Nỗ lực vì Biển Đông

Hải đăng trên đảo Song Tử Tây (huyện đảo Trường Sa, Khánh Hòa).

Những cuộc họp gần đây trong đó vấn đề Biển Đông rất nóng, có thể kể đến: Đối thoại Shangri-La 2016 (từ ngày 3 đến hết ngày 5/6); Đối thoại chiến lược thường niên kinh tế Mỹ - Trung lần thứ 8 (ngày 6/6); Hội thảo quốc tế với chủ đề An ninh và phát triển: Hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm Á - Âu (ngày 9 và 10/6).

Tại Đối thoại Shangri-La 2016 và Hội thảo quốc tế An ninh và phát triển: Hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm Á - Âu, nhiều học giả đã lên tiếng lo ngại về việc Trung Quốc tôn tạo, xây dựng mới các đảo, đá trong Biển Đông và coi đây là nhân tố gây mất ổn định ở vùng biển này. Việc gia tăng khả năng quân sự trên Biển Đông là mối lo ngại lớn, khi đây là vùng biển có 9 quốc gia và vùng lãnh thổ tuyên bố chủ quyền, quyền lợi. Biển Đông với diện tích 3,5 triệu km2 là vùng biển nhộn nhịp trong giao thương, là tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới. Vì vậy, việc bất cứ một quốc gia nào có ý định gây hấn, sử dụng vũ lực đều gặp sự phản ứng mạnh mẽ của cộng đồng quốc tế.

Cũng tại Đối thoại Shangri-La, nhiều ý kiến quan ngại về việc Trung Quốc tuyên bố ý định về vùng nhận diện phòng không (ADIZ) đối với Biển Đông. Nếu vậy, cả mặt nước và bầu trời ở Biển Đông đều gia tăng căng thẳng. Tại Đối thoại thường niên chiến lược kinh tế Mỹ - Trung, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry đã cho rằng, vùng nhận diện phòng không là “có tính chất gây hấn và gây bất ổn”. Tuy nhiên, cũng tại Đối thoại này, Mỹ và Trung Quốc đã tái khẳng định cam kết tôn trọng quyền tự do hàng hải và tự do bay ngang Biển Đông.

Trở lại Hội nghị đặc biệt Ngoại trưởng ASEAN - Trung Quốc. Hội nghị nhóm họp theo đề xuất của ASEAN khi các Ngoại trưởng thảo luận về Biển Đông tại Hội nghị hẹp các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN, tháng 2-2016. Việc chủ động đặt vấn đề bàn thảo với Trung Quốc cho thấy sự chủ động, đoàn kết của ASEAN trước một vấn đề lớn trong khu vực; cùng đó cũng cho thấy sự lo ngại về tính bất ổn trên Biển Đông gia tăng nếu như vấn đề không được công khai, các bên không tôn trọng lợi ích của nhau, không tuân thủ luật pháp quốc tế khi có tranh chấp.

Các Ngoại trưởng tham dự Đối thoại đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không, coi đây là trách nhiệm chung của các nước, trước hết là ASEAN và Trung Quốc. Đồng thời bày tỏ quan ngại sâu sắc về những diễn biến phức tạp gần đây ở Biển Đông, nhất là việc bồi đắp, tôn tạo và xây dựng quy mô lớn các bãi đá, quân sự hóa các đảo nhân tạo và các hành động khẳng định chủ quyền không dựa trên luật pháp quốc tế. Không quân sự hóa Biển Đông, tuân thủ luật pháp quốc tế, tôn trọng quyền lợi chính đáng của mỗi quốc gia liên quan, đó chính là tinh thần chung cần được tuân thủ. Các Bộ trưởng cũng đề cập đến các biện pháp xây dựng lòng tin và ngoại giao phòng ngừa. Đây chính là yếu tố quan trọng bảo đảm sự ổn định lâu dài trên Biển Đông.

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh đã nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của Biển Đông đối với quan hệ ASEAN - Trung Quốc cũng như hòa bình, an ninh khu vực. Ông cũng bày tỏ quan ngại về những diễn biến phức tạp ở Biển Đông và những hệ lụy nghiêm trọng của chúng. Là thành viên của ASEAN, Việt Nam kêu gọi ASEAN và Trung Quốc tăng cường đối thoại và hợp tác trong vấn đề này; tuân thủ các cam kết bằng những hành động cụ thể, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, tự kiềm chế, không tiến hành các hoạt động làm phức tạp thêm tranh chấp, nhất là không quân sự hóa ở Biển Đông, thực hiện đầy đủ và hiệu quả DOC và sớm hình thành COC. Phó Thủ tướng cũng đề nghị ngừng các hành động làm phức tạp thêm tình hình trên Biển Đông, thúc đẩy để có những tiến triển trong đàm phán song phương về phân định trên biển.

Lập trường và cách ứng xử trên Biển Đông của Việt Nam là trước sau như một. Chúng ta có chủ quyền 1 triệu km2 trên vùng biển này. Điều đó đã được thực thi trên thực tế từ bao đời nay, và cũng là nghĩa vụ, trách nhiệm của các thế hệ người Việt Nam về sự toàn vẹn lãnh thổ được tổ tiên trao truyền. Trước các tranh chấp, chủ trương nhất quán của chúng ta là giải quyết bất đồng bằng các biện pháp hòa bình, đồng thời kiên quyết giữ vững độc lập, tự chủ- đây là nguyên tắc cao nhất, vừa hợp tác vừa đấu tranh để phát triển cũng như giải quyết tranh chấp, bất đồng.

Tại Lễ mít tinh Hưởng ứng Ngày Đại dương thế giới và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam 2016, ngày 8/6, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã nhấn mạnh, biển đảo là một bộ phận cấu thành chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc. Chúng ta phải cùng nhau gìn giữ hòa bình trên mỗi ngọn sóng Biển Đông, là tiền đề để xây dựng nước ta trở thành một quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển. Trong phát biểu của mình, Thủ tướng đề cập đến trách nhiệm, nghĩa vụ lớn lao được các thế hệ tiền nhân, các hùng binh Hoàng Sa năm xưa trao truyền cho người Việt Nam hôm nay và mai sau.

Thiện chí trong giải quyết tranh chấp, bất đồng; sự thật chính nghĩa, tư tưởng vì hòa bình của Việt Nam được cộng đồng quốc tế đánh giá cao. Với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, đối thoại bình đẳng để đi đến chân lý, hy vọng rằng sự đoàn kết của ASEAN trong đối thoại với Trung Quốc sẽ đem đến sự yên ả cho Biển Đông. Tuy nhiên, đó là vấn đề phức tạp, cần sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan cũng như đòi hỏi thời gian, trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế. Chỉ có như vậy, Biển Đông mới không bị biến thành “ao nhà” của bất cứ quốc gia nào.