Thor, Lad và Roger Vu

Ảnh minh họa.

Từ “Vua Gấu Xám” - Hành trình “trở lại yêu thương”

Thực ra nó chỉ là một con gấu xám Bắc Mỹ, không hơn không kém. Nó có tên-Thor được đặt bởi người viết ra nó, dĩ nhiên. Và tác giả, người viết Vua Gấu Xám, sau này, tên của ông đã được đặt cho một ngọn núi cao nhất của vùng Michigan- đỉnh Mount Curwood.

Cốt chuyện của Vua Gấu Xám cũng không có gì đặc sắc, một thợ săn kể lại câu chuyện của chính mình, trong cuộc hành trình săn đuổi những con thú, anh ta một lần đối mặt với con gấu xám, cao tầm đâu đó 2m và ước chừng cân nặng tới vài trăm ký lô. Anh ta đã găm vào con gấu 7 vết đạn, khiến nó bị thương khá nặng, cho dù đó là một con gấu khổng lồ, khiến nó phải trốn chạy để thoát khỏi sự truy đuổi của con người - thứ loài động vật vốn không có trong rừng!

Và rồi, ở lần đối mặt tiếp theo cuộc truy cùng giết tận của những người thợ săn và con gấu, người thợ săn đã thất thế, khẩu súng của anh ta bị gẫy. Từ người đi săn, anh ta thành con mồi của chính con vật mà anh ta truy sát. Vua Gấu Xám - đích thực một vị quân vương quyền uy, oai hùng và khí phách, đã lẳng lặng bỏ đi, tha mạng cho cái “sinh vật yếu ớt, hèn hạ và đầy bất lực” – dù chính cái sinh vật ấy đã khiến nó đau đớn tột cùng khi “quất lên người nó những ánh chớp bỏng rát.”

Người thợ săn đó chính là Curwood, cũng là tác giả của Vua Gấu Xám - Chuyện lãng mạn nơi hoang dã, đã từ một người thợ săn lạnh lùng cướp đi sinh mạng bao động vật hoang dã trong rừng trở thành một người ủng hộ, bảo vệ bảo tồn động vật hoang dã, trong đó có loài gấu. Trong hành trình “trở lại yêu thương” và “tìm thấy những giá trị đích thực” của thiên nhiên, của các loài vật trong thiên nhiên, Curwood đã tự có câu trả lời cho mình vì sao con gấu đã không giết anh, không thậm chí buồn trả thù kẻ đã gieo rắc đau thương cho mình.

Curwood đã viết nó thành sách. Nhưng cuốn sách của Curwood hẳn sẽ bó hẹp ở một câu chuyện ân oán tầm thường của người và vật trong thế giới thiên nhiên vô cùng kỳ bí và có quá nhiều điều khó thể lý giải, nếu anh chỉ kể lại câu chuyện đi săn của mình. Vua Gấu Xám kể về câu chuyện của Thor, về tình bạn của Thor với chú gấu lạc mẹ Muskwa, “chuyện tình” với gấu cái Iskwao, về cuộc sống của Thor… những câu chuyện “lãng mạn nơi hoang dã” mà nếu không có Vua Gấu Xám thì chẳng ai có thể biết được cả.

Cuộc gặp gỡ của tác giả với Thor có lẽ cũng là cuộc gặp gỡ “định mệnh” để chúng ta có những tác phẩm văn học phiêu lưu hoang dã, động vật hàng đầu… Và cũng để thấu hiểu ngọn nguồn, hiểu ý nghĩa của “cái gì của rừng, phải trả lại cho rừng!”

Đến Lad - chú chó dòng Ecoss “phẩm giá cao quý”

Tôi mượn một thâu tóm, cảm nhận của một bạn đọc về “Lad - Phẩm giá của một con chó” để giới thiệu qua về nội dung cuốn sách: “Xuyên suốt cuốn sách là chuyện về cuộc đời Lad, chú chó Ecoss yêu quý của ông chủ trại Sunnybank. Mọi chi tiết của câu chuyện đều là thật, trừ những phân tích tâm lý của chú chó Lad là lời diễn giải của ông chủ, mà những diễn giải đó cũng là thật cả thôi, bởi tình thân giữa ông chủ và chú chó Lad, tình yêu thương của ông với loài chó đủ để cho ông hiểu rõ những tình cảm của những người bạn bốn chân thân thiết của mình.

