Tăng trưởng hai con số – Lời giải từ đầu tàu kinh tế - Bài 2: Hạ tầng, nhân lực quyết định tăng trưởng

Hạ tầng không thể chậm thêm

Theo Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM, một trong những động lực trực tiếp nhất cho tăng trưởng năm 2026 là giải ngân đầu tư công quyết liệt ngay từ đầu năm. Thành phố tập trung vào các dự án giao thông trọng điểm, logistics, hạ tầng công nghệ cao và các khu phát triển mới.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, khi Quốc hội và Chính phủ đặt ra những mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng cho năm 2026, đầu tư công chính là động lực then chốt để hiện thực hóa mục tiêu đó. Ông Tuấn lý giải, đầu tư công đang đóng vai trò như một nguồn “vốn mồi”, có khả năng dẫn dắt thị trường và kích hoạt các nguồn lực đầu tư khác trong xã hội. Hiệu quả của đầu tư công sẽ là cơ hội đầu tư mới và thúc đẩy các khu vực kinh tế khác cùng tăng tốc. Trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn còn thận trọng trước những biến động của thị trường, một dự án hạ tầng lớn được khởi động đúng lúc tạo ra tín hiệu rất mạnh về triển vọng phát triển.

Quan điểm này cũng được ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) chia sẻ: “Đầu tư công chính là “vốn mồi” để thu hút nguồn lực xã hội, bao gồm cả khu vực tư nhân trong nước và dòng vốn quốc tế. Mỗi công trình hạ tầng triển khai đúng tiến độ sẽ tạo ra chuỗi tác động nối tiếp, từ mặt bằng phát triển mới được hình thành, khu vực sản xuất kinh doanh có thêm điều kiện mở rộng, thị trường bất động sản được khơi thông và hoạt động thương mại dịch vụ cũng tăng theo. Tuy nhiên, ông Lê Hoàng Châu cũng chỉ ra điểm yếu từ đầu tư công khi hiệu quả vẫn chưa đạt như mong muốn, do còn nhiều vướng mắc kéo dài trong quá trình thực hiện. Điểm nghẽn lớn nhất là công tác giải phóng mặt bằng, vốn khiến nhiều dự án dù đã có vốn vẫn không thể triển khai đồng bộ.

Nhìn nhận thực tế cho thấy, giải ngân đầu tư công của TPHCM đạt thấp, tỷ lệ giải ngân mới đạt khoảng 9,2%. Cụ thể, thấp so với yêu cầu điều hành và chưa tạo được hiệu ứng lan tỏa sang đầu tư tư nhân. Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố nhiệm kỳ 2025 – 2030 đặt mục tiêu cụ thể về phát triển kinh tế. Theo đó, thành phố quyết liệt thực hiện các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng, phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng GRDP năm 2026 từ 10% trở lên. Đẩy nhanh giải ngân đầu tư công; tháo gỡ các điểm nghẽn về đất đai, thủ tục đầu tư. Tập trung triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm, nhất là giao thông, đô thị, chống ngập. Phát triển các động lực tăng trưởng mới, như: kinh tế số, đổi mới sáng tạo, trung tâm tài chính quốc tế, công nghiệp công nghệ cao. Huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển.

Nhân lực chất lượng cao vẫn là nút thắt

Giới chuyên gia nhận định, trong nhiều năm qua, tăng trưởng của TPHCM chủ yếu dựa vào mở rộng vốn đầu tư và gia tăng lao động. Tuy nhiên, trong giai đoạn tới, thành phố cần chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động, đổi mới sáng tạo và khoa học - công nghệ. Với một đô thị lớn, tăng trưởng không thể tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào việc tăng số lượng lao động, phải dựa vào đội ngũ nhân lực chất lượng và hiệu quả sản xuất cao hơn. Điều này cũng đặt ra yêu cầu, vừa duy trì ổn định các ngành kinh tế truyền thống, vừa thúc đẩy mạnh các lĩnh vực mới như công nghệ cao, kinh tế số, tài chính quốc tế và đổi mới sáng tạo để tạo động lực tăng trưởng mới cho toàn bộ nền kinh tế đô thị.

Đơn cử, về nhân lực cho trung tâm tài chính quốc tế, ông Phil Wright - Giám đốc cấp cao Khối Ngân hàng, HSBC Việt Nam nêu quan điểm: “Nhân lực là điều kiện tiên quyết để vận hành trung tâm tài chính quốc tế thành công. Một trung tâm tài chính quốc tế không thể phát triển mạnh mẽ nếu thiếu vắng nguồn nhân lực”. Ông Phil Wright hiến kế, Việt Nam cần đầu tư mạnh vào đào tạo kỹ năng mới trong các lĩnh vực như phân tích dữ liệu, an ninh mạng, quản trị rủi ro, công nghệ tài chính và kỹ thuật tài chính. Bên cạnh đó, việc hợp tác cùng các trường đại học, cơ quan chuyên nghiệp và vườn ươm sẽ góp phần tạo ra thế hệ lãnh đạo fintech tương lai. CEO kỳ lân công nghệ Sky Mavis Nguyễn Thành Trung thẳng thắn nhìn nhận, so sánh về khả năng học tập, tiếp thu kiến thức mới thì nhân sự Việt Nam không thua bất cứ nước nào, đặc biệt ở nhóm công nghệ, tài chính số. Nhưng nhân lực Việt Nam chưa trải qua quá trình đủ dài so với các nước có nền tài chính mạnh như Mỹ, châu Âu, Singapore... nên có những phần việc phải học tập, làm việc cùng chuyên gia nước ngoài.

