Sửa đổi Luật Nhà ở: Kịp thời khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Hà Thị Nga cho biết, nhà ở là một trong những nhu cầu thiết yếu của mỗi người dân, đồng thời là một chính sách an sinh xã hội lớn của Đảng và Nhà nước. Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định: "Nhà nước có chính sách phát triển nhà ở, tạo điều kiện để mọi người có chỗ ở".

Những năm qua, hệ thống chính sách, pháp luật về nhà ở đã từng bước được hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để phát triển thị trường bất động sản, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Tuy nhiên, sau gần 2 năm thi hành, Luật Nhà ở năm 2023 đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập trước yêu cầu phát triển mới của đất nước. Đặc biệt trong bối cảnh tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tinh gọn tổ chức bộ máy, cải cách thủ tục hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số, đồng thời với việc triển khai các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển nhà ở xã hội.

"Việc xây dựng Luật Nhà ở (sửa đổi) là hết sức cần thiết trong bối cảnh hiện nay nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, đặc biệt là khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, ổn định, khả thi cho công tác phát triển, quản lý và sử dụng nhà ở trong giai đoạn mới hiện nay" - Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Hà Thị Nga khẳng định.

Theo Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Hà Thị Nga, thời gian qua, thực hiện quyền và trách nhiệm của mình, Ban Thường trực UBTƯ MTTQ Việt Nam đã tích cực tham gia vào quá trình góp ý đối với hồ sơ Dự án Luật Nhà ở (sửa đổi). Tại Hội nghị phản biện xã hội lần này, Ban Thường trực UBTƯ MTTQ Việt Nam mong muốn được tiếp nhận các ý kiến đa chiều, khách quan, khoa học, tâm huyết nhằm góp phần hoàn thiện dự thảo luật trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua.

Làm rõ tính khả thi, tác động của các quy định pháp luật

Tại Hội nghị, các chuyên gia, nhà khoa học đã thảo luận, đóng góp ý kiến phản biện, tập trung đánh giá tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ của dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) với hệ thống pháp luật hiện hành; đồng thời làm rõ tính khả thi, tác động của các quy định pháp luật đối với người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình tổ chức thực hiện.

Theo GS.TS Trần Ngọc Đường - Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật UBTƯ MTTQ Việt Nam, cụm từ "giá phù hợp" nêu trong dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) là một khái niệm mang tính định tính, không xác định cụ thể là phù hợp với ai, phù hợp ở địa phương nào, phù hợp với người thu nhập thế nào? Do vậy cần có tiêu chí cụ thể để áp dụng thống nhất, cụ thể nên quy định ngay trong luật hoặc giao Chính phủ quy định tiêu chí xác định mức giá tối đa, đối tượng được mua...

Ông Đường cho rằng, tiêu chí quy định nhà chung cư trong dự thảo Luật hiện chưa hợp lý. Một công trình chỉ có 2 tầng và vài căn hộ thì có nên coi là nhà chung cư hay không? Quy định này sẽ gây khó khăn cho công tác quản lý vận hành, phòng cháy chữa cháy, thành lập ban quản trị...

"Khái niệm nhà chung cư cần phải gắn liền với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nhà chung cư. Do vậy cần sửa đổi theo hướng: Nhà chung cư là nhà có nhiều căn hộ, có phần sở hữu riêng và phần sở hữu chung, được xây dựng theo quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng về nhà chung cư do cơ quan có thẩm quyền ban hành" - GS.TS Trần Ngọc Đường đề xuất.

Đồng tình với ý kiến của GS.TS Trần Ngọc Đường, ông Ngọ Duy Hiểu - Phó Chủ tịch Thường trực Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho rằng, khái niệm "nhà ở thương mại giá phù hợp" cần được điều chỉnh lại về tên gọi, vì thuật ngữ "giá phù hợp" dễ gây băn khoăn và tạo ra nhiều ý kiến tranh luận. Có thể nghiên cứu đổi tên thành "nhà ở thương mại giá được điều tiết" hoặc "nhà ở thương mại giá được hỗ trợ" để thể hiện rõ bản chất đây là phân khúc nhà ở được Nhà nước hỗ trợ chính sách nhằm giúp nhiều đối tượng tiếp cận, tránh sự so sánh với nhà ở thương mại thông thường trên thị trường.

Theo ông Hiểu, hiện nay việc tiếp cận nhà ở xã hội đối với công nhân, người lao động còn nhiều khó khăn. Những quy định trong dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) cần tạo hành lang pháp lý giúp công nhân, người lao động tiếp cận nhà ở xã hội thuận lợi hơn, không còn những rào cản hành chính rườm rà. Thêm vào đó, trong dự thảo Luật, tầm nhìn về chất lượng quy hoạch, không gian sống, đặc biệt là kết nối giao thông cần được được ưu tiên hàng đầu.

"Dự thảo Luật cần có hướng tiếp cận hoặc lộ trình hỗ trợ nhóm lao động phi chính thức như lái xe công nghệ, lao động tự do, những nhóm đối tượng yếu thế, không có hợp đồng hay quan hệ lao động rõ ràng nhưng có nhu cầu nhà ở rất lớn và cần được xã hội quan tâm" - ông Hiểu cho hay.

Góp ý về nội dung nhà ở công vụ, TS Nguyễn Văn Pha - Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam cho biết, dự thảo Luật đã bổ sung nhiều nhóm đối tượng mới như cán bộ được điều động do sắp xếp bộ máy; cán bộ luân chuyển giữa trung ương và địa phương; giáo viên, bác sĩ đến vùng khó khăn; nhà khoa học chủ trì nhiệm vụ quốc gia; nhân tài được Nhà nước công nhận; giao Thủ tướng hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định thêm đối tượng đặc biệt. Đây là điểm phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy, luân chuyển cán bộ, thu hút nhân lực chất lượng cao.

Theo ông Pha, dự thảo Luật chỉ quy định người thuê nhà sử dụng đúng mục đích, không được cho thuê lại, nhưng không quy định về chế độ kiểm tra định kỳ, quản lý số hóa, công khai danh sách. Trong thực tế nhiều nơi từng xảy ra tình trạng bỏ trống nhà công vụ, sử dụng sai mục đích, người nghỉ hưu vẫn ở. Vì vậy cần quy định cụ thể hơn về cơ sở dữ liệu quốc gia về nhà công vụ, kiểm tra hằng năm, công khai danh sách người đang thuê.

"Sau sáp nhập, nhiều địa phương đã dôi dư rất nhiều trụ sở cũ, nhà công vụ cũ, ký túc xá; nhà khách… Dự thảo Luật cần bổ sung cơ chế chuyển đổi nhà công vụ dư thừa, điều chuyển giữa các địa phương, chuyển sang nhà ở cho thuê, chuyển sang nhà ở xã hội khi không còn nhu cầu" - ông Pha kiến nghị.

Ghi nhận các ý kiến đóng góp tại Hội nghị, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Hà Thị Nga khẳng định, đây là những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm, thẳng thắn và nghiêm túc của các chuyên gia, nhà khoa học; đồng thời giao Ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội tổng hợp đầy đủ các ý phản biện xã hội, khẩn trương hoàn thiện văn bản phản biện xã hội đối với dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Chính phủ, Bộ Xây dựng.