Phát huy giá trị văn hóa Phật giáo trong kỷ nguyên số

Trong bối cảnh hiện nay, chuyển đổi số đang tác động trực tiếp đến đời sống văn hóa và tâm linh. Kinh điển được số hóa, các khóa lễ được truyền trực tuyến, cộng đồng Phật tử mở rộng hoạt động trên không gian mạng, trong khi trí tuệ nhân tạo bắt đầu tham gia vào quá trình cung cấp, diễn giải nội dung tôn giáo. Thực tiễn này đặt ra những vấn đề không chỉ liên quan đến ứng dụng công nghệ, mà còn gắn với yêu cầu bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa Phật giáo. Đó là xác định những giá trị cần được gìn giữ, những phương thức thực hành đang thay đổi và những nguy cơ mai một cần được nhận diện kịp thời.

Bên lề hội thảo, GS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam chia sẻ, Phật giáo là tôn giáo gần gũi với đời sống dân gian. Khi du nhập vào Việt Nam, Phật giáo đã tiếp nhận, khai thác nhiều giá trị văn hóa dân gian, đồng thời có những điều chỉnh phù hợp với văn hóa bản địa, qua đó từng bước đi sâu vào đời sống và thu hút đông đảo người dân.

Theo GS.TS Lê Hồng Lý, tinh thần từ bi, bác ái và tính nhân văn của Phật giáo tương đồng với truyền thống khoan dung của người Việt, góp phần giúp tôn giáo này dễ dàng đi vào lòng dân. Quan niệm “Phật tại tâm, tu tại gia” cũng thể hiện tính cởi mở, tạo điều kiện để các giá trị Phật giáo hiện diện gần gũi hơn trong đời sống mỗi người.

Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ số cũng đặt ra những vấn đề mới đối với việc truyền bá và thực hành văn hóa Phật giáo. GS.TS Lê Hồng Lý nhận định, không gian mạng tạo điều kiện để các giá trị Phật giáo lan tỏa nhanh chóng, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn những tác động tiêu cực nếu thông tin được truyền tải thiếu chính xác. Công nghệ số có tính hai mặt: vừa giúp thông tin tiếp cận công chúng nhanh chóng, vừa khiến những nội dung sai lệch, không phù hợp có thể lan truyền rộng rãi. Đây là vấn đề đặt ra đối với văn hóa Phật giáo nói riêng và đời sống văn hóa nói chung hiện nay.

Để Phật giáo phát triển trên không gian số mà vẫn giữ được tính chân chính và chiều sâu văn hóa, GS.TS Lê Hồng Lý cho rằng, cần xây dựng, phát huy các kênh thông tin chính thống. Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội cần có những kênh thông tin chính thức, đồng thời hướng dẫn các nhà chùa tuyên truyền để Phật tử nhận diện, tiếp cận những nguồn thông tin đáng tin cậy.

Theo ông, hệ thống chùa chiền rộng khắp cả nước là lợi thế để triển khai hoạt động này. Khi các nhà sư tại địa phương có sự thống nhất về định hướng thông tin, từ cấp Trung ương đến cơ sở, việc truyền tải các giá trị Phật giáo sẽ thuận lợi và đồng bộ hơn. Ngược lại, nếu thiếu định hướng, để thông tin trôi nổi trên mạng, Phật tử có nguy cơ tiếp cận những nội dung thiếu chính xác hoặc không phù hợp.

Đối với giới trẻ, không gian số mở ra nhiều cơ hội tìm hiểu Phật giáo. Nếu trước đây, người có nhu cầu tìm hiểu thường phải trực tiếp đến chùa, thì nay có thể dễ dàng tiếp cận thông tin về lịch sử Phật giáo và các ngôi chùa thông qua Internet. Tuy nhiên, GS.TS Lê Hồng Lý lưu ý rằng người trẻ chưa có nhiều trải nghiệm sống nên cần được định hướng trong quá trình tiếp nhận thông tin. Bên cạnh việc chủ động nâng cao hiểu biết, giới trẻ cần học hỏi kinh nghiệm từ các thế hệ đi trước, các nhà sư tại chùa, đồng thời tìm hiểu Phật giáo thông qua những bài giảng và hoạt động giảng dạy có độ tin cậy.