Tăng huyết áp âm thầm gây tổn thương tim mạch

Tăng huyết áp là tình trạng áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch tăng cao kéo dài. Khi đo huyết áp, kết quả được thể hiện bằng hai chỉ số: huyết áp tâm thu, là áp lực tối đa khi tim co bóp và huyết áp tâm trương, là áp lực tối thiểu khi tim nghỉ giữa hai nhịp đập.

Theo tiêu chuẩn y khoa, một người được xác định mắc tăng huyết áp khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên.

Các thống kê cho thấy, 90 - 95% trường hợp là tăng huyết áp nguyên phát. Đây là nhóm bệnh không có nguyên nhân cụ thể, thường hình thành do nhiều yếu tố phối hợp như tuổi tác, di truyền và lối sống thiếu lành mạnh.

Ăn mặn, ít vận động, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia và căng thẳng kéo dài là những yếu tố nguy cơ phổ biến làm tăng khả năng mắc bệnh.

Khoảng 5 - 10% trường hợp còn lại là tăng huyết áp thứ phát. Trong nhóm này, tăng huyết áp là biểu hiện của một bệnh lý khác như viêm cầu thận mạn, hẹp động mạch thận, bệnh nội tiết hoặc do tác dụng phụ của một số thuốc như thuốc giảm đau, thuốc tránh thai. Khi điều trị được nguyên nhân, huyết áp có thể trở về mức bình thường.

Tăng huyết áp thường được ví như “kẻ sát nhân thầm lặng” bởi ở giai đoạn đầu, đa số người bệnh không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ hoặc khi đã xuất hiện biến chứng.

Khi huyết áp tăng cao, người bệnh có thể gặp một số dấu hiệu cảnh báo như đau đầu âm ỉ, căng tức vùng sau gáy vào buổi sáng, hoa mắt, chóng mặt hoặc ù tai. Một số người có biểu hiện mệt, khó thở khi gắng sức, hồi hộp hoặc đau tức ngực do tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu qua hệ mạch bị cản trở.

Huyết áp tăng cao cũng có thể gây tổn thương các mạch máu nhỏ ở mắt, dẫn đến nhìn mờ, xuất huyết kết mạc hoặc gây chảy máu cam. Trong trường hợp tăng huyết áp cấp cứu, người bệnh có thể buồn nôn, nôn, tê bì hoặc ngứa ran các chi do áp lực nội sọ tăng cao.

Theo các chuyên gia, việc theo dõi huyết áp tại nhà có ý nghĩa quan trọng, giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm những bất thường. Người mới được chẩn đoán tăng huyết áp nên đo huyết áp 2 lần mỗi ngày, vào buổi sáng sau khi thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ.

Khi huyết áp đã ổn định, người bệnh có thể duy trì đo 2 - 3 lần mỗi tuần vào cùng một khung giờ. Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường, cần đo ngay và ghi lại kết quả để cung cấp cho bác sĩ khi thăm khám.

Để đo huyết áp đúng cách, trước khi đo người bệnh nên nghỉ ngơi ít nhất 15 phút, ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái, cánh tay đặt ngang mức tim. Bao đo cần quấn vừa khít cánh tay, mép dưới bao đo cách nếp gấp khuỷu khoảng 2 cm.

Trong quá trình đo, không nói chuyện, không cử động. Người bệnh cần ghi lại đầy đủ cả hai chỉ số huyết áp, ví dụ 126/82 mmHg, không tự ý làm tròn số.

Bên cạnh việc dùng thuốc theo chỉ định, thay đổi lối sống đóng vai trò rất quan trọng trong kiểm soát huyết áp. Người bệnh nên sử dụng dưới 5 g muối mỗi ngày, tương đương khoảng một thìa cà phê gạt; hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ muối chua và thức ăn nhanh.

Chế độ ăn nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, thịt nạc, cá, tôm và sữa tách béo. Đồng thời, cần hạn chế mỡ động vật, phủ tạng, thực phẩm nhiều đường, rượu bia và thuốc lá.

Người bệnh cũng cần duy trì cân nặng hợp lý, với chỉ số BMI từ 18,5 - 22,9 kg/m²; vòng bụng dưới 90 cm ở nam và dưới 80 cm ở nữ. Tập luyện thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya và kiểm soát căng thẳng là những yếu tố giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, hỗ trợ kiểm soát huyết áp hiệu quả.

Các chuyên gia lưu ý, tăng huyết áp là bệnh mạn tính cần được điều trị lâu dài. Người bệnh không tự ý ngừng thuốc hoặc giảm liều, ngay cả khi huyết áp đã trở về mức bình thường.

Việc chủ động theo dõi huyết áp, tuân thủ điều trị và duy trì lối sống lành mạnh là giải pháp quan trọng để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm như đột quỵ, suy tim và suy thận.