Thị trường nội địa - động lực cho tăng trưởng

Giá tăng, người dân dè dặt chi tiêu

Những ngày gần đây, đi chợ hay siêu thị trở thành bài toán cân đối chi tiêu của không ít gia đình. Giá thực phẩm, điện, gas, dịch vụ ăn uống… đồng loạt tăng khiến các bà nội trợ buộc phải thay đổi thói quen mua sắm, dè dặt chi tiêu hơn. Bà Nguyễn Thu Hoài (ở phường Sài Gòn) phân trần: “Trước đây, đi chợ hay siêu thị chỉ khoảng 500.000 đồng là có thể mua được kha khá hàng hóa. Nhưng giờ với số tiền này mua được lượng hàng hóa ít hơn hẳn. Gia đình tôi giờ đã cắt giảm mua sắm nhiều mặt hàng không cần thiết”.

Không chỉ các hộ gia đình, nhiều cửa hàng ăn uống, quán cà phê, dịch vụ tiêu dùng cũng ghi nhận khách chi tiêu dè dặt hơn. Nhiều người có xu hướng giảm ăn ngoài, săn khuyến mãi hoặc ưu tiên các sản phẩm giá thấp để tiết kiệm ngân sách.

Tại cuộc họp kinh tế - xã hội TPHCM tháng 4/2026, ông Nguyễn Khắc Hoàng - Trưởng Thống kê TPHCM cho biết, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4 tăng 1,4% so với tháng trước và tăng 5,83% so với cùng kỳ năm 2025. Bình quân 4 tháng đầu năm, CPI tăng 3,97%. Theo ông Hoàng, nhiều nhóm hàng thiết yếu đều tăng giá, trong đó nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng mạnh nhất. Riêng giá gas và các loại chất đốt khác tăng hơn 43%, trong khi giá điện sinh hoạt tăng do nhu cầu sử dụng điện cao trong mùa nắng nóng. Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống cũng tăng đáng kể, đặc biệt dịch vụ ăn uống ngoài gia đình tăng tới 2,71%. “Các mặt hàng tăng giá chủ yếu do chi phí nguyên liệu, vận chuyển và nhiên liệu tăng theo biến động của giá xăng dầu” - ông Hoàng nhận định.

Theo TS Phạm Viết Thuận – Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường, tình trạng giảm tiêu dùng đã xuất hiện từ năm 2024 và nay trở nên rõ nét hơn. Tiêu dùng nội địa suy giảm đang chịu tác động từ hai yếu tố lớn. Thứ nhất là tác động từ các chính sách thuế, hóa đơn và kê khai, khiến chi phí tuân thủ của hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ tăng lên đáng kể. Thứ hai là tác động từ biến động giá trên thị trường quốc tế. Giá xăng dầu, nguyên vật liệu và chi phí vận chuyển tăng mạnh đã kéo giá nhiều mặt hàng tiêu dùng và dịch vụ tăng bình quân từ 20 - 22%.

Giới chuyên gia đánh giá, xu hướng tiêu dùng hiện nay cho thấy, người dân ưu tiên các mặt hàng thiết yếu, hạn chế chi tiêu cho sản phẩm không cần thiết hoặc mang tính hưởng thụ. “Khi chúng tôi khảo sát người tiêu dùng về việc có đang cẩn trọng hơn trong chi tiêu hay không, năm 2024 có khoảng 57% đồng ý, nhưng sang năm 2025 con số này đã tăng lên 83%” - bà Nguyễn Cao Ngọc Dung, phụ trách phát triển thị trường Việt Nam và Philippines của Công ty NielsenIQ dẫn chứng cụ thể.

Cũng theo bà Dung, người tiêu dùng hiện chủ động quản lý giỏ hàng và ngân sách chặt chẽ hơn để thích ứng với áp lực giá nhiên liệu tăng. Sự dè dặt trong tiêu dùng thể hiện khá rõ ở thị trường tiêu dùng nhanh (FMCG). Ghi nhận năm 2025, ngành FMCG Việt Nam chỉ tăng trưởng khoảng 1,7%, trong khi sản lượng tiêu thụ giảm 1,1%. Điều đáng chú ý, tăng trưởng chủ yếu đến từ việc tăng giá bán chứ không phải tăng nhu cầu thực. “Còn tại TPHCM, người dân đang cắt giảm mạnh các khoản chi cho quần áo, chăm sóc cá nhân và ăn uống bên ngoài” - bà Dung chia sẻ thêm.

Trước áp lực giá cả và sức mua chậm, nhiều hệ thống bán lẻ tại TPHCM đã tung ra các chương trình ưu đãi quy mô lớn nhằm giữ khách hàng và kích cầu tiêu dùng. Một số siêu thị cho biết, đơn vị triển khai chương trình “Hàng thiết yếu, giá cực rẻ”, giảm giá đến 50% cho hàng nghìn sản phẩm thiết yếu ngay từ đầu mùa hè. Tương tự, Saigon Co.op đồng loạt giảm giá hơn 10.000 mặt hàng, từ thực phẩm, đồ dùng gia đình đến sản phẩm chăm sóc cá nhân. Các chương trình “mua càng nhiều, ưu đãi càng lớn”, combo tiết kiệm và ưu đãi theo sản phẩm thứ 2, thứ 4, thứ 6 được áp dụng rộng rãi.

