Quý từng đồng vốn

Những dự án “trùm mền” khiến việc đầu tư công kém hiệu quả.

Đáng chú ý, Nghị quyết 60 của Chính phủ nêu rõ, tăng trưởng kinh tế 6 tháng đầu năm 2016 chỉ đạt 5,52%, thấp hơn cùng kỳ năm 2015 và chỉ tiêu kế hoạch 6,7% của cả năm 2016. Một trong những nguyên nhân dẫn đến tăng trưởng thấp chính là tiến độ triển khai kế hoạch vốn đầu tư công chậm; công tác phối hợp và chỉ đạo điều hành ở một số bộ, ngành, địa phương thiếu quyết liệt và còn nhiều bất cập; hồ sơ thanh toán vốn đầu tư còn rườm rà, dẫn đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước chỉ đạt hơn 30% kế hoạch năm.

Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn- đó là điều hết sức cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Trên thực tế, ngân sách nhà nước khá eo hẹp, rất có khả năng không đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 2016 mà Quốc hội đã quyết định; trong khi đó nợ công lại gia tăng. Mỗi đồng vốn từ ngân sách bỏ ra như vậy là rất đáng quý nhất là khi nguồn còn eo hẹp và nhiều áp lực. Vấn đề ở chỗ phải nhanh chóng đưa nó vào thực thi, để tạo ra những công trình phục vụ kinh tế - xã hội. Nói dễ hiểu là phải quay vòng đồng vốn nhanh. Có thể dẫn chứng, đối với doanh nghiệp, nếu để đồng vốn “chết” tất dẫn đến thua lỗ, phá sản. Người ta tận dụng từng giờ, từng ngày để làm cho đồng vốn sinh sôi nảy nở chứ không phải “om” vốn lại, vì như thế sẽ là hại chính mình. Chưa nói đến chuyện các doanh nghiệp chạy được vốn vay ngân hàng với lãi suất “chấp nhận được” là rất khó khăn. Nhất là với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, không biết bao nhiêu lần họ đã lên tiếng “kêu gào” về thiếu vốn, về tiếp cận vốn quá khó, lãi suất ngân hàng quá cao. Vậy mà, với nhiều dự án đầu tư công tư ngân sách nhà nước được cấp vốn rồi nhưng lại giải ngân quá chậm. Lý do từ đâu?

Cũng chính vì thế mà Nghị quyết 60 của Chính phủ đã xác định rõ Bộ Kế hoạch và Đầu tư theo dõi, rà soát tình hình, tiến độ giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công của các bộ, ngành Trung ương và địa phương; tổng hợp lại xem đến ngày 30-9 bộ, ngành, địa phương nào giải ngân dưới 50% kế hoạch vốn năm 2016. Còn với những dự án đến ngày 30-9 giải ngân chỉ được dưới 30% kế hoạch vốn năm 2016 thì sẽ không được bố trí kế hoạch năm 2017 để tập trung thực hiện hết số vốn kế hoạch năm 2016 kéo dài thời gian thực hiện sang năm 2017.

Đây chắc chắn sẽ là “liều thuốc” mạnh đối với những “ông chủ” dự án không nỗ lực hoàn thành dự án. Có được dự án không dễ, vì các cơ quan chức năng, cơ quan quản lý còn phải cân nhắc, xem xét, thẩm tra xem có khả thi không, có ích nước lợi dân không. Nhưng với những gì đang diễn ra, tốc độ triển khai dự án từ đầu tư công quá chậm cho thấy đoạn “hậu khi có dự án” làm không tốt. Trước nay, người ta thấy rằng nhiều dự án kéo dài thời gian thi công, khó hoàn thành là do thiếu vốn. Nhưng nay, lại “lộ” ra những dự án có vốn rồi nhưng lại không triển khai đúng tiến dộ, không giải ngân được. Con số giải ngân được 30% cho thấy đồng vốn từ ngân sách đầu tư còn thiếu hiệu quả. Trách nhiệm không thuộc về cơ quan cấp vốn, mà thuộc những nơi nhận vốn rồi nhưng không triển khai hiệu quả.

