Sự hy sinh của một bà mẹ

Bằng Tổ quốc ghi công liệt sĩ Lê Thị Vin (tức bà Sâm).

Giữa năm 1969, ông Lê Sáu được điều lên làm Phó trưởng ban Dân vận-Mặt trận Khu ủy Trị Thiên. Từ vùng biên giới Việt-Lào, tháng 9/1969 ông được Bí thư Khu ủy Trần Văn Quang (Bảy Tiến) ký quyết định quay trở lại tiếp tục giữ chức Bí thư Phong Điền, Phụ trách Quảng Điền (thay đồng chí Vũ Thắng được rút lên làm Bí thư Đảng ủy Đoàn 6).

Theo ông Lê Sáu, “cuối năm 1969, tuy được giao phụ trách chỉ đạo Quảng Điền nhưng trên thực tế tôi ít có điều kiện về hoạt động ở đây, mãi đến mùa mưa năm 1970 mới đặt chân đến được vùng đất này”.

Sau chiến dịch “Bình định cấp tốc” cũng như nhiều huyện đồng bằng của Thừa Thiên, Quảng Điền đang gặp khó vì bộ đội chủ lực và phần lớn lực lượng chính trị và vũ trang của ta sau Xuân 1968 đều bị đánh bật lên rừng; thậm chí sang tận vùng biên giới Việt-Lào nên số bám trụ đồng bằng còn lại rất ít, có nơi chỉ còn đôi ba người.

Cùng với cày ủi ruộng vườn, dồn dân vào các khu tập trung, lập Ấp tân sinh, địch liên tục mở các cuộc hành quân càn quyét. Nhiều nơi đã biến thành “vùng trắng” vì cán bộ không bắt được liên lạc với dân.

Quảng Điền vào thời điểm đó do ông Trần Nam, quê ở xã Phong Hiền (Phong Điền) làm Bí thư huyện ủy. Ban Thường vụ huyện ủy có ông Văn Quảng, Chuân Trang…

Nhiệm vụ của họ là giúp ông Lê Sáu, Ủy viên Thường vụ tỉnh ủy lọt về vùng sâu nghiên cứu tình hình, khôi phục phong trào cách mạng, trong bối cảnh địch ráo riết triển khai chiến dịch Phượng Hoàng nhằm “vô hiệu hóa hạ tầng cơ sở Việt cộng”.

Và ông đã đứng chân ở Niêm Phò, xã Quảng Thọ để mở lớp. “Gọi là lớp tập huấn nhưng trên thực tế, đó chỉ là cuộc gặp để trao đổi nhằm tìm biện pháp xoay chuyển tình thế”, ông Hoàng Ngọc Vĩnh, cựu Bí thư xã Quảng Thọ, một trong những học viên của lớp bồi dưỡng ấy nhớ lại.

Ngoài 5 cán bộ của Quảng Thọ, gồm: Hoàng Ngọc Vĩnh, Trần Mới, Trần Bin, Cao Văn Siêng và Nguyễn Văn Trân đang bám trụ địa bàn; cán bộ Quảng Điền có thêm ông Trần Cạnh và ông Tạo, ông Vân tham dự. Do cán bộ tập trung về Niêm Phò khá đông. Mùa mưa hầm bí mật phần lớn bị ngập nước nên cán bộ ta phải “rúc bụi ngủ bờ” hoặc liều mạng “trốn trên các tra lúa” của cơ sở, đợi đêm xuống mới bí mật tổ chức hội họp.

Chính vào thời điểm này ông Lê Sáu mới có dịp ghé thăm gia đình bố mẹ ông Hoàng Ngọc Vĩnh. Ông Lê Sáu nhớ lại: Hôm ấy vào nhà, tôi mới biết mẹ anh Hoàng Ngọc Vĩnh là bà Lê Thị Vin (tức bà Sâm, gọi theo tên chồng) đang bị địch khống chế. Hàng ngày chúng bắt bà lên quận Quảng Điền, đóng ở Sịa. Bọn nữ cảnh sát đặc biệt trong đội quân Thiên Nga tiến hành dụ dỗ, mua chuộc khuyên bà tìm lời ngon ngọt gọi con bà là anh Hoàng Ngọc Vĩnh ly khai, quy hàng. Bà Sâm không nghe lời, bọn chúng bịt mắt, bắt úp mặt vào tường rồi đánh đập buộc bà phải khai báo chỉ cho được căn hầm bí mật của anh Vĩnh và của tôi ở đâu. Sau khi biết được tình hình, để phòng xa anh em Quảng Thọ bố trí cho tôi ở một căn hầm khác. Hầm này cũng do mẹ anh Vĩnh bới cơm và sửa, đậy nắp hầm”.

Bám trụ ở Niêm Phò chừng nửa tháng, chăm chú theo dõi, ông Lê Sáu được cơ sở của ta báo lại, liên tục trong nhiều ngày, chúng bắt bà Sâm, sáng từ Niêm Phò đi bộ lên Sịa, chiều được thả về nhà để tra khảo. Trên đường về nhà, chúng buộc bà đeo trước ngực tấm bảng “Tôi là mẹ của Hoàng Văn Vĩnh. Con ở đâu hãy quay về với chính nghĩa quốc gia”.

Thế rồi, thời hạn cuối cùng mà chúng buộc bà kêu gọi Hoàng Ngọc Vĩnh chiêu hồi đã hết. Sáng đó trong ngôi nhà tranh ở ven sông Bồ, bà Lê Thị Vin lẳng lặng lấy chai Volfatox- thuốc trừ rầy uống tự sát. Bà thà chịu chết chứ nhất định không phụ con và phản lại cách mạng.

“Lúc ấy, tôi ẩn nấp ở Mộng Dưỡng nên không hay biết. Mãi mươi ngày sau, khi quay trở lại thôn Tân Xuân Lai (Niêm Phò) mới rõ mẹ mình đã quyên sinh”, ông Hoàng Ngọc Vĩnh bùi ngùi nhớ lại. “Mẹ tôi chết một mình, vì sáng ấy cha tôi bị chúng bắt ra trình diện ở xã. Còn anh trai và em gái tôi đều ở xa”.

5 cán bộ, du kích của Quảng Thọ bám trụ, ngoài Cao Văn Siêng đầu hàng, số còn lại: Nguyễn Văn Trân, Trần Mới, Trần Bin lần lượt hy sinh. “Tôi sống sót, ngoài may mắn, chắc là nhờ có anh linh của Mẹ phù hộ”. Từ một du kích, sau này ông Hoàng Ngọc Vĩnh phấn đấu trở thành Tỉnh ủy viên, Bí thư huyện ủy Quảng Điền.

Về hưu, từ Tứ Hạ, thị xã Hương Trà, thỉnh thoảng ông Hoàng Ngọc Vĩnh lại phóng xe về Niêm Phò thăm lại vùng đất mà trong những năm kháng chiến ông đã gắn bó. Di ảnh không có và ngôi nhà năm xưa không còn nhưng mỗi khi ngắm nhìn con nước sông Bồ đầy vơi, lòng ông Hoàng Ngọc Vĩnh vẫn không nguôi nhớ mẹ!