Thí điểm cách ly F1 tại nhà là phù hợp điều kiện hiện nay

PV Báo Đại Đoàn Kết đã có buổi trò chuyện với PGS.TS Nguyễn Viết Nhung, Giám đốc Bệnh viện Phổi trung ương, Chủ nhiệm Chương trình chống lao Quốc gia về những khác biệt của đợt dịch này.

PV: Xin ông chia sẻ về tình hình dịch bệnh Covid-19 tại nước ta hiện nay?

PGS.TS Nguyễn Viết Nhung: Ở thời điểm hiện tại, làn sóng dịch Covid-19 lần thứ 4 tại nước ta có thể nói là đa nguồn, đa chủng, đa ổ dịch và lây lan rất rộng, hơn 30 tỉnh thành đã ghi nhận ca mắc Covid-19. Đây là đợt dịch rất nghiêm trọng, cả về quy mô và mức độ. Về quy mô, số ca mắc Covid-19 đợt này còn lớn hơn tất cả số ca của các đợt dịch trước cộng lại. Còn về mức độ, như chúng ta cùng biết, đã có trường hợp bệnh nhân trẻ tuổi không có bệnh nền tử vong.

Tuy vậy, một tín hiệu rất đáng mừng khi ở đợt dịch này, các tỉnh đều nhận thức được rằng mỗi tỉnh đều là một phòng tuyến để phòng chống dịch. Mỗi phòng tuyến đó cũng đều phòng chống dịch theo chiến lược mà Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo phòng, chống dịch trung ương đã đưa ra, đó là phòng dịch một cách chủ động.

Đơn cử như ở Vĩnh Phúc đã làm rất tốt về công tác này. Ban đầu, năng lực xét nghiệm của Vĩnh Phúc rất kém, nhưng đã được nâng cấp dần lên 3.000 mẫu mỗi ngày và rồi đến hàng chục nghìn mẫu xét nghiệm mỗi ngày. Hay tại Đà Nẵng, Hà Nội, TP HCM đều đã rất chủ động trong công tác phòng chống dịch. Hiện tại, điểm nóng và quan trọng nhất là Bắc Giang và Bắc Ninh, điều này cần sự chung tay hỗ trợ của cả nước.

Có thể thấy được, một định hướng rất quan trọng, đó là năng lực chống dịch của từng địa phương cấp tỉnh, thành phố. Mỗi một tỉnh, thành đều phải có năng lực chống dịch thể hiện bằng kế hoạch tổng thể phù hợp với từng địa phương, bao gồm nguồn nhân lực, hạ tầng kỹ thuật, cơ chế điều phối, hậu cần và nhất là năng lực xét nghiệm phát hiện.

Các tỉnh, thành có năng lực chống dịch tốt thì cả nước sẽ chủ động, Trung ương sẽ đưa ra các định hướng phù hợp nhất giải quyết các phát sinh, có những dự trữ quốc gia, có những “quả đấm thép” như các trung tâm xét nghiệm lưu động chẳng hạn, hỗ trợ kỹ thuật, các định hướng chiến lược mới.

Sự xuất hiện của các biến chủng mới của virus SARS-CoV-2 tại nước ta trong làn sóng dịch lần thứ 4 này khiến công tác phòng chống dịch có gì thay đổi so với những đợt dịch trước, thưa ông?

-Một trong những nguyên nhân khiến đợt dịch bệnh này nguy hiểm hơn những lần trước, đó là sự xuất hiện của các biến chủng mới như biến chủng Anh và biến chủng Ấn Độ, bên cạnh đó là đột biến Y144 mới được Bộ Y tế công bố. Đặc điểm sinh học của biến chủng Ấn Độ là có mức độ nhân lên rất nhanh, có nghĩa là tính lây truyền của biến chủng này rất cao, từ lúc tiếp xúc cho đến khi virus đủ số lượng để gây ra bệnh có thể nhanh gấp 2 đến 3 lần, điều này khiến virus có thể lây lan nhanh hơn.

Đến thời điểm hiện tại, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Trung tâm kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) và những tổ chức quốc tế khác đều đã công nhận Covid-19 đợt này không phải chỉ lây lan qua giọt bắn mà có thể lây lan trong không khí trong những không gian kín như trường học, nhà hàng, máy bay, nhà máy…

Bên cạnh đó, độc lực của biến chủng Ấn Độ mạnh hơn, rất nhiều trường hợp bệnh nhân có tiến triển nặng rất nhanh trên lâm sàng và qua theo dõi X quang. Có trường hợp bệnh nhân dưới 40, tối hôm trước có thể vẫn còn nói chuyện được với người thân nhưng hôm sau đã tử vong. Bởi vậy, công tác phòng chống dịch và điều trị bệnh nhân cũng vất vả hơn những đợt dịch trước.

