Phát huy vai trò tổ chức thành viên Mặt trận: Từ phối hợp đến hành động thực chất

Để sức mạnh Mặt trận được phát huy

Tại hội thảo “Phát huy vai trò của tổ chức thành viên MTTQ Việt Nam cấp tỉnh trong giai đoạn hiện nay”, do Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ  Việt Nam tổ chức ngày 22/10 tại TPHCM, TS Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội cho rằng, vấn đề cốt lõi được đặt ra không phải chỉ là tổ chức thành viên có bao nhiêu đơn vị, mà là làm thế nào để mỗi tổ chức thực sự phát huy được thế mạnh, đóng góp hiệu quả vào hoạt động chung của Mặt trận.

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, số lượng tổ chức thành viên của Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp tỉnh trên cả nước giảm từ 1.963 xuống còn 1.035 tổ chức, giảm 928 tổ chức, tương ứng 47,27%. Tổng số đoàn viên, hội viên giảm từ hơn 40 triệu xuống gần 37 triệu người; đội ngũ cán bộ chuyên trách của Mặt trận và các tổ chức thành viên cấp tỉnh giảm từ 6.135 xuống 5.134 người. Trong khi lực lượng chuyên trách giảm, địa bàn và khối lượng nhiệm vụ không giảm tương ứng, tạo thêm áp lực đối với công tác tổ chức, phối hợp và triển khai nhiệm vụ ở cấp tỉnh, cấp xã.

Từ thực tế đó, ông Pha nhấn mạnh, vấn đề cần tập trung hiện nay là phát huy vai trò của các tổ chức thành viên và nâng cao chất lượng hiệp thương, phối hợp, thống nhất hành động trong hệ thống Mặt trận. Theo ông, đây vẫn là khâu yếu trong hoạt động công tác Mặt trận hiện nay.

Gợi mở này đặt ra yêu cầu nhìn nhận lại mối quan hệ giữa Mặt trận với các tổ chức thành viên trong điều kiện tổ chức bộ máy và địa bàn hoạt động đã thay đổi. Mỗi tổ chức có đối tượng tập hợp, lĩnh vực chuyên môn, mạng lưới và cách tiếp cận riêng. Nếu những thế mạnh ấy chỉ được phát huy trong phạm vi hoạt động của từng đơn vị, sự đóng góp cho nhiệm vụ chung sẽ khó đạt hiệu quả cao nhất. Ngược lại, khi được kết nối thông qua cơ chế hiệp thương, phối hợp và thống nhất hành động, các nguồn lực có thể bổ trợ cho nhau, đồng thời giúp Mặt trận nắm bắt đầy đủ hơn tâm tư, nguyện vọng của từng nhóm xã hội.

Ông Pha cũng lưu ý, quá trình chuyển đổi bước đầu tạo điều kiện tập trung đầu mối lãnh đạo, điều phối, thuận lợi hơn cho việc triển khai nhiệm vụ liên ngành và huy động lực lượng. Tuy nhiên, việc kiện toàn nhân sự, trụ sở, kinh phí, hồ sơ và dữ liệu đoàn viên, hội viên vẫn cần tiếp tục hoàn thiện; một số quy chế làm việc, chế độ thông tin, báo cáo, cơ chế tài chính và phân định nhiệm vụ chưa theo kịp mô hình mới.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra không phải là thu hẹp hoạt động của các tổ chức thành viên vào những nhiệm vụ chung một cách hình thức, mà phải xác định rõ việc nào do Mặt trận chủ trì hiệp thương, việc nào tổ chức thành viên chủ động thực hiện, việc nào cần phối hợp liên ngành. “Mỗi nhiệm vụ cần có đầu mối, sản phẩm, thời hạn, nguồn lực và trách nhiệm giải trình cụ thể", ông Nguyễn Văn Pha gợi ý.

Đối với MTTQ Việt Nam TPHCM, yêu cầu này càng rõ nét khi địa bàn sau sắp xếp được mở rộng, quy mô dân số và tính đa dạng của các nhóm xã hội tăng lên. Báo cáo của Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM cho thấy, hệ thống Mặt trận thành phố có 28 tổ chức thành viên, hoạt động trong không gian gồm 168 xã, phường, đặc khu. Mỗi tổ chức có phạm vi tập hợp và năng lực chuyên môn khác nhau, từ đại diện người lao động, phụ nữ, nông dân, thanh niên đến các lĩnh vực khoa học, nhân đạo, chăm lo người yếu thế và phát triển kinh tế tập thể.

