Số hóa để chặn thực phẩm bẩn vào trường học

“Lỗ hổng” từ trang trại đến khay cơm

Những ngày qua, thông tin về 300 tấn thịt lợn bệnh được “phù phép” để đưa vào các bếp ăn trường học tại Hà Nội đã gây rúng động dư luận cả nước. Đứng trước nỗi lo mất ATTP bán trú, ngày 25/3 vừa qua, phụ huynh có con học tại Trường Mầm non Hòa Bình (xã Văn Lăng, Thái Nguyên) đã tự bỏ tiền túi mang mẫu thịt đi kiểm định khi phát hiện thịt có dấu hiệu bất thường. Kết quả kiểm định “gây lo ngại” khi mẫu thịt gửi đi dương tính với vi khuẩn E.coli và virus dịch tả lợn châu Phi. Dù vậy, phía nhà trường và chính quyền địa phương cho rằng mẫu xét nghiệm không hợp lệ vì không có tem xác nhận của trường.

Sau đó, nhà trường và chính quyền xã Văn Lang cũng đã tiến hành lấy mẫu thịt để gửi đi xét nghiệm theo quy trình nhưng kết quả chính thức chưa được công bố. Liên quan đến vụ việc, UBND tỉnh Thái Nguyên và Sở Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) tỉnh đã chỉ đạo khẩn trương làm rõ vụ việc, ổn định tình hình, đảm bảo hoạt động dạy và học bình thường. 

Thực tế, quy trình giao nhận thực phẩm tại nhiều trường học hiện nay đang được vận hành qua 3 bước giám sát chặt chẽ gồm: nhân viên nhà bếp, giáo viên chủ nhiệm và Ban đại diện cha mẹ học sinh. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng quy trình này vẫn mang tính thủ tục. Nếu chỉ dừng lại ở việc kiểm tra bằng cảm quan, mắt thường sẽ không nhận diện được những hiểm họa tiềm ẩn như tồn dư hóa chất, vi khuẩn hay thực phẩm kém chất lượng ẩn sau khay cơm của học sinh.

Bên cạnh đó, việc cung ứng thực phẩm cho trường học hiện nay vẫn còn khoảng cách giữa hồ sơ và thực tế. Nhiều đơn vị có đầy đủ giấy tờ, chứng nhận ATTP, nhưng nếu việc kiểm tra chủ yếu dựa vào hồ sơ thì khó bảo đảm thực phẩm được cung cấp đúng nguồn gốc như đăng ký. Điều này khiến việc kiểm soát chưa thực sự chặt chẽ và tiềm ẩn nguy cơ phát sinh sai sót trong quá trình cung ứng.

Rà soát không ngoại lệ

Trước những diễn biến phức tạp, Bộ GDĐT đã có động thái quyết liệt khi yêu cầu rà soát toàn bộ các hợp đồng cung ứng thực phẩm và đơn vị tổ chức bữa ăn bán trú trên phạm vi toàn quốc. Đây là bước đi cần thiết để thanh lọc những đơn vị làm ăn chộp giật.

Cụ thể, Bộ GDĐT yêu cầu công khai tất cả các đơn vị cung cấp suất ăn, cung cấp thực phẩm trong các cơ sở giáo dục lên trên các trang thông tin điện tử của các địa phương, phương tiện thông tin đại chúng để phụ huynh, các đơn vị chức năng và toàn thể xã hội có thể giám sát, đồng thời phối hợp để phát hiện kịp thời những đơn vị vi phạm.

Tuy nhiên, việc rà soát không nên chỉ dừng lại ở kiểm tra hồ sơ, giấy tờ hành chính. Các đoàn kiểm tra cần thực hiện truy xuất nguồn gốc một cách thực chất, toàn diện nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng “treo đầu dê, bán thịt chó”. Ông Nguyễn Nam Hải - Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, sau 5 năm thực hiện, Đề án triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc, Việt Nam đã từng bước hình thành hạ tầng dữ liệu truy xuất nguồn gốc và Cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia.

Giải pháp ATTP cho bữa ăn bán trú hiện nay đó là mỗi kiện hàng thực phẩm vào trường học cần được dán mã QR, cho phép Ban giám hiệu và đại diện phụ huynh kiểm tra tức thời thông tin về ngày giờ giết mổ, đơn vị vận chuyển và chứng nhận kiểm dịch. Việc số hóa sẽ giúp minh bạch hóa dòng chảy thực phẩm, khiến các đơn vị cung ứng không thể gian lận bằng cách xào nấu hồ sơ.

GS.TS Lê Anh Vinh – Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho biết, hiện nay tại Việt Nam, mô hình dạy học 2 buổi/ngày đang được mở rộng từ bậc tiểu học lên trung học cơ sở và định hướng triển khai ở trung học phổ thông. Khi học sinh học tập và sinh hoạt cả ngày tại trường, việc xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn gắn với chiến lược phát triển thể chất và hình thành lối sống lành mạnh cho thế hệ trẻ.

Trong bối cảnh đó, bảo đảm an toàn bữa ăn bán trú trở thành một tiêu chí bắt buộc, không thể xem nhẹ. Các cơ sở giáo dục không chỉ cần cung cấp đủ khẩu phần mà còn phải đặc biệt chú trọng đến chất lượng thực phẩm, quy trình chế biến, bảo quản và phân phối suất ăn theo đúng quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm.

Việc lựa chọn đơn vị cung cấp suất ăn cần được thực hiện dựa trên các tiêu chí rõ ràng, công khai. Về lâu dài, xây dựng một hệ sinh thái dinh dưỡng học đường an toàn, khoa học không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe học sinh mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn trí tuệ. Đây không chỉ là trách nhiệm của ngành giáo dục mà cần có sự phối hợp đồng bộ của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp cung ứng thực phẩm và toàn xã hội.