Thi tốt nghiệp THPT nhiều đợt: Chú trọng về chất lượng đề thi

Nhiều đợt thi, thêm cơ hội cho thí sinh

Đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2026-2036 vừa được Bộ GDĐT trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, trong đó đáng chú ý là phương án có thể tổ chức nhiều ca, nhiều đợt thi trong năm khi đủ điều kiện triển khai.

Theo ông Huỳnh Văn Chương - Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GDĐT), công bằng là nguyên tắc xuyên suốt của đề án. Vì vậy, việc triển khai sẽ thực hiện theo lộ trình, trước mắt chỉ áp dụng tại những địa phương đáp ứng yêu cầu về hạ tầng công nghệ, cơ sở vật chất và nhân lực, không triển khai đồng loạt khi điều kiện giữa các địa phương còn chênh lệch.

Trong giai đoạn chuyển tiếp, Bộ dự kiến tổ chức song song hai hình thức thi trên giấy và trên máy tính. Dù khác nhau về phương thức làm bài, hai hình thức phải bảo đảm tương đương về nội dung đánh giá và giá trị kết quả. Học sinh cũng sẽ được làm quen với hình thức thi mới trước khi áp dụng chính thức; đồng thời các địa phương phải có phương án hỗ trợ học sinh ít có điều kiện tiếp cận máy tính.

Theo ông Huỳnh Văn Chương, nếu tổ chức nhiều ca thi thì đề giữa các ca không cần giống nhau nhưng phải tương đương về mức độ khó và khả năng đánh giá năng lực. Điều này chỉ có thể thực hiện khi ngân hàng câu hỏi đủ lớn, được chuẩn hóa và kiểm định khoa học. Bên cạnh đó, hệ thống cũng phải bảo đảm nhiều lớp bảo mật, đề thi được mã hóa và truyền đến điểm thi sát thời điểm tổ chức nhằm hạn chế nguy cơ lộ lọt đề.

Ở góc độ các trường phổ thông, cô Nguyễn Thị Huyền - Trường THPT Kim Bảng B (Ninh Bình) cho rằng, tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT nhiều đợt là hướng đi phù hợp với xu thế hiện đại hóa công tác khảo thí và có thể mang lại nhiều cơ hội hơn cho người học. Tuy nhiên muốn triển khai thành công cần chuẩn bị kỹ về hạ tầng và ngân hàng câu hỏi.

Theo cô, nhiều trường hiện nay chưa đủ điều kiện bố trí hàng nghìn máy tính để học sinh thi cùng lúc, vì vậy việc chia thành nhiều ca hoặc nhiều đợt là khó tránh khỏi. Tuy nhiên, khoảng cách giữa các ca, các đợt không nên quá dài nhằm hạn chế sự khác biệt về thời gian ôn tập và tâm lý của thí sinh.

Quan trọng hơn cả là ngân hàng câu hỏi phải được chuẩn hóa để các đề thi có độ khó tương đương, qua đó bảo đảm công bằng giữa tất cả người dự thi. Đồng thời, Bộ GDĐT cần sớm công bố lộ trình, định dạng đề và phương thức tổ chức để các nhà trường chủ động điều chỉnh kế hoạch giảng dạy và ôn tập.

Đảm bảo mọi thí sinh được đánh giá trên cùng chuẩn mực

Theo TS Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GDĐT),  việc cải tiến kỳ thi cần được nhìn nhận một cách tổng thể, tránh tư duy cho rằng chỉ cần thay đổi mô hình là sẽ khắc phục được những hạn chế hiện nay.

TS Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh, những vụ gian lận xảy ra tại một số địa phương trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 cho thấy vấn đề cốt lõi nằm ở năng lực khảo thí, cơ chế giám sát, quản trị nhân sự và trách nhiệm của đội ngũ tổ chức kỳ thi. Theo ông, mô hình một kỳ thi hay nhiều đợt thi đều không tự tạo ra gian lận nếu hệ thống quản lý được vận hành chặt chẽ.

Ông Vinh cũng lưu ý, kỳ thi tốt nghiệp hiện nay đang phải thực hiện đồng thời hai mục tiêu khác nhau: xét công nhận tốt nghiệp THPT và cung cấp dữ liệu cho tuyển sinh đại học. Trong khi xét tốt nghiệp chủ yếu xác nhận học sinh đạt chuẩn đầu ra của chương trình phổ thông thì tuyển sinh đại học lại đòi hỏi khả năng phân hóa rất cao ở nhóm điểm trên. Chính vì vậy, dù tổ chức một hay nhiều đợt thi thì yêu cầu về chất lượng đề thi, ngân hàng câu hỏi và đội ngũ khảo thí vẫn phải được đặt lên hàng đầu.

Song song với đó là cơ chế công bố minh bạch các phương pháp chuẩn hóa điểm giữa các đợt thi nhằm tạo niềm tin cho xã hội. Các trường đại học cũng cần có quy định thống nhất về việc sử dụng kết quả của các đợt thi, tránh tình trạng mỗi cơ sở đào tạo áp dụng một cách khác nhau khiến thí sinh gặp khó khăn trong xét tuyển.

Yếu tố quyết định thành công không nằm ở số lượng đợt thi mà ở khả năng bảo đảm mọi thí sinh được đánh giá trên cùng một chuẩn mực. Chỉ khi độ khó giữa các đề thi được chuẩn hóa, kết quả có thể so sánh công bằng và hệ thống giám sát đủ chặt chẽ, mô hình nhiều đợt mới thực sự góp phần giảm bất bình đẳng và nâng cao chất lượng của kỳ thi quốc gia.