Trong nhiều trường hợp, dự án khó triển khai, triển khai chậm là do công tác giải phóng mặt bằng khó khăn. Điều đó đúng nhưng cũng không thể vin mãi vào việc đó để trì hoãn triển khai dự án. Ở đây có vấn đề về thỏa thuận đền bù với dân. Chưa có con số thống kê cụ thể nhưng có thể thấy rằng hầu hết những dự án liên doanh (có yếu tố nước ngoài), công tác giải phóng mặt bằng không phải là khâu quá vướng, trong khi các dự án vốn ngân sách lại chậm trễ. Vì sao vậy? Chính vì thế, một lần nữa Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương chỉ đạo chủ đầu tư đẩy nhanh việc đền bù, giải phóng mặt bằng, chủ động tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, bảo đảm tiến độ thi công công trình; khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, thanh toán ngay với Kho bạc Nhà nước khi có khối lượng nghiệm thu, không để dồn thanh toán vào cuối năm.

Trong việc giải ngân dự án đầu tư công, có những khó khăn, tuy nhiên vấn đề cốt lõi là làm gì để tháo gỡ khó khăn ấy chứ không phải vin vào khó khăn, nại ra hết nguyên nhân nọ đến lý do kia để biện minh cho việc chậm trễ. Lý do thì dễ, làm mới khó. Nếu cứ dựa vào khó khăn để không hoàn thành công việc thì nhận việc để làm gì, trong khi việc ấy, những đồng vốn được cấp ấy giao cho nơi khác, người khác thì sẽ có hiệu quả thấy rõ.

Từ câu chuyện này lại nhớ thời ông Đinh La Thăng làm Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải. Ông Thăng hồi đó rất nổi tiếng, được xã hội hoan nghênh, tạo cảm hứng cho xã hội vì dám “trảm tướng” ngay tại hiện trường, nếu vị “tướng” đó trì hoãn công việc, không hoàn thành nhiệm vụ. Nói vậy để thấy rằng, hoàn thành nhiệm vụ phải là tiêu chí đầu tiên khi đánh giá cán bộ, đặc biệt khi người đó được giao làm chủ dự án lớn sử dụng vốn từ nguồn ngân sách. Phải biết quý từng đồng vốn ngân sách, phải sớm làm cho nó sinh lợi, vì rằng đó chính là những đồng tiền của nước, của dân.

Nhắc lại, ngân sách của nhà nước eo hẹp, có quá nhiều việc phải chi trong khi mức thu của năm nay hạn chế; đến độ cơ quan chức năng phải đề nghị khai thác thêm 2 triệu tấn dầu để bù vào sự thiếu hụt. Một đằng thì hụt thu, một đằng thì có tiền đấy nhưng không đưa nó vào cuộc sống để sinh lợi cho xã hội. Đây quả là một nghịch lý cần được tháo gỡ ngay, mà Nghị quyết 60 của Chính phủ được xem là quyết liệt. Sự quyết tâm, quyết liệt của Chính phủ là rõ ràng, biện pháp không cấp tiếp vốn năm 2017 cho những nơi chỉ giải ngân được dưới 30% là cần thiết; nhưng cũng cần phải xử lý những người làm chậm tiến độ khiến cho những đồng tiền ngân sách quý giá không phát huy hiệu quả.

Vì vậy, việc xử lý nghiêm và kịp thời các tổ chức, cá nhân, lãnh đạo, cán bộ, công chức vi phạm và cố tình cản trở, gây khó khăn, làm chậm tiến độ thực hiện và giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công; Thay thế kịp thời những cán bộ, công chức yếu kém hoặc nhũng nhiễu, tiêu cực trong quản lý vốn đầu tư công là điều hết sức cần thiết và phải được làm quyết liệt.