Quan hệ Mỹ - Arab Saudi nhìn từ màn chào hỏi lạnh nhạt

Tổng thống Mỹ Barack Obama đi bộ
lên máy bay để đến tham dự hội nghị thượng đỉnh tại Riyadh (Nguồn: Reuters).

Trong chuyến thăm dường như là lần cuối cùng trong nhiệm kỳ Tổng thống của ông đến các nước đồng minh lịch sử của Mỹ, ông Obama đã cùng chụp ảnh lưu niệm với 6 nhà lãnh đạo trong khu vực, trong đó có cả Quốc vương Arab Saudi Salman, trước bắt đầu các vòng đàm phán kéo dài khoảng 4 giờ đồng hồ.

Khi chỉ còn lại 9 tháng làm việc tại Nhà Trắng, Tổng thống Obama một lần nữa mong muốn các đồng minh người Hồi giáo dòng Sunni của mình đảm bảo rằng vẫn đang kiềm chế Iran. Hội nghị cũng diễn ra sau khi Washington công bố các bước tiến mới trong cuộc chiến chống lại IS, tổ chức đang chiếm đóng phần lãnh thổ ở Iraq và Syria.

Arab Saudi cùng các nước Vùng Vịnh khác hiện đang là một phần của liên minh chống IS mà Mỹ dẫn đầu. Và trong nỗ lực để giữ vững động lực chống lại nhóm phiến quân này, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ashton Carter đã tuyên bố rằng Mỹ sẽ tiếp tục triển khai thêm binh sỹ và trực thăng chiến đấu đến Iraq.

Được biết kể từ năm 2014, Arab Saudi cũng bị IS tấn công khi tổ chức này liên tục tuyên bố nhận trách nhiệm cho hàng loạt các vụ đánh bom đẫm máu nhằm vào cộng đồng người Shi’ite và các thành viên lực lượng an ninh quốc gia.

Washington cũng mong muốn các bên sẽ tập trung hơn vào công cuộc tái xây dựng các thành phố vừa giành lại được từ IS. Trước đó, trong hôm 20/4, ông Carter đã yêu cầu các nước Vùng Vịnh hỗ trợ về mặt chính trị và tài chính nhiều hơn cho Iraq, đất nước đang chìm trong khủng hoảng tài chính và chủ nghĩa cực đoan.

Vào thời điểm gần kết thúc hội nghị thương đỉnh, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry cũng có mặt ở thủ đô Riyadh của Arab Saudi để tham dự cuộc họp với Bộ trưởng Quốc phòng Mohammed bin Salman của nước này.

Tuy nhiên, theo nhận định của các nhà phân tích chính trị quốc tế, giới lãnh đạo Vùng Vịnh hiện đang rất bất bình vì chính quyền Tổng thống Obama ít tham gia vào việc giải quyết các vấn đề trong khu vực, đặc biệt là với quan điểm ủng hộ thỏa thuận hạt nhân Iran của ông. Họ lo ngại rằng Iran sẽ lại tìm kiếm một vai trò lớn hơn trong khu vực sau khi được gỡ bỏ các lệnh cấm vận hồi tháng Một vừa qua.

Màn chào đón lạnh nhạt

Kể từ khi Arab Saudi quyết định coi Iran là đối thủ chính ở khu vực Trung Đông, họ rõ ràng đã trở nên tức giận khi chứng kiến chính phủ Mỹ làm việc cùng nhiều bên để giải quyết vấn đề về chương trình hạt nhân Iran hồi cuối năm ngoái, dẫn đến việc gỡ bỏ cấm vận với nước này. Chính vì điều đó mà dường như mối quan hệ đồng minh lâu năm giữa Mỹ và Arab Saudi đã thay đổi, đương nhiên là theo chiều hướng lạnh nhạt dần.

Điều này có lẽ thể hiện rõ nhất khi ông Obama mới bước xuống sân bay Riyadh. Quốc vương Salman không hề xuất hiện để đón ông Obama mà chỉ cử các nhân vật cấp thấp hơn. Trong khi đó, khi giới chức chóp bu của các nước Vùng Vịnh đến Riyadh trước đó, Quốc vương Salman đã xuất hiện trên kênh truyền hình địa phương khi đón họ tận sân bay.

“Ngày hôm nay, chúng ta đã rõ ràng về việc ông Obama đã khiến Arab Saudi tức giận như thế nào. Ông ta rõ ràng đã được chào đón một cách lạnh nhạt” - Tờ báo Đức Der Spiegel nhận định.

Còn theo chuyên gia phân tích an ninh Mustafa Alaani thuộc Trung tâm Nghiên cứu Vùng Vịnh, quyết định của Quốc vương Arab Saudi khi không đích thân đón Tổng thổng Mỹ là điều bất thường và là thông điệp rõ ràng rằng Riyadh không còn tin tưởng ông Obama.

Saudi Arabia và Mỹ chính thức trở thành đồng minh sau Hiệp ước Kuinsi - hiệp ước về quan hệ liên minh Mỹ - Saudi Arabia được ký kết năm 1945 trên tàu tuần dương hạm Kuinsi. Đã qua hơn 70 năm tồn tại, nhưng thực tế cho thấy Mỹ và Arab Saudi không chia sẻ những giá trị và lợi ích chung trong nhiều vấn đề quan trọng.