Phùng Quán và trái bí xanh màu men ngọc Lý
Thời gian đã trôi đi gần 40 năm, cuộc gặp gỡ giữa chúng tôi với thi sĩ Phùng Quán dịp Đại hội Nhà văn Việt Nam lần thứ Tư tại Hội trường Ba Đình năm 1989 thật khó quên. Khi đó tôi còn thuộc vào hàng viết trẻ, còn Phùng Quán lúc đó vừa được phục hồi hội viên Hội Nhà văn Việt Nam sau 30 năm ẩn danh.

Những câu chuyện bên chòi coi sóng
Sau đó, chúng tôi tò mò tìm tới ngôi nhà nhỏ bên hông trường Chu Văn An nơi nhà thơ Phùng Quán tá túc cùng gia đình (từ năm 1981). Trên nóc vách nhà ông dựng một cái chòi rượu để ngắm sóng hồ Tây. Đây được coi là quán ngênh phong nổi tiếng tạo nhiều giai thoại về Phùng Quán. Ông cũng không thích nói lại chuyện cũ mà luôn ngỏ lời cảm ơn người vợ hiền mỗi lần bà mang đồ nhắm ra cho mọi người. Lúc này, ông đã có lương hưu và món tiền nhuận bút bộ tiểu thuyết ba tập “Tuổi thơ dữ dội” (in lần thứ hai năm 1988 với 20 ngàn bản).
Nhà thơ có biệt tài độc tấu và đọc thơ rất duyên dáng. Chúng tôi như bị hút vào giai điệu những câu thơ bay lên từ âm sắc nhừa nhựa đẫm rượu trong niềm say. Lời chếnh choáng ngậm ngùi ngân lên với những vần thơ mời rượu Tàn Đà: “Thôi, bác cứ ngồi yên ở đó/ Còn tôi cứ tĩnh tọa ở đây/ Tôi thì làm thơ, bác làm núi/ Nhớ nhau tưới rượu xuống Hồ Tây” (Mời rượu). Tay ông ve vảy chiếc quạt như đang tiêu dao bồng lai rồi nói rằng, rượu là thiên tài tạo nên ảo tưởng. Sau đó, ông rơm rớm nước mắt đọc: “Trái tim tôi như trái cây bị dập nát/ Rụng xuống từ cành cao/ Tình tuyệt vọng là ngọn sào/ Chọc cho trái cây rụng xuống…” (Trăng Hoàng Cung).
Đúng lúc này, bà Bội Trâm vợ nhà thơ bước vào đưa thêm một đĩa lạc rang. Không gian hồ thu lộng gió. Đôi mắt nhà thơ bừng sáng như tỉnh mộng. Bà Trâm ngồi đó rót những lưng chén rượu mời chúng tôi. Bà là giáo viên trường Chu Văn An. Chúng tôi đều ngưỡng mộ bà đã dành toàn bộ cuộc đời chăm sóc lo lắng cho chồng. Tình yêu của bà đối với nhà thơ Phùng Quán thật hiếm thấy. Hai người yêu nhau tới 7 năm trời. Cho dù gia đình và bạn bè ngăn cản, khi nhà thơ Phùng Quán bị vướng vào những rắc rối văn chương nhưng bà vẫn không thay lòng đổi dạ. Hai người cưới nhau cho đến khi đã có hai con, vẫn phải ở xa cách nhau vì không có nhà.
Mãi tới gần 20 năm sau, trường Chu Văn An mới phân cho bà một căn nhà tập thể. Từ đó gia đình nhà thơ mới được đoàn tụ một nhà. Nhờ đó mới có thi phẩm “Đêm Nghi Tàm đọc thơ Đỗ Phủ cho vợ nghe” và “Kinh cầu nguyện buổi sáng”… ra đời. Nhà thơ đã thề nguyện với vợ: “Em là cây Thập tự của đời tôi/ Tôi phải mang vác cho tới ngày chung cuộc!” (Kinh cầu nguyện buổi sáng). Có giai thoại kể rằng, có những năm tháng nhà thơ Phùng Quán cũng ẩn giấu những bóng hồng này khác. Ngỡ như nghe tin đồn, bà Bội Trâm sẽ nổi cơn ghen nhưng không ngờ nhà thơ được tha bổng. Bà còn hài hước nói ý rằng, đi với cô nào ra thơ thì cảm ơn. Bởi có lẽ, là một giáo viên dạy văn bà Bội Trâm hiểu, với Phùng Quán thơ mới là tất cả. Quả vậy, có một tơ vương xảy ra sau một chuyến Phùng Quán đi xa. Mộng tình đã thành thơ như món quà trời ban.

