Thí điểm Chương trình giáo dục mầm non mới: Bước chuẩn bị cho đổi mới toàn diện

Thí điểm để hoàn thiện trước khi nhân rộng

Theo kế hoạch của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT), Chương trình giáo dục mầm non mới sẽ được thí điểm trong năm học 2026 - 2027 tại 510 cơ sở giáo dục mầm non thuộc 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Các cơ sở được lựa chọn bảo đảm tính đại diện về vùng miền, điều kiện kinh tế - xã hội, loại hình trường học cũng như đối tượng trẻ, từ đó phản ánh đầy đủ những điều kiện triển khai trong thực tế.

Điểm đáng chú ý là việc thí điểm không nhằm đưa chương trình mới vào áp dụng sớm mà hướng tới kiểm chứng toàn diện tính khả thi trước khi triển khai đại trà. Đây được xem là bước đi thận trọng trong bối cảnh giáo dục đang bước vào giai đoạn đổi mới mạnh mẽ, hạn chế tối đa tình trạng “vừa làm vừa sửa” từng xảy ra ở một số chương trình trước đây.

Để chuẩn bị cho quá trình này, các địa phương được yêu cầu xây dựng kế hoạch cụ thể; tham mưu UBND cấp tỉnh bố trí nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, kinh phí; đồng thời tổ chức tập huấn, sinh hoạt chuyên môn, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên.

Thứ trưởng Bộ GDĐT Nguyễn Thị Quyên Thanh nhấn mạnh việc triển khai cần bảo đảm linh hoạt theo điều kiện của từng địa phương nhưng vẫn giữ đúng mục tiêu của chương trình. Những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện sẽ được tổng hợp để tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện trước khi triển khai chính thức trên phạm vi cả nước.

Theo PGS.TS Nguyễn Thanh Đề - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Mầm non (Bộ GDĐT), quá trình thí điểm sẽ đánh giá đồng bộ nhiều yếu tố, từ chương trình, tài liệu, năng lực đội ngũ, điều kiện cơ sở vật chất đến công tác quản lý và sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để hoàn thiện chương trình trước khi áp dụng rộng rãi.

Đổi mới từ triết lý giáo dục đến năng lực đội ngũ

Chương trình hiện hành chủ yếu định hướng giáo viên tổ chức hoạt động theo các nội dung tương đối thống nhất. Trong khi đó, chương trình mới chuyển mạnh sang tiếp cận phát triển phẩm chất và năng lực, lấy trẻ làm trung tâm, tôn trọng sự khác biệt của từng cá nhân.

Điều này đồng nghĩa vai trò của giáo viên cũng thay đổi đáng kể. Giáo viên không còn đơn thuần thực hiện một kế hoạch có sẵn mà được trao quyền chủ động xây dựng nội dung giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế, đặc điểm văn hóa địa phương và nhu cầu của trẻ. Mỗi lớp học có thể có cách tổ chức khác nhau nhưng đều hướng tới mục tiêu giúp trẻ phát triển toàn diện.

Các hoạt động trải nghiệm, vui chơi, khám phá thiên nhiên, hợp tác nhóm và giải quyết tình huống được tăng cường nhằm hình thành cho trẻ những năng lực nền tảng như giao tiếp, tự phục vụ, thích ứng, sáng tạo và giải quyết vấn đề. Đây cũng là những kỹ năng được xem là hành trang quan trọng cho quá trình học tập lâu dài của trẻ.

Một điểm mới khác là chương trình bảo đảm tính liên thông với Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Thay vì “dạy trước” kiến thức lớp 1, giáo dục mầm non sẽ giúp trẻ chuẩn bị tâm thế, kỹ năng và khả năng thích nghi để chuyển tiếp tự nhiên sang bậc tiểu học. Tại những địa phương đủ điều kiện, trẻ cũng được tiếp cận ngoại ngữ thông qua các hoạt động phù hợp với lứa tuổi.

Thực tế thử nghiệm tại một số cơ sở giáo dục mầm non trong thời gian qua cho thấy nhiều tín hiệu tích cực. Giáo viên từng bước nâng cao năng lực xây dựng kế hoạch giáo dục linh hoạt; trẻ chủ động, hứng thú hơn trong các hoạt động trải nghiệm, khám phá và hợp tác.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng cho rằng yếu tố quyết định thành công của chương trình vẫn là đội ngũ giáo viên. Một chương trình hiện đại sẽ khó phát huy hiệu quả nếu giáo viên chưa thay đổi tư duy từ “dạy theo giáo án” sang “tổ chức môi trường học tập” cho trẻ.

Bên cạnh việc tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, ngành giáo dục cần chú trọng hơn nữa công tác bồi dưỡng chuyên môn, đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục, tăng cường kết nối giữa các cơ sở đào tạo giáo viên với trường mầm non. Đồng thời, sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng cũng là điều kiện quan trọng để tạo môi trường phát triển toàn diện cho trẻ.

Ở góc độ địa phương, việc tham gia thí điểm cũng được xem là cơ hội để rà soát toàn diện hệ thống giáo dục mầm non. Tại TPHCM, 15 cơ sở giáo dục mầm non được lựa chọn triển khai chương trình mới ngay từ đầu năm học 2026-2027. Bà Lê Thụy Mỵ Châu – Phó Giám đốc Sở GDĐT TPHCM nhấn mạnh, quá trình này không chỉ là thực hiện trước một chương trình mới mà còn là giai đoạn vừa triển khai, vừa đánh giá và tiếp tục hoàn thiện mô hình giáo dục phù hợp với thực tiễn.