Thực tế, virus SARS-CoV-2 biến đổi không ngừng, hiện đã xác định được hơn 4.000 biến thể. Khi dịch càng lan rộng, khả năng virus đột biến càng cao. Dù vậy, virus có đột biến ra sao thì việc ngăn chặn dịch từ người này sang người kia bằng cách tuân thủ 5K + vaccine vẫn là yếu tố quyết định.

Sáng 31/5, Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh Hà Nội đã công bố nhiều ca dương tính trong khu cách ly. Ông đánh giá thế nào về nguy cơ xảy ra lây nhiễm chéo trong các khu cách ly, và phương án nào để hạn chế nguy cơ này?

-Việc xảy ra lây nhiễm chéo trong khu cách ly là hệ quả từ việc có quá nhiều F0, F1 khiến nhiều khu cách ly tập trung xuất hiện tình trạng quá tải. Chúng ta không đủ số khu cách ly tập trung để giải quyết tất cả các ca F1. Bên cạnh đó, trường hợp lây nhiễm chéo hoàn toàn có thể xảy ra nếu những khu cách ly tập trung không đáp ứng được các yêu cầu về cơ sở vật chất cũng như về điều phối, quản lý.

Hiện giờ chúng ta đã có sự hiểu biết về Covid-19 cả về khoa học cũng như thực tiễn. Nếu cách ly tập trung quá tải sẽ có nhiều nguy cơ hơn là lợi ích thì việc cách ly F1 tại nhà giúp giảm tải, cắt đứt đường lây. Trước đây, chúng ta không làm được việc này vì người dân chưa hiểu, hệ thống quản lý cũng chưa hiểu được Covid-19 là như thế nào, cách ly ra sao, vì vậy mà F1 cách ly tập trung là hoàn toàn đúng đắn.

Bây giờ hoàn toàn khác, mọi người hiểu được, đã có nhiều bằng chứng khoa học cho phép chúng ta hiểu rõ nguyên lý chống Covid-19. Vì vậy, thí điểm cách ly F1 tại nhà là phù hợp trong điều kiện hiện nay.

Thứ nhất, những người được cách ly có đủ kiến thức, thái độ đúng và thực hành chuẩn. Thứ hai, có đủ cơ sở vật chất tại nhà, chẳng hạn có phòng riêng. Thứ ba, người phục vụ ở trong nhà cho F1 cũng phải hiểu biết, có thái độ nghiêm túc, thực hành chuẩn. Một vấn đề khó là người trong gia đình thường cũng là F2, cũng phải cách ly, vậy cung ứng nhu yếu phẩm thiết yếu phải được tổ chức hỗ trợ mua sắm bởi các tổ Covid-19 cộng đồng, hoặc chính quyền địa phương… Thứ tư, rất quan trọng là điều kiện về giám sát, đánh giá. Chúng ta có thể áp dụng công nghệ 4.0, lắp đặt camera theo dõi, F1 cách ly tại nhà phải ký cam kết, gia đình cũng phải ký cam kết, nếu làm không chuẩn mà để hậu quả lây lan cộng đồng sẽ bị xử lý theo pháp luật.

Cần phải có những biện pháp mạnh để tất cả mọi người đều phải tuân thủ, sẽ phải trả giá nếu làm sai vì sức khỏe cộng đồng.

Ngoài ra, chúng ta cần tính đến một vài phương án giúp giảm tải cho hệ thống y tế tại 2 điểm nóng Bắc Giang, Bắc Ninh. Một định hướng có thể xem xét trong thời gian sắp tới là tự lấy mẫu, tự xét nghiệm. Chương trình chống lao Quốc gia chúng tôi đã có kinh nghiệm về 2 loại xét nghiệm, một là soi đờm trực tiếp trên kính hiển vi, phương thức này chỉ xét nghiệm được khi có trên 5.000 vi khuẩn/1 ml đờm.

Hiện nay, chúng tôi xét nghiệm bằng kỹ thuật sinh học phân tử thì chỉ cần 10 vi khuẩn là đã có thể phát hiện. Chúng ta có thể so sánh 2 phương thức này với phương thức test nhanh và RT-PCR trong xét nghiệm Covid-19 thì có thể thấy, với những người mang nhiều virus SARS-CoV-2 trong người thì sẽ rất dễ dàng phát hiện được chỉ bằng những xét nghiệm nhanh, đơn giản. Người dân có thể tự lấy mẫu, xử lý bệnh phẩm và nhỏ giọt và dụng cụ xét nghiệm bằng video hướng dẫn do chúng tôi đang xây dựng.

Trân trọng cảm ơn ông!