Thận trọng khi tăng tuổi nghỉ hưu

Ảnh minh họa. nguồn: thanhnien.vn.

Theo lý giải của Bộ LĐTB&XH, hiện nay quá trình già hóa dân số Việt Nam diễn ra nhanh. Trong khi đó nguồn nhân lực giảm do chính sách giảm sinh. Đặc biệt Quỹ Bảo hiểm xã hội (BHXH) đang đứng trước nguy cơ mất cân đối do thời gian chi trả lương hưu kéo dài. Do đó nếu không cân nhắc tới việc tăng tuổi nghỉ hưu sẽ dẫn đến rất nhiều hệ lụy trong tương lai.

Tốc độ già hóa dân số của Việt Nam nhanh nhất thế giới, đây là một thực tế. Theo thống kê, tỷ lệ người cao tuổi tăng nhanh từ 6,9% năm 1979; 7,2% năm 1989; 8,1% năm 1999; 9% năm 2009 và hiện nay là hơn 10,5%. Dự báo đến 2030, cứ 6 người Việt Nam có 1 người cao tuổi. Nếu tiếp tục như vậy thì 50 năm nữa, 4 người Việt Nam có 1 người cao tuổi. Song, chỉ vì vậy mà tăng tuổi nghỉ hưu liệu có phải là một giải pháp phù hợp?

Cách đây 2 năm, Dự thảo Luật BHXH sửa đổi, đề xuất từ năm 2016 trở đi thực hiện tăng tuổi nghỉ hưu đối với cán bộ, công chức, viên chức (nữ từ 55 lên 60 tuổi và nam từ 60 lên 62 tuổi); từ năm 2020 trở đi sẽ thực hiện tăng tuổi hưu đối với các nhóm đối tượng còn lại, cứ mỗi năm tăng thêm 4 tháng tuổi cho đến khi đạt 60 tuổi đối với nữ và 62 tuổi đối với nam.

Tuy nhiên, Dự thảo này gây ra nhiều tranh cãi, do vậy kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XIII thông qua Luật BHXH vẫn giữ nguyên quy định về tuổi hưu như cũ: Nam 60 tuổi, nữ 55 tuổi (trừ một số trường hợp đặc biệt được rút ngắn tuổi hưu).

Tuổi nghỉ hưu tại Việt Nam hiện ở mức tương đương với nhiều nước trong khu vực. Chẳng hạn Thái Lan, Malaysia, Indonesia thì tuổi nghỉ hưu là 55 tuổi cho cả hai giới; Lào: 60 cho cả hai giới (nhưng cho phép nữ có quyền nghỉ sớm từ tuổi 55); Trung Quốc: 60 đối với nam, từ 50-60 đối với nữ. Đài Loan (Trung Quốc): 60 đối với nam, 55 đối với nữ. Một số nước quy định tuổi nghỉ hưu khá cao, chẳng hạn tại Nhật Bản và Hàn Quốc là 65 tuổi cho cả nam và nữ, tại Singapore là 62 tuổi cho cả nam và nữ…

Nhìn qua sẽ thấy các nước có dân số già, tỷ lệ lao động thấp, nguồn nhân lực khan hiếm thì tuổi nghỉ hưu cao và ngược lại. Trước những con số trên nhiều ý kiến cho rằng đề xuất tăng tuổi nghỉ hưu là hợp lý và có cơ sở. Và có không ít những CEO có tiếng trên thương trường còn đem so sánh người Nhật làm việc tới già nhưng người Việt chỉ thích nghỉ hưu sớm để “vui thú điền viên”, “sum vầy bên con cháu” và “60 tuổi đã lên lão”.

Trước luận điểm trên nhiều chuyên gia thẳng thắn cho rằng, đó là sự so sánh khập khiễng và không có cơ sở. Bởi tăng tuổi nghỉ hưu nhằm mục đích tận dụng nguồn nhân lực đồng thời góp phần bảo toàn cho Quỹ BHXH, song ngành chức năng đã quên đi những con số thất nghiệp năm sau tăng hơn năm trước, hay số tiền nợ đọng BHXH kéo dài đến nay vẫn chưa được giải quyết.

Cụ thể trong số gần 200.000 doanh nghiệp tham gia BHXH có tới 22.200 doanh nghiệp nợ BHXH, BHYT và bảo hiểm thất nghiệp lên đến 1.900 tỉ đồng. Cả năm 2015, ngành BHXH khởi kiện hơn 7.000 DN trong số này, đang nợ hơn 3.000 tỉ đồng nhưng chỉ thu hồi được 817 tỉ đồng. Những con số đáng buồn này chính là gốc rễ lý giải vì sao việc tăng tuổi nghỉ hưu lại vấp phải nhiều ý kiến phản đối.

Là cơ quan đề xuất việc tăng tuổi nghỉ hưu, song đại diện Bộ LĐTB&XH cũng cho rằng, việc tăng tuổi nghỉ hưu để thích ứng với già hóa dân số, cũng như tận dụng được năng lực, chuyên môn, trình độ của lớp người cao tuổi- những người bước sang tuổi 60 đối với nam, trên 55 đối với nữ.

Tuy nhiên, vấn đề tăng tuổi làm việc phụ thuộc rất nhiều yếu tố. Trước hết là nguồn nhân lực phải đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nếu thiếu nhân lực thì có thể phải kéo dài tuổi nghỉ hưu.

Thứ hai là nâng, kéo dài tuổi nghỉ hưu như thế nào để vừa sử dụng tốt lớp người cao tuổi nhưng lại phải tạo cơ hội cho lớp trẻ, nhất là thế hệ được học hành, đào tạo bài bản có cơ hội được làm việc và cống hiến. Do đó tới thời điểm này Bộ LĐTB&XH vẫn chưa định hình sẽ tăng như thế nào cho hợp lý.

Kéo dài tuổi lao động, tuổi nghỉ hưu cũng có ý nghĩa tác động tới đóng góp vào Quỹ An sinh xã hội, Quỹ BHXH được vững vàng, không có nguy cơ bị thiếu hụt khi chi trả cho lớp người cao tuổi. Nhưng rõ ràng tăng tuổi nghỉ hưu tác động đến rất nhiều đối tượng, đến vấn đề giới, tính chất ngành nghề.

Chính vì vậy không thể có tuổi nghỉ hưu chung cho tất các loại hình. Bởi trong thực tế có rất nhiều ngành nghề mà nếu kéo dài tuổi sẽ không phù hợp. Chính vì vậy khi nghiên cứu xây dựng tuổi nghỉ hưu phải tính toán làm sao phù hợp về sức khỏe, sức vóc con người Việt Nam. Và đặc biệt cần phải có lộ trình giống như các nước dựa trên các yếu tố như: nguồn lao động, sức vóc, kinh nghiệm, thị trường…