của các thương vụ mua bán và sáp nhập các ngành hàng như: tiêu dùng, bất động sản, ngân hàng… Theo đó, thị trường chứng kiến sự sôi động chuyển lưu dòng vốn ngoại vào các công ty tư nhân tên tuổi của Việt Nam. Vậy mà, nhìn vào quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (DNNN) lại thấy khá chậm chạp.
Mặc dù đóng vai trò chủ đạo của nền kinh tế nhưng (DNNN) có một điểm chung là sử dụng vốn nhiều nhưng hiệu quả kinh doanh thấp. Chính phủ đã chủ trương thực hiện tái cơ cấu phát huy hiệu quả sản xuất kinh doanh. Song song đó động lực đẩy mạnh cổ phần hóa DNNN còn được lý giải, hội nhập đang đòi hỏi sự cạnh tranh công bằng và không có “bóng dáng” của sự ưu đãi về mọi mặt.
Theo kế hoạch đề ra, năm 2012 Chính phủ quyết định tái cấu trúc 1.200 DN 100% vốn nhà nước. Tuy nhiên, sau 3 năm thực hiện quyết liệt cổ phần hóa tình hình không mấy khả quan, kết quả không đúng với chiến lược đề ra.
Năm 2014 mục tiêu cổ phần hóa 200 DNNN nhưng chỉ thực hiện được 143 DN. Năm 2015, phải thực hiện cổ phần hóa 289 DN song đến thời điểm này chỉ có khoảng mấy chục DN hoàn thành nhiệm vụ. Số còn lại đang chập chững thành lập ban chỉ đạo hoặc xác định giá trị.
Mục tiêu cổ phần hóa DNNN khá rõ ràng với kỳ vọng lớn, thế nhưng thực tế cho thấy đang có sự nhùng nhằng trong cổ phần hóa DNNN với 1001 lý do bấp cập khác nhau như: kinh tế chưa hết khó khăn, định giá quá cao…
Với mong muốn hoàn thành tốt kế hoạch cổ phần hóa DNNN, mới đây Chính phủ chính thức kêu gọi nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần DNNN. Song theo nhận định của giới chuyên gia kinh tế, cổ phần hóa DNNN chưa tạo ra được động lực hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài.
Lý do, nhà đầu tư nước ngoài muốn rót vốn vào những DN đang “ăn lên làm ra” hoặc họ mua một lượng lớn cổ phiếu của công ty. Trong khi đó, tỷ lệ chào bán của DNNN rất thấp chỉ khoảng vài phần trăm.
Đơn cử, Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam giới hạn mức bán ra 4% cổ phiếu. Tương tự, Tổng Công ty Hàng không Việt Nam chỉ chào bán 3,5%.
Ngoài ra, theo nhà đầu tư ngoại hạn chế của DN Việt Nam là thiếu công khai thông tin, minh bạch số liệu, cho nên nhà đầu tư quan ngại là điều bình thường. Vấn đề hiện nay, làm sao đó để nhà đầu tư thấy thông tin minh bạch thì họ mới mạnh dạn đầu tư, rót vốn.
Để tạo lực hút với các nhà đầu tư nước ngoại trong cổ phần hóa DNNN đòi hỏi phải xóa bỏ đặc quyền, đặc lợi mà DNNN đang được hưởng, đẩy mạnh thoái vốn đầu tư ngoài ngành. Và đặc biệt, mạnh dạn bán một lượng lớn cổ phiếu thay vì cứ muốn chi phối bằng cách bán “nhỏ giọt” như hiện nay.