Sáp nhập là để trường học phải tốt hơn

Năm học 2026- 2027 đã cận kề, chủ trương sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đang được đẩy nhanh trên phạm vi cả nước theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Tại Văn bản số 814/TTg-TCCV ngày 20/7, Thủ tướng yêu cầu các địa phương rà soát, tổ chức lại hệ thống trường học theo hướng tinh gọn, trong đó những địa bàn có điều kiện thuận lợi cần giảm khoảng 50% đầu mối cơ sở giáo dục so với thời điểm ngày 1/7/2025.

Thực tế, một số địa phương đã triển khai chủ trương này từ sớm và tạo tiền đề cho giai đoạn thực hiện trên phạm vi toàn quốc. Tiêu biểu là Quảng Ninh, địa phương đầu tiên hoàn thành việc sắp xếp hệ thống trường học từ ngày 15/10/2025; Hà Nội là địa phương tiên phong triển khai chủ trương theo chỉ đạo mới của Chính phủ khi đặt mục tiêu tinh gọn tối thiểu 50% đầu mối quản lý cơ sở giáo dục. Theo kế hoạch, thành phố sẽ hoàn thành việc thành lập các đơn vị mới, kiện toàn tổ chức bộ máy và bổ nhiệm đội ngũ quản lý trước ngày 10/8 để kịp chuẩn bị cho năm học 2026-2027.

Mới đây nhất, thông tin về dự kiến sắp xếp trường học được nêu tại Báo cáo thực hiện kết quả thực hiện nhiệm vụ năm học 2025 - 2026 và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm học 2026 - 2027 do Bộ GDĐT công bố (tại hội nghị giám đốc sở GDĐT toàn quốc vừa diễn ra). Theo đó, Bộ GDĐT dự kiến sau sắp xếp trường học cả nước sẽ điều chuyển và sắp xếp lại trên 20.000 cán bộ quản lý, trong đó khoảng 11.000 người được bố trí làm giáo viên trực tiếp đứng lớp.

Hiện có nhiều ý kiến và các giải pháp về bố trí sắp xếp nhân sự trong các trường học khi sáp nhập. Bởi nếu việc sáp nhập chỉ dừng lại ở việc đổi tên trường, gộp đầu mối hành chính hoặc sắp xếp lại nhân sự thì chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội giải quyết những "nút thắt" đã tồn tại nhiều năm trong giáo dục phổ thông. Trong khi ngành giáo dục đang đứng trước các yêu cầu làm thế nào để giảm sĩ số học sinh, hướng tới tăng chất lượng dạy và học; làm thế nào để tăng cường lực lượng trực tiếp làm chuyên môn… Tinh gọn bộ máy không nên chỉ là giảm số lượng đầu mối, mà cần chuyển mạnh nguồn lực từ quản lý sang phục vụ hoạt động dạy và học. Và điều quan trọng mà các chuyên gia nhấn mạnh, giáo dục là lĩnh vực đặc biệt. Mỗi quyết định về tổ chức bộ máy cuối cùng đều phải trả lời một câu hỏi rất cơ bản: Học sinh có được hưởng lợi hay không? Đó mới là mục tiêu cuối cùng của mọi cuộc cải cách.

Sau khi tổ chức lại hệ thống trường học, câu hỏi quan trọng đặt ra là mô hình mới sẽ được vận hành như thế nào để phát huy hiệu quả và thực sự mang lại lợi ích cho người học? Cùng đó, sau sắp xếp lại trường học, khi quy mô nhà trường lớn hơn, hiệu trưởng không chỉ quản lý một điểm trường mà phải điều hành cả một hệ thống gồm nhiều cơ sở, nhiều đội ngũ giáo viên và nhiều hoạt động chuyên môn khác nhau, đòi hỏi cung cách quản trị mới.

Thời gian từ nay đến năm học mới không còn nhiều. Để vừa bảo đảm tiến độ, vừa hạn chế tối đa ảnh hưởng đến hoạt động dạy học và công tác tuyển sinh, trong quá trình triển khai, các địa phương cần chú ý lộ trình thực hiện để ưu tiên sự ổn định tâm lý thầy và trò. Không nhất thiết phải sáp nhập đồng loạt trong một kỳ nghỉ hè ngắn hạn. Các giải pháp đã được chỉ ra là cần  ưu tiên hoàn tất các thủ tục hành chính trước, sau đó là điều chuyển nhân sự và cơ sở vật chất theo từng giai đoạn. Bên cạnh đó, cần tối ưu hóa dữ liệu tuyển sinh. Việc phân bổ chỉ tiêu tuyển sinh dựa trên năng lực tiếp nhận thực tế sau khi sáp nhập, đảm bảo không có học sinh nào bị "trắng" chỗ học do xáo trộn quy mô lớp.

Điều quan trọng là phải chứng minh được rằng sau những thay đổi, sắp xếp về tổ chức, chất lượng giáo dục được nâng lên. Đó mới là thước đo cuối cùng của cuộc cải tổ quy mô lớn mà ngành giáo dục quyết tâm thực hiện.