Thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”: Đổi mới quản trị để kiến tạo, phát triển
Hà Nội đang triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” tại hai xã Thư Lâm và Phúc Thịnh. Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy điều hành, từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại, lấy người dân làm trung tâm, lấy sự hài lòng và chất lượng cuộc sống của người dân làm thước đo hiệu quả hoạt động của chính quyền.
Người dân là thước đo thành công
Mới đây, Hà Nội ban hành Kế hoạch số 289/KH-UBND (ngày 22/7/2026) về thực hiện Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”. Đề án với 54 tiêu chí thuộc 8 nhóm nội dung cốt lõi, tạo khung tiêu chuẩn để các địa phương đánh giá nguồn lực, lợi thế và xây dựng lộ trình phù hợp với điều kiện thực tiễn. Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết, các tiêu chí không chỉ phản ánh mục tiêu phát triển toàn diện mà còn là công cụ quản trị có thể đo lường, đánh giá và kiểm chứng trong thực tiễn. Mô hình hướng tới tổ chức lại không gian phát triển, tái cấu trúc các hoạt động kinh tế - xã hội, đổi mới phương thức điều hành, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, con người và công bằng xã hội.
Việc lựa chọn Thư Lâm và Phúc Thịnh được nghiên cứu kỹ trên nhiều phương diện. Đây đều là những xã được hình thành sau sắp xếp đơn vị hành chính thuộc huyện Đông Anh cũ, sở hữu nhiều lợi thế về vị trí, hạ tầng và dư địa phát triển. Đồng thời, hai địa phương mang đặc trưng chuyển tiếp giữa đô thị và nông thôn, vừa có điều kiện tiếp cận các xu hướng phát triển hiện đại, vừa lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Chính sự đa dạng này sẽ tạo môi trường phù hợp để kiểm nghiệm tính khả thi của mô hình trong những điều kiện phát triển khác nhau.
Ông Nguyễn Trọng Hải - Trưởng ban Xây dựng Đảng xã Thư Lâm cho biết, địa phương xác định rõ cả thuận lợi và thách thức khi triển khai mô hình mới. Triển khai Đề án không phải để tạo ra một mô hình hành chính mới hay một phong trào thi đua mang tính hình thức, mà hướng tới mục tiêu xây dựng chính quyền phục vụ nhân dân, nâng cao chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của người dân. Trong đó, phát triển hạ tầng số được xác định là nhiệm vụ trọng tâm để nâng cao hiệu quả quản trị và phục vụ người dân.
Chia sẻ niềm vui khi biết địa phương được thành phố lựa chọn thí điểm xây dựng mô hình, ông Phan Vũ Tưởng (thôn Toàn Thắng, xã Phúc Thịnh) đánh giá cao việc bộ tiêu chí đưa chỉ số hạnh phúc và sự hài lòng của người dân trở thành tiêu chí quan trọng. Những tiêu chí của mô hình cần được cụ thể hóa bằng các kết quả rõ ràng như hạ tầng giao thông đồng bộ hơn, an ninh trật tự được bảo đảm, chất lượng y tế và giáo dục được nâng cao, công tác an sinh xã hội được thực hiện hiệu quả hơn, đặc biệt là chăm lo cho các hộ khó khăn và gia đình chính sách...
Một trong những điểm cốt lõi của mô hình là thay đổi tư duy điều hành ở cấp cơ sở. Ông Đặng Minh Thắng - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phúc Thịnh cho biết, địa phương tập trung thực hiện ba thay đổi căn bản. Trước hết, chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phục vụ, lấy người dân làm trung tâm, lấy chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của người dân làm mục tiêu hướng tới; đổi mới cung ứng dịch vụ công thông qua cải cách hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" phục vụ công tác điều hành; thiết lập các kênh tiếp nhận và phản hồi ý kiến của người dân hiệu quả hơn, bảo đảm các kiến nghị được xử lý ngay từ cơ sở, hạn chế phát sinh khiếu kiện kéo dài.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm Nguyễn Thành Luân, việc triển khai mô hình trước hết phải bắt đầu từ sự thống nhất về nhận thức trong toàn hệ thống chính trị. Đây không chỉ là triển khai một bộ tiêu chí mà là quá trình đổi mới tư duy phát triển và phương thức quản trị ở cấp xã. “Quan điểm xuyên suốt của xã là không chạy theo thành tích hay hoàn thành tiêu chí mang tính hình thức. Mỗi tiêu chí chỉ có ý nghĩa khi mang lại giá trị thiết thực, lâu dài cho người dân”, ông Luân chia sẻ.
Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh, tinh thần Thủ đô phải đi đầu, làm mẫu trong xây dựng “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, lấy kết quả thực hiện và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo cuối cùng. Vì vậy, yêu cầu các sở, ngành, địa phương xây dựng ngay kế hoạch triển khai với các mục tiêu, nhiệm vụ, các chỉ tiêu đích đến của kế hoạch 5 năm và từng năm. Trong năm 2026 phải xác định rõ các chương trình, dự án thành phần; hoàn thiện cơ chế chỉ đạo, điều hành; xác định các nhiệm vụ ưu tiên cũng như nhu cầu và phương án bố trí nguồn lực. Đặc biệt, do đây là mô hình mới nên cần phải đánh giá kết quả thực hiện định kỳ hằng năm để kịp thời tháo gỡ khó khăn, điều chỉnh những nội dung, tiêu chí chưa phù hợp, bảo đảm mô hình ngày càng hoàn thiện.
Xây dựng nền tảng quản trị hiện đại
Theo TS Nguyễn Việt Hùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội, việc triển khai thành công mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" sẽ tạo cơ sở thực tiễn quan trọng để hoàn thiện cơ chế, chính sách và từng bước nhân rộng trong thời gian tới. Đây cũng là nền tảng để xây dựng Thủ đô theo định hướng "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", đồng thời đóng góp kinh nghiệm cho quá trình đổi mới mô hình quản trị ở cấp cơ sở trên phạm vi cả nước.
Để mô hình vận hành thực chất, Hà Nội yêu cầu các địa phương xây dựng phương án quản trị phù hợp với quy mô dân số, nhu cầu dịch vụ công, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, đồng thời bảo đảm nguyên tắc không làm tăng biên chế. Việc triển khai thí điểm cũng gắn với chuẩn bị đồng bộ các điều kiện về hạ tầng, dữ liệu, nhân lực, phương thức điều hành và cơ chế phối hợp liên ngành nhằm tạo nền tảng để mô hình hoạt động hiệu quả. Yêu cầu quan trọng khác là nghiên cứu kỹ tác động liên vùng, liên xã, liên phường trong các lĩnh vực giao thông, hạ tầng, môi trường, dân cư, dịch vụ đô thị và bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Đáng chú ý, thành phố xác định nguồn lực phải được ưu tiên cho các nhiệm vụ có tính nền tảng như chuyển đổi số, nâng cấp hạ tầng, phát triển dịch vụ công và tổ chức lại không gian phát triển.
Song song với đó, Hà Nội cũng xác định người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể tham gia xây dựng mô hình. Việc phát huy vai trò giám sát của cộng đồng, khuyến khích người dân đóng góp sáng kiến, tham gia xây dựng môi trường sống và gìn giữ bản sắc văn hóa sẽ là yếu tố quan trọng bảo đảm mô hình phát triển bền vững.
Thông tin về triển khai mô hình, Bí thư Đảng ủy xã Phúc Thịnh Hoàng Hải Đăng cho biết, Ban Thường vụ Đảng ủy xã đã thành lập Ban Chỉ đạo và Tổ giúp việc, phân công nhiệm vụ theo nguyên tắc "6 rõ, 1 xuyên suốt", đồng thời xây dựng Đề án tổng thể cùng 9 kế hoạch lớn nhằm triển khai đầy đủ 54 tiêu chí của mô hình. Bí thư Đảng ủy xã Thư Lâm Nguyễn Thị Thanh Tâm cho hay, địa phương chủ động rà soát, hoàn thiện các điều kiện về bộ máy, nhân lực, hạ tầng số, dữ liệu và thiết chế văn hóa ngay sau khi được lựa chọn thí điểm.
Việc Hà Nội triển khai thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" thể hiện bước chuyển căn bản trong tư duy phát triển của chính quyền cơ sở. Khi đó chính quyền chuyển từ "quản lý" sang "quản trị", từ yêu cầu người dân thích ứng với thủ tục sang chủ động phục vụ người dân, mục tiêu cuối cùng là kiến tạo môi trường phát triển bền vững, xây dựng chính quyền gần dân, vì dân và vì hạnh phúc của người dân.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, giá trị cốt lõi của mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" là xây dựng chính quyền cơ sở vì nhân dân phục vụ, lấy hạnh phúc của người dân làm đích đến và là thước đo cao nhất của hiệu quả quản trị. Khi mỗi xã, phường trở thành một không gian sống xanh hơn, văn minh hơn, nhân văn hơn và giàu bản sắc hơn, Hà Nội sẽ có nền tảng vững chắc để hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững, xứng đáng với vai trò là Thủ đô của cả nước và là Thành phố Vì hòa bình, vì con người.