Tháo gỡ điểm nghẽn để thủy lợi Đắk Lắk phát huy hiệu quả

Hệ thống thủy lợi gánh trọng trách lớn

Hiện nay, Công ty TNHH MTV Quản lý công trình thủy lợi Đắk Lắk đang trực tiếp quản lý, vận hành 362 công trình thủy lợi gồm 253 hồ chứa, 90 đập dâng và 18 trạm bơm. Đây là hệ thống hạ tầng thiết yếu phục vụ sản xuất nông nghiệp, góp phần bảo đảm sinh kế cho hàng chục nghìn hộ dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Tuy nhiên, cùng với vai trò ngày càng lớn là những áp lực không nhỏ. Phần lớn công trình được xây dựng từ nhiều năm trước theo tiêu chuẩn thiết kế cũ, hiện đã xuất hiện tình trạng xuống cấp, hư hỏng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan, nhiều trận mưa lớn vượt tần suất thiết kế đã làm gia tăng nguy cơ mất an toàn đập, hồ chứa và gây khó khăn cho công tác vận hành.

Đáng chú ý, hệ thống thủy lợi Ea Súp Thượng - Ea Súp Hạ, một công trình trọng điểm phục vụ phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh khu vực biên giới, sau gần 20 năm khai thác đã bộc lộ nhiều bất cập. Một số hạng mục xuống cấp nghiêm trọng, trong khi tình trạng bèo, cỏ phát triển dày đặc trong lòng hồ ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước và dung tích chứa.

Khó khăn còn đến từ nguồn lực tài chính. Việc cấp phát, thanh toán kinh phí đặt hàng sản phẩm, dịch vụ công ích thủy lợi có thời điểm chưa đáp ứng tiến độ thực tế, ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp và đời sống người lao động.

Bên cạnh đó, nhiều quy định pháp luật liên quan đến quản lý tài sản kết cấu hạ tầng thủy lợi, định giá các sản phẩm dịch vụ thủy lợi khác hay cấp phép khai thác, sử dụng nước mặt vẫn còn thiếu hướng dẫn cụ thể, khiến quá trình triển khai gặp nhiều vướng mắc.

Trong bối cảnh nông nghiệp tiếp tục là trụ cột quan trọng của kinh tế Đắk Lắk, việc bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống thủy lợi không chỉ là nhiệm vụ của doanh nghiệp quản lý công trình mà còn đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và địa phương. Tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, nguồn lực và đầu tư sẽ là điều kiện tiên quyết để hệ thống thủy lợi phát huy vai trò là nền tảng cho phát triển nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu trong những năm tới.

Một áp lực khác là yêu cầu thực hiện các quy định về an toàn đập, hồ chứa theo Luật Thủy lợi và Luật Tài nguyên nước. Hàng loạt nhiệm vụ như kiểm định an toàn đập, xây dựng bản đồ ngập lụt vùng hạ du, cắm mốc phạm vi bảo vệ công trình, lắp đặt hệ thống quan trắc, xây dựng cơ sở dữ liệu số... đòi hỏi nguồn kinh phí rất lớn trong khi khả năng cân đối nguồn lực còn hạn chế.

Cần đồng bộ giải pháp từ cơ chế đến nguồn lực đầu tư

Ông Trịnh Quốc Bảo- Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý công trình thủy lợi Đắk Lắk cho biết: Không chỉ đối mặt với những khó khăn về kỹ thuật và tài chính, công tác bảo vệ công trình thủy lợi hiện vẫn gặp nhiều trở ngại. Tình trạng lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình, xây dựng trái phép, canh tác trong khu vực bảo vệ hoặc xả thải gây ô nhiễm nguồn nước vẫn diễn ra tại một số nơi. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng vận hành công trình mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn trong mùa mưa lũ.

Thực tế cho thấy, việc xử lý các vi phạm còn gặp khó khăn do cơ chế phối hợp giữa đơn vị quản lý công trình và chính quyền địa phương có nơi chưa thực sự hiệu quả. Trong khi đó, nhận thức của một bộ phận người dân về bảo vệ công trình thủy lợi và bảo vệ nguồn nước vẫn còn hạn chế.

Để bảo đảm phát huy hiệu quả hệ thống thủy lợi trong giai đoạn mới, Công ty TNHH MTV Quản lý công trình thủy lợi Đắk Lắk đề nghị UBND tỉnh xem xét bố trí kinh phí để công ty thực hiện các quy định của Luật Thủy lợi, Luật Tài nguyên nước…. và có kế hoạch để sửa chữa nâng cấp các công trình thủy lợi đã xuống cấp. Đồng thời xem xét tháo gỡ các khó khăn đã nêu ở trên, đặc biệt là khó khăn về trụ sở làm việc của công ty.

Đối với địa phương (các xã, phường) công ty đề nghị thực hiện tốt công tác tuyên truyền, vận động người dân không có hành động xâm hại công trình thủy lợi, cùng công ty tổ chức bảo vệ công trình qua đó góp phần nâng cao hiệu quả công trình. Ngoài ra, cùng công ty thực hiện tốt các nội dung trong quy chế phối hợp giữa các bên đã ký kết.

Về phía công ty đang tập trung triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trọng tâm là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, vận hành công trình; từng bước hiện đại hóa hệ thống quan trắc, giám sát an toàn đập và điều tiết nguồn nước.

Cùng với đó, doanh nghiệp tiếp tục rà soát hiện trạng các công trình, xây dựng lộ trình đầu tư sửa chữa, nâng cấp những hạng mục xuống cấp; ưu tiên các công trình trọng điểm có nguy cơ mất an toàn hoặc ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đời sống dân sinh.

Đặc biệt, để khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên hiện có, đơn vị định hướng phát triển mô hình khai thác tổng hợp công trình thủy lợi theo hướng đa mục tiêu, kết hợp giữa nhiệm vụ cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp với nuôi trồng thủy sản, cấp nước sinh hoạt, phục vụ công nghiệp và các hoạt động dịch vụ phù hợp theo quy định của pháp luật.