Trong bối cảnh đó, hiệu quả hoạt động không thể chỉ được đánh giá qua số lượng chương trình hay nguồn kinh phí huy động, mà còn phải nhìn vào khả năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, hội viên và nhân dân; chất lượng giám sát, phản biện xã hội; cũng như mức độ đáp ứng nhu cầu của người dân. Đây cũng là hướng tiếp cận được nêu trong đề dẫn: đánh giá hoạt động bằng chất lượng tập hợp, phối hợp, đại diện, kết quả giám sát, phản biện và sự hài lòng của đối tượng thụ hưởng.

Khơi thông nguồn lực thành viên

Từ yêu cầu phối hợp thực chất, các tham luận tại hội thảo cho thấy vai trò của tổ chức thành viên cần được phát huy theo hướng vừa chủ động thực hiện nhiệm vụ đặc thù, vừa gắn kết chặt chẽ với chương trình hành động chung của Mặt trận.

Ông Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các hội khoa học Kỹ thuật TPHCM đề cập đến vai trò của đội ngũ trí thức trong tham gia xây dựng chính quyền, nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả thực thi chính sách. Theo ông, trong bối cảnh thành phố mở rộng không gian phát triển và phải xử lý nhiều vấn đề đô thị liên ngành, chất lượng quyết định quản lý cần dựa nhiều hơn vào dữ liệu, bằng chứng khoa học và khả năng dự báo. Thế mạnh của tổ chức thành viên vì thế không chỉ là tập hợp hội viên, mà còn phải được chuyển thành các luận cứ và kiến nghị có giá trị thực tiễn đối với quá trình hoạch định chính sách.

Năm 2025, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố tham gia các hoạt động tư vấn, phản biện, tổ chức hội thảo khoa học và những chương trình thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Cuộc thi Sáng tạo kỹ thuật lần thứ 28 tiếp nhận 160 giải pháp, trao 32 giải; Giải thưởng Sáng tạo TPHCM lần thứ tư trong lĩnh vực khoa học – kỹ thuật tiếp nhận 54 hồ sơ, có 10 cá nhân, tập thể được trao giải.

Tuy nhiên, tham luận cũng chỉ ra những hạn chế như việc phản biện đôi khi còn theo yêu cầu phát sinh, thời gian và dữ liệu chưa đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, trong khi phản hồi về việc tiếp thu kiến nghị chưa đầy đủ.

Ở lĩnh vực an sinh xã hội, ông Lê Văn Hậu, Phó Chủ Hội Chữ thập đỏ TPHCM đánh giá, khả năng huy động nguồn lực và tổ chức mạng lưới hỗ trợ cộng đồng của một tổ chức thành viên có thể tạo ra kết quả trên diện rộng.

Trong giai đoạn 2022–2026, các hoạt động khám, tư vấn sức khỏe và cấp thuốc miễn phí có tổng trị giá hơn 282 tỷ đồng, phục vụ hơn 2 triệu lượt người; toàn bộ hoạt động nhân đạo và trợ giúp xã hội của Hội đạt giá trị hơn 2.782 tỷ đồng, hỗ trợ hơn 6,4 triệu lượt người. Chương trình “Dinh dưỡng cho trẻ em nghèo, khuyết tật” đã hỗ trợ hơn 94 nghìn trẻ em, với tổng kinh phí gần 24 tỷ đồng.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Chủ tịch Hội Bảo trợ người khuyết tật và trẻ mồ côi TPHCM đề xuất gắn vận động nguồn lực với sinh kế và việc làm bền vững cho người khuyết tật; tăng cường kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ công cụ sản xuất, đào tạo nghề và cải thiện khả năng tiếp cận tại trường học, khu dân cư, công trình công cộng.

Hội cũng nhấn mạnh yêu cầu công khai, minh bạch nguồn đóng góp và ứng dụng công nghệ trong quản lý, đồng thời bảo đảm quyền riêng tư của người được hỗ trợ.

Trong phần định hướng, ông Nguyễn Văn Pha đề xuất, cần xây dựng cơ sở dữ liệu và bộ tiêu chí đánh giá thống nhất về tổ chức, cán bộ, đoàn viên, hội viên, hoạt động phối hợp, an sinh xã hội, giám sát, phản biện và những mô hình hiệu quả; từng bước tích hợp với nền tảng “Mặt trận số”. Cùng với đó, cần đánh giá kết quả bằng chất lượng tập hợp, phối hợp, đại diện, bảo vệ quyền lợi và sự hài lòng của người dân, thay vì chỉ nhìn vào số lượng hoạt động.

Từ những vấn đề được đặt ra tại hội thảo cho thấy, việc phát huy vai trò tổ chức thành viên cấp tỉnh phải gắn với yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy, nội dung và phương thức hoạt động của MTTQ Việt Nam.