Phá vỡ vòng xoáy đói nghèo

Ngày mùa.

Ngày Lương thực thế giới chính thức được các nước thành viên của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc xác lập tại Đại hội lần thứ 20 vào tháng 11-1979. Cho đến năm 1981, mỗi năm Ngày Lương thực thế giới đều lấy một chủ đề khác nhau, trên tinh thần hợp tác nông nghiệp - chìa khóa nuôi sống thế giới. Ví dụ, năm 2011, chủ đề là “Giá lương thực - từ khủng hoảng đến ổn định”; năm 2003: “Cùng làm việc cho một liên minh quốc tế chống nạn đói”; năm 2000: “Một thiên niên kỷ không có nạn đói”. Riêng 2 năm 1981 và 1982 đều lấy chủ đề chung là “Lương thực trước hết”.

Như vậy, an ninh lương thực trên phạm vi toàn cầu chưa lúc nào hết nóng, đặc biệt với một số quốc gia châu Phi, Trung Đông, châu Á. Ở đó người ta chỉ mơ được no bụng chứ không dám nghĩ đến ăn ngon. Có nghĩa là lương thực chứ không phải là thực phẩm.

Với Việt Nam, hẳn nhiều người không quên nạn đói lịch sử năm 1945, cướp đi sinh mạng hơn 2 triệu đồng bào ta. Những bức ảnh tư liệu để lại cho thấy sự rùng rợn của nạn đói. Người ta gục chết bên một cột mốc cấy số khi đang tha phương lê lết ăn xin ăn mày. Những manh chiếu cũ kĩ bọc thân người chết đói. Và, một chiếc xe tay đi dọc đường phố nhặt thây những người chết đói vô danh tính. Kí ức của người Việt Nam hằn sâu nỗi đớn đau của nạn đói.

Có thể nói rằng, suốt từ thời kỳ đó kéo dài vài chục năm cho đến khi Đổi mới từ 30 năm trước, đất nước luôn trong tình thế thiếu lương thực. Không dễ quên nhưng bao tải bột mì mà mọt đen như trộn vừng, những thùng bo bo được đưa từ nước ngoài vào. Nhiều năm, nhà nhà ăn cơm độn. Độn ngô, độn sắn, độn khoai lang. Một lát sắn cõng vài hạt cơm. Những tưởng tình thế không thể thay đổi. Nhưng với sức bật của một dân tộc trải qua ngàn năm tạo nên một nền văn minh lúa nước, chúng ta đã vượt qua.

Kể từ khi những chính sách “cởi trói” cho nông nghiệp được thực thi, trong đó có “khoán 10”, nền nông nghiệp của đất nước bỗng như có phép màu từ chỗ thiếu thốn đủ bề vươn lên no đủ. Không dừng lại, hạt gạo Việt Nam còn tìm đến thị trường thế giới. Càng ngày gạo Việt Nam càng xuất khẩu nhiều hơn. Việt Nam đã lọt vào tốp đầu của các quốc gia xuất khẩu gạo. Từ đất nước từng xảy ra nạn chết đói kinh hoàng bật dậy thành quốc gia xuất khẩu lương thực hàng đầu, đó là một kì tích. Việt Nam đã ghi tên mình vào việc góp phần bảo đảm an ninh lương thực toàn cầu, giải thoát cho rất nhiều người trên thế giới khỏi bị những cơn đói dày vò; hoặc là đưa họ từ cõi chết trở về với cuộc sống.

Nhân Ngày Lương thực thế giới năm nay, một lần nữa chúng ta hoàn toàn có quyền tự hào về điều thiêng liêng đó.

Tuy nhiên, trong thời buổi của tiến bộ khoa học-kĩ thuật, của sự cạnh tranh toàn cầu, nền nông nghiệp Việt Nam muốn mạnh mẽ hơn nữa thì cần phải đổi mới. Mô hình hợp tác xã kiểu mới hiện đang được nhân rộng. Đó là yếu tố quan trọng để nông nghiệp nước ta lật sang trang mới. Việc xây dựng mối liên kết “4 nhà”, hay là “cánh đồng mẫu lớn” đang được triển khai, cho phép chúng ta hy vọng tạo ra bước đột phá mới trong nông nghiệp, nhất là trồng lúa. Giữ vững sản lượng nhưng tập trung nâng chất lượng, đó là mục tiêu của hạt gạo Việt Nam.

Trong ý nghĩa đó, vai trò của nông nghiệp, nông dân, nông thôn càng phải được xác định đúng tầm. Khu vực nông thôn vẫn chiếm 70% số nhân khẩu và nông nghiệp vẫn là trụ cột của nền kinh tế. Nhưng, làn sóng người trẻ dời làng vẫn chưa được giải quyết. Khi mà sức lao động của nông thôn thiếu hụt, không đủ lực lượng tiếp thu, ứng dụng khoa học kĩ thuật thì sản xuất khó phát triển. Một vấn đề nữa cũng cần được nhìn nhận thấu đáo và có cách giải quyết, đó là việc đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn. Đây là khu vực cần đầu tư lớn nhưng lại ẩn chứa rủi ro, thời gian thu hồi vốn lâu, nên doanh nghiệp ít mặn mà. Kể cả các ngân hàng cũng ngại cho nông dân vay vốn. Điều đó đã hạn chế sự tăng trưởng trong khu vực này.

Đó là những vấn đề sớm giải quyết, để một lần nữa nông nghiệp Việt Nam lại làm nên sự bứt phá thần kỳ. Và nhất là, để không bao giờ bóng ma nạn đói còn ám ảnh chúng ta.

Trở lại chủ đề của Ngày Lương thực thế giới năm nay, vấn đề “phá vỡ vòng xoáy đói nghèo ở nông thôn” quả thực vẫn còn là thách thức. Một số nơi vùng núi cao, vùng sâu vùng xa không hẳn gia đình nào cũng đủ ăn. Chính vì thế, những chương trình an sinh xã hội, xây dựng cơ sở hạ tầng cho nông thôn, đưa cán bộ trẻ về tăng cường bộ khung lãnh đạo xã, và nhất là Chương trình Nông thôn mới cần phải được đẩy mạnh hơn nữa. Không thể để lặp lại cảnh đã thoát nghèo lại tái nghèo, hay là chuyện các hộ cận nghèo tăng lên. Vì thế, đã đến lúc phải dồn lực cho nông nghiệp, nông thôn, nông dân như một chiến lược bền vững.