Tăng cường tự chủ đại học

Ảnh minh họa.

Năm học trước, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 77/NQ-CP về Thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với cơ sở GDĐH công lập giai đoạn 2014-2017. Theo đó các trường có Đề án đổi mới cơ chế hoạt động được Chính phủ giao quyền tự chủ ở mức cao hơn.

Trong phương hướng nhiệm vụ trọng tâm 2015-2016, Bộ GD&ĐT tiếp tục kêu gọi các trường chú trọng triển khai Điều lệ trường ĐH, Điều lệ trường CĐ và hoàn thiện bộ máy tổ chức, đặc biệt là các Hội đồng trường, Hội đồng quản trị là nền tảng quan trọng, được xem là điều kiện tiên quyết để thực hiện tự chủ ĐH.

Còn một số băn khoăn

Trong năm học vừa qua, theo đánh giá của Bộ GD&ĐT việc thực hiện tự chủ, đổi mới quản trị ĐH vẫn còn một số khó khăn. Trong đó có khó khăn do việc thành lập Hội đồng trường, Hội đồng quản trị, ban hành quy chế tổ chức và hoạt động theo quy định tại các điều lệ mới còn chậm; việc xây dựng cơ chế tự chủ, xã hội hóa cho giáo dục còn gặp nhiều khó khăn do mức học phí thấp, điều kiện KTXH ở các vùng khác nhau…

Theo ông Nguyễn Đức Hinh - Hiệu trưởng Trường ĐH Y Hà Nội: Nói đến vấn đề tự chủ, chúng tôi nghĩ cũng có một vài khó khăn. Đó là chúng ta sẽ tiến hành thu học phí cao hơn. Đã có nhiều trường tiến hành tự chủ, và Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Bùi Văn Ga có nói rằng số lượng sinh viên (SV) không giảm đi, đó là điều khích lệ đối với chúng tôi. Nhưng với trường Y chúng tôi, tin chắc rằng mức học phí cũng phải đi theo quy luật như tất cả các nước trên thế giới, không thể khác được, bao giờ cũng thuộc tốp cao nhất cũng như những SV vào học tại trường Y bao giờ cũng ở tốp điểm thi cao nhất. Cái đó là phù hợp như quy luật ở tất cả các nước.

Tuy nhiên khi chúng ta tăng học phí lớn như vậy và lộ trình nhanh như vậy thì chúng tôi cũng lo ngại đến sự chịu đựng và sự phản ứng của người học và xã hội. Đồng thời chúng tôi cũng mong một chuyện khi học lâu như thế, học phí mất nhều tiền như thế sau khi ra đời xong công việc sẽ như thế nào và mức lương thu nhập sẽ ra sao?

Đây cũng là một câu chuyện băn khoăn của chúng tôi. Tuy nhiên để giải quyết chuyện này lại là công việc vô cùng lớn của Chính phủ, của Đảng, Nhà nước.

Ông Hinh cho rằng: Khi chúng ta thực hiện đề án tự chủ đó thì sự hỗ trợ về tài chính cho người đi học là vô cùng quan trọng. Chúng ta đã có nhưng cần hiệu quả hơn. Người học cần tiếp cận đến một cách thuận tiện hơn.

Một điều nữa ông cũng băn khoăn và cảm thấy thách thức, đó là văn hóa, là nếp sống của nhiều người: Có lẽ chúng ta cũng nhìn ra nhiều nước, ở các nước mà đi học thì vay tiền để đi học. Học xong thì tìm cách để trả tiền. Và chúng tôi cho rằng đó cũng là văn hóa mà chúng ta cần phải xem xét đến. Truyền thống của chúng ta, bố mẹ bao bọc cho đến lớn. Và khi rất lớn vẫn còn bao bọc.

Việc SV phải đi vay tiền để học là một gánh nặng khó khăn, nhưng tôi đánh giá nó ở mặt thuận tiện. Đây sẽ là động lực để SV phải phấn đấu, phải học tập, để sau này làm sao có vị trí, có thu nhập để hoàn trả khoản đó. Cứ được bao bọc, lo lắng như thế thì nhiều khi động lực không còn nữa. Khi không còn động lực nữa thì sự phấn đấu cũng rất hạn chế.

