Nợ xấu nhìn từ lãi dự thu

Ảnh minh họa.

Thực ra là lãi ảo

Để dễ hình dung lãi dự thu hình hài ra sao, có thể lấy 1 ví dụ dẫn chứng. Ngân hàng A cho khách hàng vay khoản vay 10 tỷ, lãi suất 10 năm, kỳ hạn 12 tháng. Khi đáo hạn, phần gốc và phần lãi mà khách hàng phải trả cho ngân hàng là 11 tỷ.

Tuy nhiên vì gặp những lý do khó khăn nhất định, khách hàng chưa thể trả cả gốc lẫn lãi. Đáng lẽ sau 6 tháng ( tức là tính ra 18 tháng kể từ thời điểm vay), phần lãi này phải được đưa ra khỏi bảng cân đối kế toán. Thế nhưng, ngân hàng không chịu làm như vậy, vì nếu làm lãi không có, lợi nhuận ngân hàng sẽ tụt xuống, nếu như không muốn nói là âm (vì phải trích lập dự phòng rủi ro). Ngân hàng vẫn giữ phần lãi dự thu từ năm này qua năm khác. Lãi dự thu bao gồm cả lãi, lãi phạt không chỉ là 1 tỷ mà tăng tiến theo thời gian, hơn con số 2,1 tỷ đối với 1 khoản vay ban đầu.

Trong tài liệu Ngân hàng thương mại Việt Nam những thay đổi về luật về chính sách giai đoạn 2006 -2010 đến các sự kiện tái cơ cấu giai đoạn 2011 – 2014 được ông Nguyễn Xuân Thành - Giám đốc Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright đưa ra cũng đề cập một thông tin đó là sự gia tăng đột biến của hạng mục tài sản có khác trong bảng cân đối kế toán của nhiều NHTM. Tính gộp 42 NHTM trong nước, tổng giá trị các tài sản có khác tăng 57,2% vào 30/9/2011 so với 31/12/2010, trong khi tổng dư nợ cho vay chỉ tăng 7,1% và tổng tài sản chỉ tăng 12,7%. Những hạng mục thường có giá trị lớn nhất của tài sản có khác là tài sản tái cơ cấu, tài sản gán nợ, ủy thác đầu tư, phải thu cấn trừ nợ vay, phải thu cầm cố vàng, và lãi phải thu.

Theo ông Nguyễn Xuân Thành, một số ngân hàng đang ghi nhận ngày càng nhiều khoản lãi mà thực chất chưa nhận được tiền. Cụ thể là các khoản lợi nhuận từ cho vay tín dụng, thay vì thu lãi định kỳ thì được thu lãi cuối kỳ và nhập gốc. Trong khi đó, trên sổ sách kế toán, khoản lãi này được phân bổ trong suốt kỳ và tính vào lợi nhuận. Nếu nhìn vào dòng tiền chứ không phải lợi nhuận kế toán thì khoản lãi huy động mà ngân hàng phải trả khớp nhau về số tiền mặt và số kế toán, huy động bao nhiêu thì trả lãi bấy nhiêu. Tuy nhiên, khoản lãi khi ngân hàng cho vay lại chưa thu được, mới là ghi dự thu và vẫn được tính vào lợi nhuận.

Và là nguồn cơn của nợ xấu

Nhưng tại sao lãi dự thu lại có xu hướng tăng mạnh và điều này tiềm ẩn nguy cơ gì?

Các ngân hàng vẫn dùng vốn ngắn hạn để tập trung cho vay trung và dài hạn. Theo số liệu thống kê của cơ quan NHNN cho biết , tính đến ngày 31/12/2015, tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung hạn, dài hạn toàn hệ thống là 31%. Trong đó, NHTM Nhà nước ở mức 33,36%, NHTM cổ phần là 36,9%. Lãi dự thu nhiều có thể do ngân hàng tập trung cho vay các dự án dang dở.

Trao đổi với Đại Đoàn kết, lãnh đạo một chi nhánh ngân hàng khối quốc doanh cho biết, lãi dự thu là lãi phải thu mà ngân hàng chưa thu được. Con số này càng lớn càng nguy hiểm ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng và của chính doanh nghiệp. Lãi dự thu càng lớn cũng chứng tỏ nền kinh tế không ổn định, bởi lãi mẹ đẻ lãi con.

Riêng về việc tại sao không đưa một số khoản lãi ra khỏi bảng cân đối, vị này cũng cho biết, không phải khoản nợ nào cũng đưa ra được, thời gian chỉ là 1 trong 7 điều kiện để xem xét khoản nợ. Do nền kinh tế chưa thật sự ổn định, nguồn thu của khách hàng không về đúng tiến độ và không trả đúng thời gian theo quy định của ngân hàng. Dẫn đến khoản vay bị nhảy nhóm nợ. Nhóm nợ càng cao thì dự thu càng lớn.

Thế nhưng điều đáng bàn là lãi dự thu lớn cũng đồng nghĩa với việc nợ xấu tiềm ẩn càng nhiều. Áp lực nợ xấu lớn.

Trong khi đó nợ xấu cũng đang tăng lên. Tỷ lệ nợ xấu trong tổng dư nợ tín dụng tính đến cuối thời điểm tháng 3 năm 2016 là 2,62%. Trước đó, theo công bố của Cơ quan Thanh tra giám sát NHNN, tính đến ngày 31/12/2015 tỷ lệ nợ xấu là 2,55%.