Phát hiện mũi tên tẩm độc 60.000 năm tuổi
Các nhà khoa học vừa phát hiện bằng chứng trực tiếp cho thấy con người thời đồ đá đã sử dụng mũi tên tẩm độc để săn bắn từ khoảng 60.000 năm trước, sớm hơn hàng chục nghìn năm so với những gì giới nghiên cứu từng biết.
Nhóm nghiên cứu phát hiện dấu vết của độc tố thực vật còn sót lại trên các mũi tên thạch anh được khai quật tại hang đá Umhlatuzana, tỉnh KwaZulu-Natal (Nam Phi). Những hiện vật này được tìm thấy từ năm 1985, nhưng chỉ đến nay, nhờ các phương pháp phân tích hóa học hiện đại, các nhà khoa học mới xác định được rõ ràng dấu tích của chất độc.
Theo tác giả chính của nghiên cứu - Giáo sư Sven Isaksson (Đại học Stockholm), mũi tên tẩm độc không nhằm giết con mồi ngay lập tức mà khiến con vật yếu dần theo thời gian, giúp thợ săn giảm đáng kể công sức và thời gian truy đuổi.
Phân tích cho thấy trên 5 trong số 10 mũi tên có chứa 2 loại alkaloid (hợp chất hữu cơ có nguồn gốc từ thực vật) là buphandrine và epibuphanisine. Các chất này được xác định đến từ cây Boophone disticha, còn gọi là “củ độc”, một loài thực vật bản địa Nam Phi vẫn được thợ săn truyền thống sử dụng cho đến ngày nay.
Các nhà nghiên cứu cho rằng, thợ săn thời tiền sử có thể đã nhúng mũi tên vào nhựa độc lấy từ củ cây, hoặc cắt củ để thu dịch độc vào vật chứa. Chất độc có thể được cô đặc bằng cách phơi nắng hoặc đun nóng.
Điều đáng chú ý là dù bị chôn vùi hàng chục nghìn năm, các mũi tên vẫn giữ được dấu vết hóa học nhờ đặc tính bền vững của các alkaloid này, chúng ít tan trong nước và khó phân hủy. Chỉ một lượng nhỏ độc tố cũng đủ gây tử vong nhanh cho động vật nhỏ và có thể gây buồn nôn, tê liệt hô hấp hoặc phù phổi ở người.
Để đối chiếu, nhóm nghiên cứu còn phân tích 4 mũi tên có niên đại khoảng 250 năm được thu thập tại Nam Phi và lưu giữ ở Thụy Điển. Kết quả cho thấy các mũi tên này cũng chứa cùng loại độc tố, chứng minh truyền thống sử dụng chất độc trong săn bắn đã tồn tại liên tục suốt hàng chục nghìn năm.
Theo các chuyên gia độc lập, phát hiện này cung cấp bằng chứng trực tiếp hiếm hoi về tri thức thực vật, kỹ năng hóa học sơ khai và chiến lược săn bắn phức tạp của người tiền sử. Trước đó, bằng chứng sớm nhất về vũ khí tẩm độc chỉ mới được ghi nhận cách đây khoảng 6.700 năm.
Phát hiện giúp hé lộ rõ hơn cách con người cổ đại tư duy, lập kế hoạch và thích nghi với môi trường, đây là nền tảng cho sự phát triển của xã hội loài người sau này.
