Quyền tư pháp

Từ khi Hiến pháp có hiệu lực, TAND tối cao và TAND các cấp cũng đã có nhiều cố gắng nỗ lực để hiện thực hóa tinh thần của Hiến pháp. Song, xem ra việc thực hiện đúng quyền tư pháp, không chịu sự chi phối, can thiệp trái pháp luật của bất cứ cá nhân, tổ chức nào không hề đơn giản.

Trên thực tế, các cấp Tòa án từng đã phải chịu áp lực từ những cú điện thoại can thiệp từ đâu đó, hay sự chỉ đạo nào đó khiến HĐXX không thể làm chủ phiên tòa theo đúng nghĩa đen. Không ít phiên tòa diễn ra khiến dư luận băn khoăn, khi các bị cáo có tội nặng nhưng HĐXX vẫn tuyên nhẹ đi, hay bị cáo vô tội vẫn không được tuyên trắng án.

Mới đây, TAND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, trong một phiên tòa dù không buộc tội được các bị cáo nhưng vẫn tuyên án một cách gượng ép. Cụ thể, Viện KSND tối cao truy tố ông Nguyễn Ngọc Khải - nguyên quyền Giám đốc Ngân hàng NN&PTNT (Agribank) Chi nhánh Bà Rịa-Vũng Tàu, tội cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng. 11 bị cáo khác là cấp dưới của ông này bị truy tố tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản.

Trong quá trình xử án, HĐXX nhận định bị cáo Khải dù có sai so với quy định chung nhưng không cố ý làm trái. Vậy nhưng thay vì tuyên vô tội, Tòa lại tuyên miễn trách nhiệm hình sự cho bị cáo này về tội danh trên. Các bị cáo còn lại bị tuyên theo tội danh khác: Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.

Với vụ án này, ngay từ khi khởi tố, điều tra, cơ quan tiến hành tố tụng đã xác định đây là vụ án tham nhũng trong lĩnh vực ngân hàng. Tuy nhiên, trong giai đoạn xét xử, TAND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu đã phải hai lần trả hồ sơ vụ án để điều tra bổ sung, vì hồ sơ vụ án có quá nhiều tình tiết mâu thuẫn. Sau đó, Cơ quan điều tra Bộ Công an và Viện KSND tối cao vẫn giữ nguyên quan điểm về tội danh đối với các bị can.

Tại phiên tòa sơ thẩm lần thứ nhất, kiểm sát viên giữ quyền công tố tại phiên tòa không bảo vệ được cáo trạng của Viện KSND tối cao mà phải rút tội danh lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản để thay một tội danh khác nhẹ hơn là tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ. Tuy nhiên, ngay cả đối với tội danh này, Tòa cũng thấy khó kết tội các bị cáo nên phải trả hồ sơ vụ án để điều tra bổ sung.

Tại phiên tòa sơ thẩm lần 2, cáo trạng vẫn truy tố 11 bị cáo còn lại tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản. Cũng kiểm sát viên đó ngồi ghế công tố. Lần này đại diện VKS không rút cáo trạng, nhưng việc tranh luận với luật sư và bị cáo chưa thuyết phục.

Điều này cho thấy việc đánh giá chứng cứ và xác định tội danh đối với các bị cáo của các cơ quan tiến hành tố tụng còn lúng túng. Và rồi, dù tuyên các bị cáo có tội, nhưng Tòa lại kiến nghị: Trong trường hợp Viện KSND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu và Viện KSND tối cao có kháng nghị bản án này theo hướng như cáo trạng đã truy tố thì sẽ kiến nghị TAND Cấp cao xét xử lại vụ án theo hướng hủy án sơ thẩm và đình chỉ vụ án do không đủ căn cứ kết tội các bị cáo.