Theo Sở Nội vụ TPHCM, nguồn nhân lực từ trước tới nay luôn là một trong những yếu tố nắm giữ vị trí hàng đầu trong các nguồn lực để quyết định sự thành công của các mục tiêu đặt ra trong đó có mục tiêu tăng trưởng 2 con số cũng như mục tiêu tổng thể chiến lược phát triển thành phố trong giai đoạn sắp tới. Sau sắp xếp, TPHCM trở thành một siêu đô thị với diện tích 6.772,65km², dân số trên 14 triệu người và trên 7,5 triệu người làm việc trong trong nền kinh tế. thành phố hiện nay đang tập trung phát triển các ngành mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, vi mạch, dịch vụ tài chính, logistics, cảng biển - vận tải quốc tế, giáo dục… Điều này cho thấy, bài toán nhân lực của thành phố trong giai đoạn tới cần tập trung nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật cao. Trường hợp không nâng cao chất lượng nhân lực kịp thời, điểm nghẽn lớn nhất sẽ là sự mất cân đối giữa cơ cấu lao động và cơ cấu tăng trưởng. Phát triển nguồn nhân lực trên địa bàn thành phố là nhiệm vụ liên ngành.

Bà Lượng Thị Tới - Phó Giám đốc Sở Nội vụ cho biết, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là nhiệm vụ tổng thể của nhiều cơ quan, đơn vị có liên quan. Trong đó vai trò quan trọng nhất là của Sở Giáo dục và Đào tạo vì liên quan đến việc quản lý, định hướng nghề nghiệp, tổ chức đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng thường xuyên cho nhân lực tại chỗ. Sở Khoa học và Công nghệ với vai trò làm đầu mối thúc đẩy khoa học công nghệ, kỹ thuật cao, kết nối viện - trường - doanh nghiệp và dẫn dắt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo để chuyển hóa thành nhân lực mới cho tăng trưởng. Sở Công thương xác định chuẩn kỹ năng và nhu cầu nhân lực theo chuỗi ngành, nhất là logistics, công nghiệp chế biến - chế tạo, thương mại điện tử, bán lẻ, năng lượng và công nghiệp hỗ trợ. Đồng thời kết nối doanh nghiệp với cơ sở đào tạo để đào tạo theo đơn đặt hàng và đào tạo tại nơi làm việc… “Chất lượng nguồn nhân lực nếu chậm được cải thiện sẽ ảnh hưởng đến năng suất lao động và điểm nghẽn lớn có thể ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng của thành phố” - bà Tới nói.

Chọn đúng dự án, hạ tầng sẽ tạo lực kéo

Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn - Trường Đại học Fulbright Việt Nam: Trong ngắn hạn, thành phố cần rà soát lại toàn bộ danh mục dự án đầu tư công. Từ đó, tập trung nguồn lực vào các công trình hoàn thành sớm, tạo hiệu ứng lan tỏa lớn. Có thể ưu tiên các tuyến metro, giao thông kết nối vùng, hạ tầng logistics, cảng biển và hạ tầng số. Những dự án này được xem là nhóm có khả năng tạo tác động kép: vừa hỗ trợ tăng trưởng ngay trong quá trình triển khai, vừa nâng năng lực phát triển cho nhiều năm sau. Một tuyến giao thông kết nối hoàn chỉnh rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa, mở rộng không gian phát triển công nghiệp, dịch vụ và thương mại. Một tuyến metro giúp giảm ùn tắc, tái cấu trúc không gian đô thị. Một trung tâm logistics hiện đại giảm chi phí vận tải, nâng chuẩn chuỗi cung ứng. Còn một dự án hạ tầng số hỗ trợ quản lý, tạo điều kiện cho kinh tế số phát triển.

TPHCM cần đơn giản hóa quy trình giải ngân, tăng quyền chủ động cho chủ đầu tư và áp dụng cơ chế giám sát tiến độ dự án theo thời gian thực để đồng vốn ngân sách được đưa vào nền kinh tế đúng lúc. Khi quy trình được rút gọn và năng lực xử lý hồ sơ được cải thiện, đầu tư công mới thực sự trở thành lực kéo cho tăng trưởng.