Thiết thực vì dân

Một khu tái định cư (ảnh minh họa).

Trong quá trình phát triển, việc thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp, nhà máy thủy điện, đô thị là chuyện bình thường, việc phải làm. Tuy nhiên vấn đề tái định cư cho người dân, làm sao để cuộc sống người dân sau tái định cư tốt hơn, ổn định hơn như chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước là vấn đề đặt ra.

Câu chuyện về chính sách vì dân và lợi nhuận của doanh nghiệp lâu nay luôn luôn là một mâu thuẫn cần phải giải quyết, thể hiện rõ nhất trong các dự án tái định cư, nhà tái định cư.

Nếu với một mục đích vì dân, lo cho dân, một dự án tái định cư, nhà tái định cư dù ở bất cứ đâu, từ các nhà quy hoạch, quản lý cho đến việc xây dựng phải tính trước hết đến lợi ích của người dân. Đó là khu tái định cư phải đảm bảo cho dân thuận lợi ổn định cuộc sống, từ điện, nước, môi trường học tập, sinh hoạt phù hợp với phong tục tập quán cho đến tiếp thu văn hóa hiện đại, đặc biệt là kế sinh nhai hàng ngày.

Người dân bị thu hồi đất phải có việc làm, có đất để sản xuất. Đất sản xuất cũng phải đảm bảo tốt hơn về điều kiện sản xuất, về đường đi lối lại, năng suất thu hoạch cao hơn.v.v..Nhà tái định cư dù ở đâu, có thể không đẹp nhưng phải đảm bảo chất lượng, đảm bảo đúng yêu cầu kỹ thuật xây dựng, phòng chống cháy nổ, thuận tiện cho sinh hoạt của người dân. Đảm bảo điều kiện tốt hơn cho người dân trước khi tái định cư.

Tuy nhiên, có một thực tế, việc thực hiện theo các nguyên tắc, quy định, mong muốn như trên thật không hề đơn giản.Vấn đề khó khăn ngay từ khi quy hoạch. Hầu như những nơi thuận tiện nhất, những khu đất vàng đều là những miếng mồi ngon cho các chủ đầu tư tranh giành.

Những nơi đất đai thuận tiện nhất đều đã dành cho công sở, khu kinh doanh thương mại, các khu nhà ở mang tính thương mại. Những nơi tái định cư đa số, hầu như đều phải rơi vào những nơi thế đất xấu, kém thuận lợi về mọi mặt. Nếu như với chủ đầu tư xây dựng có thiện tâm, không vì lợi nhuận thì cũng chỉ hạn chế đi những khó khăn, bất cập phần nào. Còn nếu như với chủ đầu tư coi mục đích lợi nhuận là chính, thì cái khó lại càng khó, khó khăn càng đổ lên đầu người dân.

Bởi có một thực tế, các doanh nghiệp luôn đặt ra bài toán lợi nhuận, làm sao có lợi nhất cho họ. Không ít các doanh nghiệp khi xây dựng, nhất là các dự án công, dự án không mang tính thương mại, những gì có thể cắt được thì cắt, những gì xén được thì xén. Từ những thiết kế cho đến các nguyên vật liệu, ngay cả nguyên vật liệu, những gì rẻ nhất, có thể thay thế được thì sẽ thay thế.

Không ít tư tưởng coi nhà tái định cư, đền bù, hay cho không thì không ai kiểm tra chặt, không ai bắt vạ như kiểu nhà mua phải bảo hành... và rồi không ít các nhà tái định cư vừa ở một thời gian đã xuống cấp. Thậm chí có hộ vừa dọn vào nhà ở, trần vữa đã lở xuống đầu. Ngay cùng một chung cư, những căn hộ dành để bán khác hẳn với những căn hộ chủ đầu tư dành lại theo yêu cầu của chính quyền để cho người tái định cư.

Thời gian qua, không ít các khu tái định cư, nhất là tái định cư của đồng bào bà con các dân tộc trong các dự án giãn dân, định cư, di dân lòng hồ, nhà máy thủy điện đã thể hiện nhiều sự bất cập. Không ít nơi bà con từng bỏ khu tái định cư mới về làng cũ. Không ít khu tái định cư để hoang tàn.

Lý do bà con không chấp nhận khu tái định cư hoặc các chủ đầu tư, dự án xây dựng không đồng bộ, thiếu điện, thiếu nước, thiếu trường lớp, chợ, đặc biệt là thiếu đất sản xuất, không có đất sản xuất, hay có đất sản xuất nhưng không sản xuất được vì điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Bên cạnh đó nhà xây tái định cư kém chất lượng, chưa vào ở đã xuống cấp, nứt nẻ, chưa kể những nhà ở không phù hợp với phong tục truyền thống của bà con. Chung quy lại do các chủ đầu tư, cấp chính quyền địa phương chưa thực sự quan tâm, hết lòng vì người dân. Họ vì lợi nhuận, hình thức, chạy theo tiến độ, thiếu trách nhiệm, thiếu cái tình với dân.

Sự thiếu trách nhiệm, ăn gian, làm dối, thiếu tình vì dân thì sớm muộn, như cái kim bọc giẻ cuối cùng thì cũng lòi ra và đều gây ra các hậu qủa khó khắc phục. Việc quy hoạch một khu tái định cư không phù hợp, phải bỏ hoang vừa không giúp ích gì cho dân, lại lãng phí tiền bạc của Nhà nước, của dân. Việc những ngôi nhà tái định cư thiếu chất lượng ở không được, đập đi không xong ở vùng sâu, vùng xa, hậu quả là người dân thiếu hiểu biết pháp luật, yếu thế đành phải gánh chịu.

Ngay với người dân thành phố, hậu quả của những ngôi nhà tái định cư kém chất lượng cũng là cả một vấn đề. Không ít khu tái định cư, nhà tái định cư như ở Khu đô thị Nam Trung Yên (Cầu Giấy- Hà Nội) người dân được tái định cư hàng chục năm trước đây, giá đền bù, hỗ trợ thấp, điều kiện kinh tế khó khăn, nay nhà cửa xuống cấp việc sửa chữa, bảo trì là cả một vấn đề lớn đặt ra làm đau đầu cả nhà đầu tư, nhà quản lý và người dân.

Vấn đề vì dân, vì những gì gắn đời thường thiết thực nhất là một yêu cầu đầu tiên. Chính quyền, các công bộc của dân phải thực sự ở vào địa vị của người dân để lo cho dân. Từng đã có câu chuyện, bà con các dân tộc Tây Nguyên được tiếp nhận, được cho không nhiều chiếc đài phát thanh nhưng không dùng được, phải cất đi, chỉ vì bà con ở trong vùng lõm, sóng không có. Và như vậy, hiệu qủa của công tác tuyên truyền không đạt được mà tài sản của Nhà nước lại lãng phí.

Với một khu định cư cũng vậy, dù nhà cho không nhưng không phù hợp, không đảm bảo các điều kiện sống, một ngôi nhà to nhưng không đảm bảo chất lượng thì cũng đành phải bỏ hoang. Những gì mà người dân mong có được, dù nhỏ nhất cũng phải là thiết thực nhất với đời sống, kể cả trước mắt và lâu dài.