Tăng cường liên kết trong sản xuất

Quýt hồng Lai Vung của Đồng Tháp

Nhiều chuyển biến tích cực

Theo Bộ NN&PTNT, đến nay toàn vùng ĐBSCL có 12/13 tỉnh, thành xây dựng được đề án, kế hoạch thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Các quy hoạch của địa phương phù hợp với quy hoạch của vùng và cả nước. Về chuyển đổi cơ cấu cây trồng, qua 2 năm toàn vùng đã chuyển đổi 78.375 ha lúa sang 23.920 ha rau, 15.961 ha dưa hấu, 14.792 ha ngô, 13.117 ha mè, 2.777 ha thanh long, 2.549 ha đậu tương và 2.162 ha cây màu khác. Nhiều diện tích chuyển đổi đã đem đến hiệu quả kinh tế rất cao so với trồng lúa (trung bình tăng 20 đến 30%). Cá biệt có mô hình hiệu quả rất cao như trồng ngô tại Đồng Tháp, An Giang lợi nhuận cao gấp 1,5 đến 1,8 lần so với trồng lúa.

Các tỉnh thành cũng đã quy hoạch cánh đồng lớn sản xuất nguyên liệu phục vụ chế biến xuất khẩu và chọn một số cây trồng chủ lực, có lợi thế phát triển, có thị trường tiêu thụ tốt để ưu tiên phát triển theo hướng VietGAP, vệ sinh an toàn thực phẩm. Sản xuất theo cánh đồng lớn cũng tạo thuận lợi cho việc áp dụng quy trình canh tác tiên tiến, ứng dụng khoa học kỹ thuật… giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm, tăng giá trị gia tăng, nâng cao thu nhập cho người dân và các đối tác tham gia trong chuỗi. Vụ lúa Đông xuân 2014 – 2015 các địa phương trong vùng đã lập kế hoạch xây dựng cánh đồng lớn quy mô, 168.926 ha, thực hiện đạt được trên 77% diện tích ký hợp đồng thu mua trên 61.700 ha.

Về tái cơ cấu chăn nuôi, đến nay các địa phương vùng ĐBSCL đã chọn được vùng và vật nuôi chủ lực của từng vùng, xác định được cơ cấu vật nuôi hợp lý, phù hợp là: heo, gà bò thịt, vịt thả đồng. Các vùng chăn nuôi trọng điểm của vùng cũng đã dần hình thành như: Vùng chăn nuôi bò thịt địa phương chất lượng cao như Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng; vùng nuôi gà thịt, gà trứng công nghiệp như Long An, Tiền Giang, Sóc Trăng, Hậu Giang…

Các đối tượng chủ lực trong nuôi trồng thủy sản của vùng là tôm nước lợ (tôm sú, tôm thẻ chân trắng) và cá tra. Các địa phương đã chủ động được nguồn giống phục vụ cho sản xuất, toàn vùng có khoảng 1.200 trại giống tôm (chủ yếu Bạc Liêu, Cà Mau) chiếm 52% trại giống tôm cả nước, sản xuất gần 50 ngàn tỷ con giống/năm. Có 626.661 ha nuôi tôm, sản lượng đạt 475.049 tấn. Đặc biệt cơ cấu tỷ lệ nuôi tôm sú và tôm thẻ chân trắng có sự dịch chuyển trong những năm gần đây. Những khó khăn vướng mắc về thị trường cá tra cũng đã từng bước được tháo gỡ, hoạt động nuôi cá tra đã tăng trưởng trở lại. Nhiều mô hình liên kết trong sản xuất và tiêu thụ cá tra (ở An Giang, Cần Thơ) đem lại hiệu quả lớn cho người nuôi và doanh nghiệp.

Khẳng định vai trò mô hình hợp tác trong tái cơ cấu nông nghiệp

Tại hội nghị, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải nhận định: Để thực hiện hiệu quả đề án tái cơ cấu nông nghiệp của vùng, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là đổi mới các hình thức tổ chức sản xuất, cụ thể đẩy mạnh thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã (HTX), mô hình liên kết trong nông nghiệp. Hình thức tổ chức hợp tác đang phát huy hiệu quả, trên 30% mô hình liên kết có hiệu quả, tạo niềm tin trong việc liên kết hợp tác hiệu quả hơn. Chúng ta không thể có một mô hình cho tất cả đồng bằng. Chúng ta phải xây dựng được nhiều mô hình, mỗi loại mô hình đều thành công. Mô hình kinh tế hộ, mô hình HTX, mô hình doanh nghiệp vẫn có thể thành công… cái chính là giữa người dân với doanh nghiệp tự giác, tự nguyện tìm đến nhau, vai trò địa phương là bà đỡ giúp đỡ để thực hiện. Mô hình tự nguyện chính là mô hình lòng tin giữa người dân với doanh nghiệp. Nếu không tạo được lòng tin giữa các đối tác với nhau liên kết nào cũng bị đỗ gãy. Thị trường luôn giao động, nhưng lòng tin thì bất biến. Đây gọi là văn hóa liên kết, chúng ta cần phải xây dựng.

