Sandbox tài chính số: Thận trọng mở cửa đổi mới

Mô hình sandbox nào cho tài chính số?

Sự xuất hiện của blockchain, tài sản mã hóa đang làm thay đổi cách thức vận hành của thị trường tài chính toàn cầu. Với Trung tâm Tài chính quốc tế TPHCM, việc lựa chọn mô hình sandbox phù hợp sẽ quyết định khả năng hình thành một thị trường tài chính số an toàn và cạnh tranh. PGS.TS Ngô Minh Vũ - Đại học Kinh tế TPHCM cho rằng, sandbox cho blockchain và tài sản mã hóa có bốn mục tiêu chính. Thứ nhất, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo không gian cho các giải pháp chưa có tiền lệ pháp lý. Thứ hai, hoàn thiện chính sách thông qua việc thu thập dữ liệu thực tiễn từ quá trình thử nghiệm. Thứ ba, nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút các dự án fintech và blockchain chất lượng cao. Cuối cùng chính là quản trị rủi ro, bảo vệ người tiêu dùng bằng các giới hạn rõ ràng và có kiểm soát.

Theo ông Vũ, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, sandbox trở thành công cụ quen thuộc trong chiến lược phát triển tài chính số. Singapore gắn sandbox với chiến lược fintech quốc gia và coi đây là một giai đoạn thử nghiệm thể chế, từ đó, liên tục cập nhật khung pháp lý, thu hút nhiều dự án blockchain quy mô lớn. Vương quốc Anh sử dụng sandbox để tạo bằng chứng thực tiễn phục vụ sửa đổi Đạo luật Dịch vụ và Thị trường Tài chính năm 2023.

Trong khi đó, Liên minh Châu Âu không miễn trừ nghĩa vụ pháp lý nhưng giảm bất định pháp lý cho các dự án blockchain xuyên biên giới, thông qua đối thoại chính sách. Từ những kinh nghiệm này, theo PGS.TS Ngô Minh Vũ, mô hình sandbox phù hợp với Việt Nam cần hội tụ bốn yếu tố, như: khung pháp lý linh hoạt, giám sát chủ động, đảm bảo an toàn hệ thống và có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng. Sau giai đoạn thử nghiệm, cần có cơ chế đánh giá minh bạch để quyết định cấp phép chính thức hoặc điều chỉnh quy định.

Ở góc nhìn rộng hơn, TS Trần Nhật Khoa - Giám đốc Nghiên cứu On-Chain Liên minh Kinh tế On-Chain Academy của Liên minh Kinh tế On-Chain Toàn cầu (GOE Alliance) nhấn mạnh, sandbox thường được tiếp cận theo hai định hướng chính, đó là sandbox thiên về pháp lý và sandbox thiên về thị trường. Trên thực tế, các trung tâm tài chính quốc tế thường kết hợp linh hoạt giữa hai cách tiếp cận, tùy theo giai đoạn phát triển và điều kiện thị trường.

TS Khoa phân tích, với các trung tâm tài chính đã phát triển, ưu tiên hàng đầu là bảo vệ ổn định thị trường nên sandbox thường nghiêng về quản lý rủi ro và pháp lý. Ngược lại, với các trung tâm tài chính mới hình thành, sandbox thiên về thị trường lại trở thành công cụ cạnh tranh quan trọng để tạo lợi thế khác biệt và thu hút dòng vốn, doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo.

Để sandbox phát huy hiệu quả

Với vai trò là nhà đầu tư quốc tế, bà Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh - Giám đốc thị trường Việt Nam, Công ty Công nghệ Tài chính Republic (Hoa Kỳ) cho biết, các nhà đầu tư tại Châu Mỹ, Châu Âu và Trung Đông, khi nhìn vào Việt Nam thường quan tâm đến một số yếu tố then chốt. Đơn cử, khuôn khổ cơ chế, chính sách đủ rõ ràng và minh bạch để thể tham gia thị trường một cách tuân thủ các chuẩn mực quốc tế. Bên cạnh đó là tiềm năng tăng trưởng và lợi nhuận.

Trong bối cảnh đó, TPHCM được nhìn nhận như một đô thị mới nổi, nếu được trao cơ chế thử nghiệm đặc thù cho các sản phẩm tài chính, đặc biệt, trong lĩnh vực tài sản số sẽ tạo sức hấp dẫn lớn đối với dòng vốn toàn cầu. Theo bà Quỳnh, hiện nay Việt Nam mới ban hành Nghị quyết 222 và một số Nghị định liên quan, trong khi thị trường đang chờ đợi một môi trường sandbox cho lĩnh vực tài sản số. Đây cũng là kỳ vọng lớn của cộng đồng doanh nghiệp, ngân hàng và các startup công nghệ tài chính. Nếu xây dựng được cơ chế thử nghiệm phù hợp, sandbox sẽ giúp các tổ chức tài chính triển khai dự án có khả năng thu hút vốn hiệu quả, tạo dòng vốn đầu tư vào cho Việt Nam nói chung và thành phố nói riêng.

Theo đại diện GOE Alliance, sandbox không phải là sao chép toàn bộ các mô hình trên thế giới, cần lựa chọn các trường hợp phù hợp với điều kiện thị trường và năng lực kiểm soát rủi ro trong nước. Các chuyên gia cũng thống nhất, yếu tố then chốt khi vận hành sandbox là xác định rõ khả năng và giới hạn của cả cơ quan quản lý lẫn các chủ thể tham gia. Cơ quan quản lý cần có năng lực giám sát, can thiệp và ngăn chặn kịp thời khi các thử nghiệm vượt quá giới hạn cho phép.

Đáng lưu ý, thành công của công nghệ tài chính đột phá chỉ đến khi nhà đầu tư có đủ không gian để tự do sáng tạo và chấp nhận rủi ro trong giới hạn kiểm soát.  Nếu được thiết kế và vận hành đúng hướng, sandbox không chỉ là “vùng thử nghiệm” mà còn trở thành bệ phóng thể chế, giúp TPHCM từng bước hình thành hệ sinh thái tài chính số hiện đại, hội nhập và bền vững trong kỷ nguyên mới.