Báo Đại Đoàn Kết Tinh hoa Việt

Tháng năm lặn trong mũi chỉ

Báo Đại Đoàn Kết Tăng kích thước chữ

Tháng năm lặn trong mũi chỉ

Báo Đại Đoàn Kết trên Google News

Chỉ cần một ngọn gió heo may đi qua, một mùa đông chạm ngõ, là bóng mẹ lại trở về, nhịp nhàng với đường kim mũi chỉ…

Tháng năm lặn trong mũi chỉ

Tháng Mười. Chỉ hai tiếng ấy thôi cũng đủ làm lòng người xao xuyến. Thu đã đi qua những ngày vàng rực rỡ. Những chùm quả chín đã ngọt trên cành. Những bông sen muộn còn cố níu chút hương tàn mùa hạ. Nắng dịu hơn, gió bắt đầu se, và đâu đó trong cái hanh hao của đất trời, mùa đông đang lặng lẽ về.

  Tháng Mười. Mẹ lại mang quần áo ấm ra giặt, hong phơi, sửa soạn cho những ngày rét mướt. Với trải nghiệm của một đời lam lũ, với nỗi lo toan đã ngấm vào da thịt, mẹ chỉ quen nghĩ đến những người thân yêu trước khi nghĩ đến mình.

 Ngày ấy, cái rét không chỉ ở ngoài hiên nhà vì những cơn gió bấc hay những buổi sớm mưa phùn giăng trắng lối đi. Nó còn nằm trong nỗi lo trong những manh quần, tấm áo đã sờn vai, rách gối. Mùa đông đến, mẹ lo cho cả nhà. Lo cái ăn cái mặc, làm sao để những đứa con không phải run lên vì lạnh, để bố có chiếc áo lành, để căn nhà nghèo vẫn có được một chút ấm áp.

Và cũng từ những tháng Mười xa ngái ấy, trong muôn vàn hình ảnh của tuổi thơ, tôi nhớ nhất cái thúng may của mẹ. Cái thúng nhỏ thôi, sâu chừng một gang tay, dáng dấp tựa chiếc ấm ủ lùn. Bố đan nó bằng những nan tre lấy từ bụi tre vườn nhà. Đan xong, bố lấy vỏ cây sắn thuyền giã nhỏ, ngâm nước rồi quết lên cả trong lẫn ngoài nhiều lượt. Miệng thúng được nẹp bằng mây từ bụi mây nhà trồng. Màu nâu nhạt của tre được quết từ nhựa vỏ cây sắn thuyền, của những tháng ngày mưa nắng, cái thúng mang vẻ đẹp mộc mạc, thân thương.

 Một vật dụng nhỏ bé, chẳng có gì đáng giá. Vậy mà, trong ký ức, nó quý hơn nhiều món đồ đẹp đẽ của đời sau. Bởi chiếc thúng ấy không chỉ được đan bằng tre, bằng mây, bằng đôi bàn tay khéo léo của bố. Nó còn được đan bằng cả những năm tháng nghèo khó, bằng sự cần kiệm của một gia đình, bằng tình yêu mà bố mẹ dành cho nhau và con cái.

Trong lòng thúng là thế giới của mẹ. Những mảnh vải vụn đủ màu, được cắt ra từ những chiếc áo, cái quần cũ đã rách đến mức không thể vá thêm. Cuộn chỉ trắng, cuộn chỉ đen. Chiếc kéo nhỏ mua ở hàng xén ngoài chợ quê. Cái đê bằng đồng thau để lót ngón tay, đẩy kim qua những lớp vải dày.

 Có lẽ, những người mẹ đã đi qua những tháng ngày thiếu thốn thường biết quý những gì người khác dễ dàng quên lãng. Nhưng trong mắt mẹ, nó vẫn còn một đời sống khác. Những chiếc cúc áo cũ vẫn có thể đơm, vải vụn có thể trở thành miếng vá ở đầu gối quần cho con, ở khuỷu tay áo bố, hoặc góp thêm chút ấm cho một tấm chăn cũ. Mẹ ngồi khâu. Bóng mẹ đổ xuống nền nhà, lặng lẽ. Tôi nhớ hàm răng đen của mẹ, nhớ đôi môi đỏ màu trầu cau, nhớ dáng mẹ cúi đầu bên cái thúng may. Đến khi tuổi đã gần sáu mươi, mẹ mới dùng kính để nhìn rõ hơn những đường kim, sợi chỉ. Nhưng dù mắt có kém đi, bàn tay mẹ vẫn nhớ đường kim, vẫn biết chỗ nào cần khâu chặt, chỗ nào phải vá thêm, chỗ nào cần giấu đi một mẩu chỉ thừa.