Trăng Hoàng Cung hiện trái bí xanh
Cho dù Phùng Quán sớm nổi tiếng với tiểu thuyết “Vượt Côn Đảo” (in năm 1954) ở tuổi 22 nhưng lại bị tai nạn văn chương ở những bài thơ (năm 1956). Trong suốt hành trình sau này, ông vẫn nung nấu với thi ca. Nhà thơ thầm lặng viết nhiều sách, truyện thiếu nhi để mưu sinh. Phùng Quán muốn thay đổi số phận thi ca của mình bằng nghệ thuật mới. Nhất là có thời gian ông ngỡ như phát cuồng vì trái tim thơ bế tắc. Nhà thơ đã xung phong lên rừng lao động suốt ba năm trời (1981-1984). Ông mong đào xới được nguồn suối thi ca trong tâm hồn mình nhưng suốt ba năm với bao gian khó nhà thơ vẫn chỉ làm được nhõn một bài thơ: “Nhưng tôi chưa sống cho tròn nợ sống/ Tôi chưa yêu cho hết nợ tình yêu/ Tôi phải lên rừng/ Hái lá khổ sâm/ Tự mình cất lấy ly rượu sống” (Lá khổ sâm).



Sau ba năm đầy gian lao, nhà thơ Phùng Quán trở về chiến trường Huế xưa. Ông về quê sau 40 năm tha hương. Nhà thơ đã gặp một Huế khác lạ so với thời tuổi 13 tham gia quân ngũ. Một nỗi rung động ngọt ngào và cùng một nhan sắc đẫm ướt trăng vàng nơi hoàng cung. Nhan sắc ấy đã làm ngọn lửa thơ trong tâm hồn Phùng Quán bừng cháy. Một tình yêu đằm sâu và gai góc khôn lường. Trái tim thơ Phùng Quán lên tiếng cho dù bị từ chối và lừa dối. Tiểu thuyết thơ “Trăng Hoàng Cung” ra đời từ đó (1984-1985). Thực ra chừng 13 bài thơ được viết theo lời dẫn chuyện của nhân vật đều là những tác phẩm độc lập. Đó là sự bừng sáng của hồn thơ thi nhân với những tâm trạng yêu thương và buồn sầu khác nhau. Chúng thể hiện một tài năng thơ tài hoa Phùng Quán. Tình yêu và nỗi đau. Ánh trăng và sự lừa dối. “Có chim gì mỏ rất sắc/ Nó đậu trong tóc tôi/ Nó mổ vừng-trán-trái-thơ chín mõm/ Tôi bàng hoàng thấp thỏm/ Sợ trái-thơ rụng trước bình minh/ Tôi vùng dậy/ Đốt đèn/ Tôi hái…” (Trái thơ).
Tình yêu mãnh liệt trào dâng như lần đầu. Cho dù bị lừa dối và bị xua đuổi nhưng tầm hồn thi nhân vẫn trọn vẹn hiến dâng. Chàng trai đã mang trái bí xanh màu men ngọc Lý đề thơ tới tặng người tình nhân sinh nhật nàng. “Trên da bí/ Màu men ngọc Lý/ Tôi tạc câu thơ/ Buồn như lửa/ Hỏa táng trái tim” (Trái bí xanh).
Rồi cuối cùng chàng khóc: “Tôi khóc niềm tin yêu nát tan/ Tôi khóc ngai vàng mộng tưởng/ Tôi khóc Trăng-Hoàng-Cung bị lấm bẩn/ Tôi khóc không biết lấy gì để gột sạch Trăng…” (Tôi khóc).
Tiểu thuyết thơ “Trăng Hoàng Cung” được coi là tập thơ cuối cùng của nhà thơ Phùng Quán. Hình tượng nhân vật chính là chân dung của nhà thơ nổi lên như nhập đồng với cuộc tình đơn phương ngày ấy. Cho dù bị nàng thơ từ chối đuổi đi, chàng thi sĩ vẫn kiên gan sống mãnh liệt: “Đứng đầu đường cũng không được đứng/ Thì tôi xin chết/ Nhưng tôi không nói lời vĩnh biệt/ Vì tôi tin tôi sẽ hồi sinh/ Dù hỏa táng/ Dù chôn xuống chín tầng đất/ Trái tim dập nát của tôi vẫn thắm một khối tình”(Tình tuyệt vọng).
Xin cúi đầu vái lạy ông sau những câu thơ “Buồn như lửa” ấy. Và đó mới chính là thơ đích thực Phùng Quán.