Sinh viên giỏi tốt nghiệp sau 1,5 - 2,5 năm: Đo năng lực thay vì đếm thời gian
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư ban hành Quy chế đào tạo trình độ đại học với điểm mới đáng chú ý: sinh viên thuộc chương trình đào tạo tài năng hoặc có kết quả học tập loại giỏi được rút ngắn thời gian đào tạo nhưng không thấp hơn một nửa thời gian chuẩn của chương trình.
Theo quy định hiện hành, chương trình đại học (ĐH) có thời gian đào tạo từ 3 - 5 năm. Nếu dự thảo được thông qua, sinh viên xuất sắc có thể hoàn thành chương trình trong khoảng 1,5 - 2,5 năm, tùy theo thời gian đào tạo chuẩn của từng ngành học. Đề xuất này được đánh giá là phù hợp với xu hướng đào tạo hiện đại, song cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm chất lượng đào tạo và chuẩn đầu ra.
Mở cơ hội cho người học xuất sắc
Nhiều chuyên gia cho rằng, đề xuất của Bộ GDĐT phản ánh xu hướng giáo dục dựa trên năng lực thay vì thời gian. Trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu mở và các nền tảng học tập trực tuyến phát triển mạnh, việc tiếp cận tri thức không còn phụ thuộc hoàn toàn vào số giờ ngồi trên giảng đường. Người học có thể tích lũy kiến thức, kỹ năng thông qua nghiên cứu khoa học, dự án thực tế, thực tập doanh nghiệp và quá trình tự học.
Thực tế, nhiều trường ĐH đã triển khai các mô hình đào tạo linh hoạt theo hướng này. Một số cơ sở đào tạo tổ chức 3 học kỳ mỗi năm, giúp sinh viên hoàn thành chương trình cử nhân trong 3 - 3,5 năm thay vì 4 năm. Việc rút ngắn thời gian không phải bằng cách cắt giảm kiến thức mà thông qua tinh gọn nội dung trùng lặp, tăng cường học trực tuyến, học theo dự án và đẩy mạnh thực hành, thực tập.
Tư duy phát hiện và bồi dưỡng nhân tài từ sớm cũng đang được triển khai tại ĐH Quốc gia Hà Nội. Thông qua Chương trình VNU12+, học sinh có năng lực nổi trội được học trước một số học phần đại học, tham gia nghiên cứu khoa học và được các nhà khoa học hướng dẫn từ bậc THPT. Việc tích lũy tín chỉ sớm giúp người học có thể rút ngắn thời gian đào tạo khi vào đại học, giảm chi phí học tập và sớm tham gia thị trường lao động hoặc các chương trình nghiên cứu chuyên sâu.
Trên thực tế, việc tốt nghiệp sớm hoàn toàn khả thi với những sinh viên có năng lực vượt trội. Năm 2026, hai sinh viên Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TPHCM) tốt nghiệp trước thời hạn một học kỳ đã gây chú ý khi đều đạt thành tích học tập, nghiên cứu nổi bật. Điểm chung của các em là chủ động học vượt, tham gia nghiên cứu khoa học và thực tập từ sớm. Điều đó cho thấy tốt nghiệp sớm không đồng nghĩa với học ít hơn mà là học hiệu quả và có định hướng rõ ràng hơn.
Dù vậy, đây cũng là số ít trong ngôi trường có tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn thấp nhất trong hệ thống ĐH Quốc gia TPHCM. Ước tính năm 2025, cứ 10 sinh viên của trường này thì chỉ có khoảng 4 em tốt nghiệp đúng hạn.
Chất lượng đầu ra phải là ưu tiên hàng đầu
Dù đánh giá cao chủ trương tạo điều kiện cho sinh viên xuất sắc, nhiều chuyên gia cho rằng việc rút ngắn thời gian đào tạo cần được thực hiện thận trọng.
TS Lê Viết Khuyến - nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH (Bộ GDĐT) cho rằng, không thể đơn giản so sánh thời gian đào tạo ĐH ở Việt Nam với các nước phát triển rồi rút ngắn theo. Theo ông, nếu chưa rà soát lại cấu trúc chương trình mà chỉ rút ngắn thời gian đào tạo thì rất khó bảo đảm chất lượng.
Không ít sinh viên cũng cho rằng ĐH không chỉ là nơi tích lũy tín chỉ. Đây còn là môi trường để rèn luyện kỹ năng mềm, tư duy phản biện, tham gia hoạt động ngoại khóa, nghiên cứu khoa học và xây dựng các mối quan hệ nghề nghiệp. Việc chạy theo mục tiêu tốt nghiệp sớm có thể khiến một số người học bỏ lỡ những trải nghiệm quan trọng của tuổi sinh viên.
Đặc biệt, nhiều chuyên gia nhấn mạnh không phải ngành nghề nào cũng có thể rút ngắn thời gian đào tạo theo cách cơ học. Chẳng hạn trong lĩnh vực y khoa, hiện các trường y vẫn duy trì chương trình đào tạo bác sĩ kéo dài 6 năm. Thậm chí, nhiều đề xuất còn hướng tới lộ trình 6 năm đào tạo cơ bản cộng thêm 3 - 4 năm đào tạo chuyên khoa trước khi hành nghề độc lập. Điều này cho thấy đào tạo y khoa khó có thể rút ngắn, thậm chí còn cần kéo dài hơn để bảo đảm chất lượng.
Đề xuất của Bộ GDĐT không đơn thuần là câu chuyện giảm số năm học mà là cơ hội thúc đẩy đổi mới giáo dục đại học theo hướng cá thể hóa, linh hoạt và lấy năng lực làm trung tâm. Tuy nhiên, việc tốt nghiệp sau 1,5 - 2,5 năm chỉ nên dành cho nhóm sinh viên thực sự xuất sắc và phải đi kèm hệ thống đánh giá nghiêm ngặt.