***

 Có những ngày không phải đi học, tôi quấn quýt bên mẹ, kể những chuyện chẳng đầu chẳng cuối: thằng Tu học kém, thằng Xuân lì lợm hay ngủ gục trong lớp, thằng Quấn đến trường mặc áo rách. Những câu chuyện trẻ con, có khi vừa kể xong đã quên, vậy mà mẹ vẫn nghe, thỉnh thoảng lại hỏi một câu, cười một tiếng, rồi tiếp tục đưa kim.

Tôi cứ ngỡ mẹ chỉ chú ý vá víu. Nào biết, mẹ nghe con kể để con được vui, ngồi bên con để con thấy được mẹ chở che. Những buổi chiều bình dị ấy, mẹ  đang vá lại những khoảng trống của cuộc sống bằng sự nhẫn nại. Mẹ khâu từng đường kim, mũi chỉ để ngày mai con lại có cái áo lành đến trường.

 Tôi còn nhớ chiếc áo của mình có những miếng vá bằng vải nâu ở khuỷu tay. Quần thì rách đầu gối, có khi toạc cả đũng. Những chỗ rách ấy được mẹ kiên nhẫn vá lại, từng mũi kim nối nhau, từng đường chỉ níu lấy phần vải cũ. Tôi mặc chiếc áo vá đến trường, vô tư mà chẳng biết, để chiếc áo lành lặn, đã bao lần mẹ để áo mình sờn rách. Áo nâu, váy nâu của mẹ cứ miếng vá này nối miếng vá kia, màu vải cũ mới đan xen. Mẹ mặc như thế hết mùa này sang mùa khác, hết năm này sang năm khác. Mãi đến khi thời bao cấp qua đi, mẹ mới thôi mặc áo vá.

Mẹ thường dành cho mình phần ít nhất. Mẹ có thể nhịn mua một thứ mình cần, nhưng lại cố dành tiền mua cho con thứ cần hơn. Mẹ có thể chịu rét, chịu thiếu, chịu thiệt thòi, miễn sao những người trong gia đình được đủ đầy hơn một chút. Mẹ sống bằng một phép trừ phần mình để cộng thêm phần cho chồng con. Trừ đi một chiếc áo mới. Trừ đi một món quà cho riêng mình. Trừ đi những mong muốn nhỏ nhoi để cộng vào bữa cơm gia đình, vào manh quần tấm áo.

Mẹ làm phép tính ấy không cần giấy bút, không cần ai ghi nhận. Những số hạng ấy được tính bằng mồ hôi, bằng những đêm thức muộn, bằng những lần mẹ ngồi khâu dưới ánh đèn. Mẹ chỉ thấy con cần thì mẹ lo, nhà thiếu thì mẹ bù, áo rách thì mẹ vá. Tình thương của mẹ không thành lời, không đòi hỏi được đền đáp. Nó lặng lẽ như hơi ấm truyền qua một tấm chăn, như đường chỉ nhỏ khâu liền hai mép vải, như ngọn đèn nhỏ sáng lặng lẽ trong căn nhà quê giữa những đêm đông lạnh giá.

Cái thúng may theo mẹ qua bao mùa mưa nắng. Mẹ kéo nó từ chỗ này sang chỗ khác, đặt xuống nền đất rồi lại nhấc lên. Năm tháng làm những nan tre cũ đi, đáy thúng mòn dần, có lúc thủng. Nhưng cái thúng vẫn ở đó, chứng kiến tuổi thơ tôi. Và hơi ấm của mùa đông không chỉ đến từ bếp lửa, mà còn từ những mũi kim mẹ khâu, từ những miếng vải nâu mẹ chắt chiu, từ đôi bàn tay đã chịu dấu kim châm để giữ cho cả nhà được mặc ấm.

Tháng Mười vẫn về, năm nào cũng vậy. Chỉ có mẹ là không thể trở về. Cái thúng may vẫn nằm mãi nơi sâu thẳm của lòng con.

Đăng Ngọc