Tash Sultana - một mình, một vũ trụ âm thanh

Người ấy bắt đầu gõ nhịp lên cần đàn, hát vài câu, nhấn chân lên pedal. Tiếng guitar vang lên. Trống ảo nổi theo. Bass ùa vào. Từng lớp âm thanh xếp chồng, hòa quyện, và trong vài phút, từ một người duy nhất, cả một ban nhạc sống động hiện ra trước mắt. Đám đông qua đường dừng lại, bị cuốn vào thứ âm nhạc kỳ lạ và mê hoặc.

Người đó là Tash Sultana.

Tash sinh năm 1995 tại Melbourne, lớn lên trong một gia đình yêu âm nhạc. Năm 3 tuổi, Tash được bà ngoại tặng cây guitar đầu tiên. Nhưng con đường nghệ thuật của Tash không theo bất kỳ khuôn mẫu nào. Tash tự học tất cả: tự tập đàn, tự khám phá âm thanh, tự sáng tác - không qua trường lớp, không đọc bản nhạc, không tuân theo bất kỳ quy tắc nào ngoài trực giác và trái tim mình.

Nhưng phía sau hành trình ấy là những năm tháng tối tăm. Tuổi thiếu niên, Tash rơi vào một cơn nghiện nặng và một giai đoạn khủng hoảng tinh thần kéo dài gần hai năm. Tash từng nói: “Âm nhạc là thứ duy nhất giữ tôi tồn tại”. Khi dần thoát khỏi vực thẳm, Tash bắt đầu busking -chơi nhạc rong trên đường phố. Với một cây đàn, một chiếc loop station và lòng đam mê, Tash biến vỉa hè thành sân khấu, còn người qua đường thành khán giả đầu tiên.

Chính từ những góc phố Melbourne, một hiện tượng đã nảy nở.

Năm 2016, Tash quay một đoạn video trong phòng ngủ, đặt tên “Jungle (Live Bedroom Recording)”. Chỉ có Tash, cây guitar, loop station và niềm say mê tuyệt đối. Tash thu âm từng đoạn riff (câu nhạc guitar), tạo vòng lặp, thêm beat trống, bass và giọng hát, xây dựng một bản nhạc từ con số 0 trước mắt người xem. Video đó nhanh chóng bùng nổ, đạt hơn một triệu lượt xem trong vài ngày, biến Tash từ một busker (người hát rong) vô danh thành hiện tượng toàn cầu.

Sony Music ký hợp đồng, đĩa EP Notion ra đời và lập tức lọt top bảng xếp hạng ARIA của Úc. Nhưng Tash không hòa mình vào “khuôn máy công nghiệp” của âm nhạc thương mại. Tash giữ vững tinh thần DIY - Do It Yourself - tức là tự sáng tác, tự phối, tự thu, tự sản xuất, làm tất cả theo ý mình.

Âm nhạc của Tash khó phân loại. Nó pha trộn reggae (nhạc Jamaica với tiết tấu phóng khoáng), psychedelic (âm thanh mơ hồ, thôi miên), soul (nhạc tâm hồn), blues -rock (pha giữa nhạc xanh và rock). Mỗi bài hát như “Jungle”, “Notion”, “Mystik” hay “Cigarettes” đều phá vỡ cấu trúc pop quen thuộc: không phải ba phút, một đoạn điệp khúc lặp lại, mà là những chuyến phiêu lưu dài, liên tục biến đổi, dẫn người nghe trôi dạt vào những không gian âm nhạc khác nhau.

Giọng hát của Tash cũng đặc biệt: lúc mượt mà, trong trẻo như gió, lúc khàn đục, gai góc, đôi khi bùng nổ thành một tiếng gào dữ dội. Giọng hát ấy giống chính con người Tash: tự do, không giới hạn, không cần đặt mình trong bất kỳ “khuôn” nào.

Năm 2018, album đầu tay Flow State ra mắt, đưa Tash lên một tầm cao mới. Album giành giải Best Blues & Roots Album tại ARIA Awards, khẳng định Tash là một trong những nghệ sĩ indie quan trọng nhất của thế hệ mình. Ba năm sau, album Terra Firma ra đời, trưởng thành hơn, sâu sắc hơn, nhưng vẫn giữ nguyên cái linh hồn phóng khoáng của những ngày hát rong.

Dù giờ đây biểu diễn trước hàng chục nghìn khán giả, Tash vẫn trung thành với phong cách “one-person-band” -một người nhưng đảm nhiệm vai trò của cả ban nhạc. Trên sân khấu, người đó vừa chơi guitar, vừa điều khiển loop station, vừa hát, vừa thêm hiệu ứng, vừa layering (xếp chồng nhiều lớp âm thanh), tất cả được thực hiện trực tiếp ngay trước mắt khán giả. Sự kỳ diệu chính là ở đó: mọi thứ không phải bản thu sẵn, không phải giả lập, mà là một tác phẩm sống động, đang được tạo ra ngay khoảnh khắc ấy.