Để kích cầu tiêu dùng cửa hàng WinMart mỗi tháng có 2 chương trình khuyến mãi, đồng hành với nhà cung cấp có chương trình khuyến mãi nhằm mang đến mức giá tốt cho người tiêu dùng, Trong đó, có những chương trình mua 1 tặng 1, mua 2 tặng 1, mua 3 tặng 1 cùng mức giảm giá lên tới hơn 50% cho nhiều mặt hàng tiêu dùng thiết yếu...

Thị trường nội địa vẫn là “trụ đỡ”

Dù sức mua trên thị trường không cao, song nhiều chuyên gia và doanh nghiệp vẫn khẳng định, tiêu dùng nội địa đang đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế. Ông Nguyễn Ngọc Thắng - Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op nhận định, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, thị trường gần 100 triệu dân chính là nền tảng quan trọng giúp duy trì nhịp tăng trưởng kinh tế. Ông Thắng dẫn chứng, Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 4/2026 ước đạt 646.300 tỉ đồng, tăng 12,1% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 4 tháng đầu năm, quy mô thị trường đạt hơn 2,5 triệu tỉ đồng, tăng 11,1%; nếu loại trừ yếu tố giá vẫn tăng 6,3%. “Đây là mức tăng tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới còn chịu nhiều sức ép từ lạm phát, chi phí logistics và biến động địa chính trị. Điều đó thấy rõ, tiêu dùng nội địa tiếp tục giữ vai trò là động lực quan trọng của tăng trưởng” – ông Thắng nói.

Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) thông tin, quy mô thị trường bán lẻ Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 269 tỉ USD, với tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao trong nhiều năm gần đây. Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa phát triển nhờ quy mô dân số lớn, tầng lớp trung lưu gia tăng nhanh và xu hướng tiêu dùng hiện đại ngày càng rõ nét. Không ít ý kiến cho rằng, khi sức mua nội địa được khơi thông hiệu quả, tác động sẽ không chỉ dừng ở lĩnh vực bán lẻ mà còn lan tỏa sang sản xuất, logistics, du lịch, nông nghiệp và nhiều ngành kinh tế khác. Do đó, cần phát huy vai trò của thị trường tiêu dùng trong nước như một “bệ đỡ” then chốt cho tăng trưởng kinh tế bền vững.

Để hỗ trợ thị trường tiêu dùng trong thời gian tới, TS. Phạm Viết Thuận đề xuất, Chính phủ và các cơ quan quản lý nghiên cứu giảm thuế suất giá trị gia tăng đối với hàng hóa nhu yếu phẩm xuống 0% nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người tiêu dùng, qua đó góp phần giảm áp lực lạm phát. Ngoài ra, chính sách giảm thuế với xăng dầu cần được kéo dài đến hết năm 2027 thay vì kết thúc vào ngày 30/6/2026 như hiện nay. Theo ông Thuận, nhiều loại phí và lệ phí khác cũng cần được rà soát để xem xét cắt giảm hoặc tạm ngưng thu nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh. Trước áp lực lạm phát, UBND TPHCM vừa ban hành văn bản chỉ đạo các sở, ngành và chính quyền địa phương theo dõi sát diễn biến cung - cầu, giá cả các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, vật liệu xây dựng, lương thực, thực phẩm. Thành phố yêu cầu tăng cường kiểm tra việc kê khai giá, xử lý nghiêm các hành vi tăng giá bất hợp lý, đầu cơ, găm hàng và bán không đúng giá niêm yết.

Ông Nguyễn Nguyên Phương - Phó Giám đốc Sở Công thương TPHCM: Kênh bán lẻ hiện đại tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy tiêu dùng và tổng mức bán lẻ hàng hóa. Để kìm giá hàng hóa trên thị trường, chương trình bình ổn thị trường năm 2026 tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát giá. Các doanh nghiệp tham gia cam kết giữ giá ổn định, chủ động nguồn cung và phối hợp với cơ quan chức năng bảo đảm lưu thông hàng hóa thông suốt. Song song đó, Sở Công thương thành phố đang hoàn thiện dự thảo chương trình khuyến mại tập trung trên địa thành phố giai đoạn 2026 - 2030. Theo dự kiến, thành phố sẽ triển khai 2 đợt cao điểm khuyến mại hàng năm. Đợt 1, từ ngày 6/6 đến ngày 9/9 với chủ đề “Tưng bừng mua sắm Hè”, hướng đến khách nội địa, gia đình, học sinh - sinh viên và khách du lịch mùa hè. Đợt 2, từ ngày 11/11 đến ngày 2/2 năm sau với chủ đề “Rộn ràng mua sắm Xuân”, hướng đến khách quốc tế, khách MICE, kiều bào và nhu cầu mua sắm Tết của người dân. Chương trình sẽ kết hợp tổ chức các sự kiện mua sắm, hội chợ, hoạt động trải nghiệm, chương trình giảm giá tập trung và liên kết với các tuyến phố đi bộ, trung tâm thương mại, không gian tiêu dùng và du lịch của thành phố nhằm từng bước hình thành “Mùa mua sắm” đặc trưng của TPHCM.