“Điều này thể hiện rất rõ trong nhà trường chúng tôi, khi chúng tôi triển khai đào tạo hệ thống nội trú nhiều năm nay và đào tạo một hệ thống nội trú cho Sở Y tế HN. Những bạn học nội trú Sở Y tế HN, khi bắt đầu vào nội trú đã có vị trí, có lương rồi thì sự phấn đấu giảm hẳn với nhóm nội trú khi người ta không biết việc làm của người ta ở đâu, khi mà chưa được ai nhận, sự khác nhau rất rõ rệt. Cho nên động lực là vấn đề quan trọng để có thể hoàn thành công việc”, ông Hinh ví dụ.

Cũng có một số vướng mắc vì cho rằng trường mình nằm trong tốp dưới, TS Trịnh Cao Khải - Hiệu trưởng Trường CĐ Du lịch Hà Nội chia sẻ: Trong giai đoạn hiện nay tâm lý của cả xã hội là quan tâm đến trường ĐH, chứ không quan tâm nhiều đến CĐ. Nếu như rơi vào tình huống bắt buộc phải tự chủ, không hiểu với gần 300 giảng viên, cán bộ hiện nay nhà trường sẽ phải xử lý như thế nào. Bởi vì theo ông Khải, chi phí thực hành ở các ngành nghề đào tạo của nhà trường sẽ là rất lớn.

Xu thế tất yếu

Cũng nói về tự chủ, nhưng một số nhà trường lạc quan hơn khi nghĩ rằng đây là xu thế tất yếu. PGS Trần Văn Chứ - Hiệu trưởng ĐH Lâm nghiệp cho biết: Đứng trước tình trạng như hiện nay thì đổi mới là nhu cầu tất yếu. Trong năm 2015-2016, ngoài những nhiệm vụ cần tập trung chỉ đạo thì đề nghị thứ nhất ông đưa ra là: Tập trung các giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo, nâng cao vị thế của các trường ĐH theo hướng tự chủ và hội nhập quốc tế.

Ông Chứ cho rằng: Về tự chủ cho các cơ sở giáo dục cần được giao đồng bộ, giao tự chủ nguồn nhân lực đến công tác tuyển sinh và công tác SV, tự chủ chương trình giảng dạy, kiểm tra kết quả học tập của SV... Về tự chủ, chúng ta cần ra các văn bản quy định pháp lý về quyền tự chủ cho các cơ sở và thống nhất các văn bản. Chúng ta đã biết chuyện Trường ĐH Tôn Đức Thắng đưa ra việc phong Giáo sư, Phó Giáo sư, chúng tôi nghĩ rằng đó là sự không thống nhất của các văn bản, nếu thống nhất về văn bản giao tự chủ thì sẽ không xảy ra như vừa rồi.

Thứ hai, ông đề nghị cần có giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo. Theo ông Chứ, chất lượng đội ngũ giảng viên có tính chất then chốt trong việc nâng cao chất lượng đào tạo. Không có thầy giỏi thì không có trò giỏi…

Cũng nói về vấn đề tự chủ của các trường ĐH, TS Đàm Quang Minh - Hiệu trưởng Trường ĐH FPT khẳng định: Xu thế hiện nay của Bộ GD&ĐT đang làm về tự chủ hóa ĐH và quốc tế hóa là xu thế không thể đi ngược lại. Chúng ta cần tiến hành nhanh hơn để đạt kết quả tốt hơn. Chúng ta phải chấp nhận trường ĐH bây giờ cần nâng cao cạnh tranh, chú trọng giá trị thị trường, SV có quyền lựa chọn trường tốt hơn cho mình. Nếu mỗi SV mà quyền lựa chọn quá ít thì các trường không có nghị lực để đổi mới. Khi tôi đến các trường sau mùa tuyển sinh vừa qua, thấy các trường đều trao đổi với nhau cách nâng cao hiệu quả chính mình. Đó là tín hiệu mừng. Vì câu chuyện này không diễn ra trong thời gian trước đó.