Chỉ đến khi chìm vào âm nhạc của Tash, người nghe mới nhận ra một điều khác biệt: Tash Sultana, dù khi sinh ra được xác định là nữ, sau này không tự định nghĩa mình là nam hay nữ. Những người như Tash xác định bản dạng giới là phi nhị nguyên (non-binary), nghĩa là không xem mình là đàn ông, cũng không xem mình là đàn bà. Trong tiếng Anh, người ta sử dụng đại từ they/them (họ), thay cho he - anh ấy hay she - chị ấy.

Chính sự tự do ấy phản chiếu trong âm nhạc của Tash - nơi không tồn tại ranh giới, không bị bó buộc bởi chuẩn mực, chỉ còn lại sự trung thực tuyệt đối với chính mình.

“Nếu bạn sống thành thật với âm nhạc của mình, thế giới sẽ tìm đến bạn”. Tash đã nói điều đó. Và họ đã làm đúng như vậy.

Nếu bạn từng xem một buổi diễn của Tash Sultana, cảm giác đầu tiên có lẽ sẽ là choáng ngợp. Trên sân khấu chỉ có một người, nhưng âm thanh vang lên dày, giàu sắc thái, và sống động như thể có cả một ban nhạc gồm tay guitar, tay bass, tay trống, keyboard và ca sĩ - tất cả cùng chơi với nhau. Điều bí ẩn nằm ở loop station, thứ “vũ khí bí mật” đã biến một busker vô danh thành hiện tượng toàn cầu.

Từng lớp âm thanh như những nét vẽ được chồng lên nhau. Ban đầu là một đường nét đơn giản, rồi thêm màu sắc, rồi đổ bóng, rồi thêm ánh sáng. Cuối cùng, một bức tranh âm nhạc đa tầng xuất hiện ngay trước mắt khán giả, chỉ từ một người duy nhất.

Tash gọi đây là “live looping” - tạo ra âm nhạc nhiều lớp, ngay tại chỗ, mà không dùng bất kỳ bản thu sẵn nào. Tất cả đều xảy ra trực tiếp, trước mặt khán giả, khiến mỗi buổi diễn là một phiên bản duy nhất.

Khái niệm “one-person-band” vốn đã tồn tại từ xưa: một nghệ sĩ vừa đeo guitar, vừa đeo trống sau lưng, vừa thổi kèn harmonica. Nhưng ở Tash Sultana, nó được nâng lên một đẳng cấp hoàn toàn khác.

Điều kỳ diệu nằm ở chỗ, dù sử dụng nhiều công nghệ, Tash vẫn giữ hơi thở thủ công trong âm nhạc của mình. Mỗi vòng lặp, mỗi tiếng đàn, mỗi cú nhấn pedal đều do chính đôi tay họ điều khiển - không có tự động hóa, không playback, không phụ thuộc vào người khác. Mọi thứ diễn ra thủ công, sống động và không thể sao chép.

Nhìn Tash đứng giữa hàng chục nhạc cụ, dây dẫn, pedal, ai cũng nghĩ họ “ứng biến” hoàn toàn. Nhưng sự thật, mỗi buổi diễn là sự kết hợp của tự do và chuẩn bị kỹ lưỡng.

Tash có khung sườn cơ bản cho từng bài hát: những vòng lặp chính, những nhịp beat nền, những đoạn guitar chủ đạo. Nhưng cách họ “xây” bản nhạc sẽ khác nhau trong từng đêm. Đôi khi Tash kéo dài đoạn solo guitar thêm ba phút, hoặc biến bài hát thành một chuyến phiêu dài hơn gấp đôi. Khán giả không chỉ nghe nhạc mà còn chứng kiến một tác phẩm đang được sáng tạo ngay trước mắt.

Chính điều này khiến các show diễn của Tash giống như một nghi lễ âm thanh: bạn không thể xem qua YouTube hay Spotify mà cảm nhận hết, bởi cảm giác “tạo ra và chứng kiến” chỉ xuất hiện trong khoảnh khắc.

Trong một đoạn cao trào, Tash có thể layering bốn, năm giọng hát chồng lên nhau, tạo cảm giác như một dàn đồng ca. Ở một khoảnh khắc khác, chỉ còn một tiếng guitar run rẩy và một giọng hát trần trụi, để lại khoảng trống khiến khán giả nghẹn thở. Tash hiểu rằng âm nhạc không nằm ở nhiều hay ít, mà nằm ở đúng lúc dừng, đúng lúc bùng nổ.

Và chính vì thế, mỗi show diễn của Tash là một hành trình cảm xúc, từ tĩnh lặng đến cuồng nhiệt, từ một tiếng thì thầm đến cơn bão âm thanh.

Dù đứng một mình trên sân khấu, Tash không bao giờ “cô đơn” - bởi trong âm nhạc của họ có cả một vũ trụ, và trong khán phòng luôn có hàng nghìn người đồng hành. Đây chính là di sản đặc biệt của Tash Sultana: Chứng minh rằng một nghệ sĩ đường phố với một cây guitar và một loop station có thể chinh phục thế giới, truyền cảm hứng cho hàng nghìn nghệ sĩ trẻ dám thử nghiệm, dám phá bỏ giới hạn.

Và trên hết, nhắc chúng ta nhớ rằng âm nhạc không cần biên giới - giữa các thể loại, giữa nghệ sĩ và khán giả, thậm chí giữa chính những giới hạn của bản thân.