Đến nay toàn vùng đã có 1.200 HTX nông nghiệp, trong đó có 677 HTX trồng trọt, 20 HTX chăn nuôi, 205 HTX nuôi thủy sản, 187 HTX dịch vụ tổng hợp… bình quân mỗi tỉnh có 1.367 tổ hợp tác, tập trung mạnh trong trồng trọt và thủy sản. Vụ Hè thu 2014, có trên 100 doanh nghiệp ký hợp đống sản xuất và bao tiêu lúa gạo cho nông dân với diện tích 77.420 ha.

Ông Lê Minh Hoan, Bí thư tỉnh ủy Đồng Tháp cho biết: Quan điểm tái cơ cấu của Đồng Tháp là “tổ chức lại sản xuất nông nghiệp” dựa trên 3 định hướng: “hợp tác - liên kết - thị trường” và 3 yêu cầu: “giảm chi phí sản xuất - nâng cao chất lượng nông sản - đa dạng hoá nông sản chế biến”. Các định hướng và yêu cầu trên sẽ là xuyên suốt không chỉ với 5 mặt hàng chủ lực chúng tôi lựa chọn đưa vào Đề án mà của bất kỳ loại nông sản khác của tỉnh.

Tiếp tục thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp

Bước đầu thực hiện đề án tái cơ cấu nông nghiệp vẫn còn nhiều vướng mắc cụ thể, tính liên kết hợp tác giữa các chủ thể trong chuỗi liên kết giữa các tỉnh thành và vùng chưa cao, dẫn tới chưa giải quyết triệt để được điệp khúc được mùa rớt giá trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún vẫn còn chiếm đa số, mô hình hợp tác, liên kết sản xuất cánh đồng lớn gắn với sản xuất, chế biến với tiêu thụ có hiệu quả cao nhưng chậm nhân rộng. Hiện nay diện tích lúa tham gia cánh đồng lớn của vùng mới chỉ đạt 3,3% diện tích sản xuất.

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải nhấn mạnh, để phát huy những hiệu quả đạt được trong 2 năm đầu thực hiện đề án, thời gian tới các địa phương tiếp tục chỉ đạo cụ thể hóa Đề án tái cơ cấu hết sức quyết liệt theo các lĩnh vực ngành, đưa cả hệ thống chính trị cùng tham gia. Địa phương phải đưa đề án tái cơ cấu nông nghiệp vào nghị quyết của tỉnh và thành lập Ban chỉ đạo thực hiện đề án ngay trong tháng 7 này. Chúng ta phải uyển chuyển quy hoạch đề án, đừng quá cầu toàn. Quy hoạch nào cũng xuất phát từ thị trường và trên cơ sở dự báo thị trường.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu các địa phương: Tiếp tục rà soát lại quy hoạch các vùng chuyên canh, thâm canh sâu, các sản phẩm là thế mạnh của vùng, đẩy mạnh xây dựng các vùng chuyên canh. Cơ chế chính sách cần phải thay đổi, sửa đổi kịp thời, góp phần tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp đầu tư vào địa phương. Tiếp tục thực hiện công tác tuyên truyền và đào tạo, luân chuyển cán bộ có trình độ xuống cơ sở để thực hiện hiệu quả đề án tái cơ cấu. Thực hiện liên kết doanh nghiệp, HTX, mô hình trên cơ sở các mô hình phát triển thời gian qua tiếp tục mở rộng…

Bộ NN&PTNT cũng kiến nghị Chính phủ cần có cơ chế chính sách đặc thù cho các địa phương trong vùng về đầu tư kết cấu hạ tầng, ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghiệp chế biến nông sản… Mở rộng chính sách phát triển hợp tác, liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm. Phát triển đa dạng hóa sản phẩm tín dụng phục vụ nông nghiệp, nông thôn, bảo hiểm nông nghiệp, đơn giản hóa các dịch vụ, thủ tục cho vay…