Thanh toán số định hình tương lai

Thanh toán số bùng nổ

Theo Báo cáo Thanh toán Toàn cầu của Công ty tư vấn McKinsey (Mỹ), các hệ thống thanh toán thời gian thực như Pix của Brazil, UPI của Ấn Độ hay FedNow của Mỹ đang làm thay đổi cách con người giao dịch, mua sắm và sử dụng dịch vụ tài chính. Báo cáo nhận định trong nền kinh tế số, tốc độ xử lý giao dịch đã trở thành lợi thế cạnh tranh chiến lược của các quốc gia và doanh nghiệp.

Brazil hiện được xem là một trong những hình mẫu nổi bật về thanh toán số. Hệ thống thanh toán tức thời Pix do Ngân hàng Trung ương Brazil phát triển được dự báo sẽ chiếm khoảng 50% giao dịch thương mại điện tử vào năm 2028 và hiện đã vượt thẻ tín dụng để trở thành phương thức thanh toán trực tuyến phổ biến nhất nước này. Theo Ngân hàng Trung ương Brazil, hơn 70 triệu người đã lần đầu tiếp cận hệ thống tài chính nhờ Pix.

Xu hướng này cũng diễn ra mạnh tại nhiều nền kinh tế mới nổi. Theo các nghiên cứu quốc tế, khu vực châu Phi cận Sahara hiện có khoảng 165 dịch vụ tiền di động với hơn 1,1 tỷ tài khoản đăng ký, trong khi thị trường thanh toán số được dự báo đạt khoảng 40 tỷ USD vào năm 2025. Điện thoại thông minh đang dần trở thành “ngân hàng bỏ túi”, giúp người dân gửi tiền, thanh toán và kinh doanh trực tuyến mà không cần tài khoản ngân hàng truyền thống.

Bên cạnh đó, tiền mã hóa và công nghệ chuỗi khối cũng đang làm thay đổi hoạt động chuyển tiền quốc tế. Một số nghiên cứu cho thấy việc chuyển tiền bằng các loại tiền số có giá trị ổn định có thể giúp giảm khoảng 60% chi phí so với phương thức chuyển tiền truyền thống đối với khoản giao dịch 200 USD. Điều này đặc biệt hữu ích với lao động nhập cư, người làm việc tự do và các doanh nghiệp nhỏ khi cần giao dịch quốc tế nhanh hơn với chi phí thấp hơn.

Ngân hàng số và công nghệ tài chính cũng đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống ngân hàng truyền thống. Công ty công nghệ tài chính Chime (Mỹ) dự báo doanh thu năm 2026 vượt kỳ vọng của Phố Wall và hướng tới có lãi trong năm nay. Ông Matt Newcomb – Giám đốc tài chính của Chime khẳng định: “Chúng tôi đang cạnh tranh trực tiếp với các ngân hàng truyền thống”.

Theo McKinsey, mô hình ngân hàng truyền thống đang dần chuyển từ “ngân hàng dựa trên quan hệ khách hàng” sang “ngân hàng nền tảng”, ngân hàng hoạt động như một hệ sinh thái công nghệ thay vì chỉ là nơi giữ tiền và cho vay. Trí tuệ nhân tạo (AI) hiện được ứng dụng ngày càng nhiều trong phát hiện gian lận, đánh giá tín dụng, phân tích hành vi tiêu dùng và cá nhân hóa dịch vụ tài chính.

Sự bùng nổ của thanh toán điện tử cũng kéo theo thay đổi lớn trong thương mại điện tử. Các nền tảng hiện không chỉ cạnh tranh về giá hay sản phẩm, mà còn cạnh tranh bằng tốc độ thanh toán, logistics và khả năng giữ chân người dùng trong hệ sinh thái số. Nền tảng thương mại điện tử lớn nhất châu Phi Jumia đang phải cạnh tranh quyết liệt với Temu và Shein, hai nền tảng Trung Quốc nổi tiếng với giá rẻ và chuỗi cung ứng tốc độ cao.

Một xu hướng đáng chú ý khác là sự trỗi dậy của các “siêu ứng dụng”, nền tảng tích hợp nhiều dịch vụ trong cùng một ứng dụng. TikTok hiện đang xin giấy phép tại Brazil để cung cấp ví điện tử, thanh toán và cho vay tín dụng. Xu hướng này cho thấy ranh giới giữa mạng xã hội, thương mại điện tử và ngân hàng đang dần bị xóa nhòa khi các công ty công nghệ muốn xây dựng hệ sinh thái tài chính riêng cho người dùng.

Hệ sinh thái an toàn, bền vững

Sự phát triển nhanh của thanh toán điện tử, ngân hàng số và thương mại điện tử đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng một hệ sinh thái tài chính số an toàn, minh bạch và bền vững. Theo WB, để tài chính số phát triển lâu dài, các hệ thống cần thuận tiện và bảo đảm tính ổn định, khả năng tiếp cận rộng rãi và an toàn dữ liệu cho người dùng.

Nhiều tổ chức tài chính hiện đầu tư mạnh vào xác thực giao dịch, AI và công nghệ bảo mật nhằm phát hiện sớm các rủi ro và bảo vệ người dùng. Chime cho biết AI đã giúp doanh nghiệp này giảm gần 30% chi phí vận hành trong ba năm qua, đồng thời hỗ trợ phát hiện gian lận và tối ưu hóa các dịch vụ tài chính số.

Bên cạnh vấn đề an toàn dữ liệu, khoảng cách số vẫn là thách thức lớn của tài chính số toàn cầu. WB cho biết, hàng trăm triệu người hiện chưa có internet ổn định hoặc thiếu kỹ năng sử dụng dịch vụ tài chính số, khiến người cao tuổi, người thu nhập thấp và cư dân vùng sâu vùng xa có nguy cơ bị bỏ lại phía sau. Trước thực tế đó, nhiều quốc gia đang xây dựng khung pháp lý cho AI, tiền số và phát triển hạ tầng thanh toán riêng. Tại Ấn Độ, hệ thống thanh toán tức thời UPI hiện được xem là một trong những nền tảng thanh toán số lớn nhất thế giới, giúp hàng triệu người dân tiếp cận dịch vụ tài chính thuận tiện hơn với chi phí thấp.

Các chuyên gia cho rằng trong tương lai, lợi thế cạnh tranh của lĩnh vực tài chính số sẽ không chỉ nằm ở tốc độ hay công nghệ hiện đại, mà còn ở khả năng tạo dựng niềm tin với người dùng. Ông Eduardo de Abreu – Giám đốc sản phẩm của Công ty thanh toán Ebanx (Brazil) nhận định: “Đã có rất nhiều quá trình xây dựng niềm tin với người tiêu dùng quanh Pix”.

Thanh toán điện tử, ngân hàng số và thương mại điện tử đang làm thay đổi sâu sắc cách con người giao dịch và vận hành nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, công nghệ, mức độ an toàn, minh bạch và niềm tin của người dùng là các yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của tài chính số.