Thoát nghèo phải để người nghèo nỗ lực

Thứ trưởng Nguyễn Trọng Đàm.

PV:Thưa ông sau 3 năm triển khai Dự án Hỗ trợ thực hiện Nghị quyết 80/NQ-CP về định hướng giảm nghèo bền vững giai đoạn 2011-2020 và Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững giai đoạn 2012-2015 (Dự án Hỗ trợ giảm nghèo PRPP) đã khép lại, ông đánh giá thế nào về việc triển khai Dự án này?

Thứ trưởng Nguyễn Trọng Đàm: Được thực hiện từ tháng 9/2012 đến nay, Dự án đã góp phần thực hiện mục tiêu của Chính phủ Việt Nam về giảm nghèo nhanh tại các vùng dân tộc thiểu số, miền núi, ven biển nghèo nhất.

Theo đó, các chính sách giảm nghèo theo trách nhiệm của các bộ, ngành liên quan được sắp xếp hợp lý, lồng ghép vào kế hoạch, khung chính sách thường xuyên của các bộ, ngành.

Chương trình quốc gia về Giảm nghèo bền vững giai đoạn 2012 - 2015 được thiết kế, thực hiện hiệu quả, góp phần giảm nghèo nhanh, bền vững tại các huyện, xã, thôn, bản nghèo nhất và các nhóm dân tộc thiểu số thông qua áp dụng các phương pháp tiếp cận sáng tạo.

Tôi đánh giá Dự án này rất cao. Dự án có các mô hình giảm nghèo theo hướng mọi việc của người nghèo phải để cho người nghèo lo, người nghèo tự quyết định. Chúng ta chỉ hỗ trợ về môi trường pháp lý, về nguồn lực bằng cách cho vay, cho mượn... các chính sách hỗ trợ phù hợp, còn người nghèo phải tự quyết định phương thức thực hiện.

Bên cạnh đó thông qua Dự án, ngoài việc trao quyền thì sự kết nối giữa cán bộ hướng dẫn việc giảm nghèo với người dân được diễn ra thường xuyên hơn vừa nâng cao năng lực cho người nghèo vừa lắng nghe ý kiến của họ để phản ánh nhằm điều chỉnh thay đổi chính sách. Nhờ đó, nhiều đồng bào dân tộc đã thay đổi tư duy, không còn tâm lý “thích nghèo”.

Trong thực tế, ở nhiều địa phương các chính sách giảm nghèo chưa có hiệu quả do người dân chưa chủ động, thậm chí còn có tình trạng đấu tranh để được vào danh sách hộ nghèo. Vậy ông đánh giá thế nào về thực trạng này?

- Đúng vậy. Qua kiểm tra, đánh giá, kể cả đánh giá giám sát của Quốc hội vẫn chỉ ra tâm lý của một số người nghèo không muốn thoát nghèo, thậm chí muốn thôn, xã đưa mình vào diện nghèo. Nguyên nhân sâu xa bởi chúng ta có quá nhiều chính sách hỗ trợ cho người nghèo nên ai cũng muốn hưởng thụ.

Hơn nữa, ở nông thôn khoảng cách giữa hộ nghèo và không nghèo chưa lớn nên người dân ai cũng thấy mình nghèo. Bên cạnh đó chúng ta lại không chú trọng công tác tuyên truyền đồng thời thay đổi chính sách căn bản, triệt tiêu tư tưởng trông chờ, muốn thụ hưởng phần cho không của Nhà nước.

Vậy hướng thay đổi chính sách giảm nghèo giai đoạn tới sẽ như thế nào thưa ông?

- Hiện chiến lược giảm nghèo đa phần còn cấp phát, tài trợ cho thấy nhiều hạn chế. Sắp tới chúng ta sẽ chuyển từ cấp phát sang cho vay, tăng nguồn vốn cho vay ưu đãi, thủ tục đơn giản để người dân thuận lợi hơn mở rộng sản xuất. Đặc biệt nếu có hỗ trợ thì hỗ trợ cộng đồng chứ không hỗ trợ cá nhân.

Theo đó, thay vì hỗ trợ trực tiếp, cho không, làm thay như trước đây thì tới đây sẽ tạo cơ hội cho người nghèo tiếp cận các nguồn lực, tự quyết định việc làm, hoạt động sản xuất kinh doanh tùy theo năng lực, điều kiện từng gia đình.

Đồng thời giảm dần hỗ trợ cho không và gắn vào đó những chính sách hỗ trợ có điều kiện. Chính sách cho không chỉ duy trì với những đối tượng thực sự cần thiết song không phải cho không mãi mãi.

Bên cạnh đó, ngoài việc trao quyền thì sự kết nối giữa cán bộ làm công tác giảm nghèo với người dân được diễn ra thường xuyên hơn thông qua các đối thoại chính sách, cuộc họp, diễn đàn nhằm vừa nâng cao năng lực cho người nghèo vừa lắng nghe ý kiến của họ để phản ánh lên cấp trên cũng như thay đổi chính sách cho phù hợp hơn.

Trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!

Ngân sách cho công tác giảm nghèo 5 năm tới (2016 – 2020) cũng đã được Quốc hội phê duyệt với tổng nguồn lực cho chương trình giảm nghèo 5 năm tới là khoảng 41 nghìn tỷ đồng ngân sách trung ương và khoảng hơn 5 nghìn tỷ đồng ngân sách địa phương.
Trong đó, 80% là cho đầu tư hạ tầng và 20% vốn để hỗ trợ sinh kế phát triển sản xuất bằng các hình thức cho vay hỗ trợ.