Xã hội của loài chó cũng có nhiều khuôn mặt khác nhau như xã hội của con người. Có những con chó nòi, khôn ngoan nhưng sống gần ông chủ xấu tính, tham lam, ích kỷ thành một con quỷ xấu tính, tham lam, độc ác như Messalinde; có con chó khỏe mạnh, hiếu chiến, là một “chiến binh có học” nhưng hãnh tiến và trái ý thì trở nên tham lam và xấu tính như Rex; cô nàng Lady chảnh chọe và con trai của cô nàng với chàng Lad, con Sói, thông minh, thừa hưởng được rất nhiều điều tốt đẹp từ bố Lad nhưng rồi một phần bản năng hoang dã nó bị đánh thức dẫn đến việc nó đã cùng Rex tấn công Lad, bố nó… Giữa những con chó tầm thường với những ứng xử đôi khi vô lý, xấu xa, độc ác, Lad vẫn luôn luôn bình tĩnh, cao thượng…”

Câu chuyện khá đơn giản, như nhiều câu chuyện về loài vật, được nhân cách hóa. Cũng đúng, chó thì là chó thôi, nhưng một con chó có tâm hồn, có phẩm giá thì chỉ có thể là Lad, qua chuyển tải ngôn ngữ của người dịch (sẽ được đề cập phần sau).

"Lad - câu chuyện về phẩm giá của một con chó" lôi cuốn người đọc từ các bé mới làm quen với chữ đến những người già, những “con mọt sách”… Như dịch giả vẫn giới thiệu: “Lad trứ danh không chỉ bởi đã từng cứu chủ suýt chết đuối, cũng không chỉ vì Lad quên mình cứu trẻ con khỏi rắn độc cắn, càng không chỉ do nó đã đóng góp hàng chục ngàn đô la thiện nguyện cho Chính phủ Mỹ trong thời kỳ chiến tranh, mà còn bởi, nó là một con chó có tâm hồn.”

Một cô bé con mười tuổi, đã không dám đọc hết "Lad - câu chuyện về phẩm giá của một con chó" vì sợ nó hế. Một cô bé khác, chăm chú từng chữ một của truyện như một người đọc dò cần mẫn vì “thế mới hiểu hết”. Thực ra, bé chưa đủ lời để giải thích cái sự đào sâu sau chữ để tìm gặp nhân vật, câu chuyện. "Lad - câu chuyện về phẩm giá của một con chó" lấy đi kha khá nước mắt của cả những người vốn không thích chó, đã từng ăn thịt chó. Nó cũng khiến một số người tôi quen có món khoái khẩu này bỗng nhiên thấy ăn năn và tuyên bố sẽ từ bỏ “món ăn” này.

"Lad - câu chuyện về phẩm giá của một con chó” như nhiều cảm nhận, đó là “một cuốn sách thực sự nên để mọi người đọc. Nhất là các bạn trẻ, các bạn thiếu nhi ... Cuốn sách nói lên nhiều hơn là một cuốn sách. Đặc biệt cảm ơn dịch giả đã đưa câu chuyện này tới Việt Nam”.

Người đem Thor và Lad đến Việt Nam, anh là ai?

Dịch giả của hai cuốn truyện này là một cái tên lạ lẫm trong cả giới văn chương lẫn dịch thuật, Vũ Danh Tuấn, được biết hơn dưới nick Roger Vu trên mạng xã hội.

Đó là một con người khá kỳ lạ. Dù chỉ nói chuyện qua điện thoại, giao tiếp qua mạng xã hội hay là ở ngoài đời thì người ta cũng đều có một cảm nghĩ là không hiểu sao chàng trai vóc dáng nhỏ bé, rất thư sinh đó lại có nhiều năng lượng đến vậy trên tất cả mọi lĩnh vực mà anh ta liên quan. Mà, Tuấn thì liên quan quá ư là nhiều lĩnh vực. Vốn là người từng làm công tác đối ngoại của Bộ Văn hóa nhưng đam mê những chuyến đi, những vùng đất, yêu thích văn học nghệ thuật, say với những câu chuyện được “nhặt nhạnh và tích cóp” ở trên những chặng đường rong ruổi đó khiến Roger Vu chuyển sang làm du lịch.

Đọc các giới thiệu của Tuấn về các vùng đất, chuyến đi… tôi cảm thấy tiếc cho ngành văn hóa du lịch đã không thể giữ nổi tài năng này. Nếu có anh ở vai trò nhà quản lý, tôi tin chắc lĩnh vực du lịch Việt sẽ có nhiều biến đổi. Roger Vu có khả năng biến mọi sản phẩm du lịch, mọi vùng đất… thành một câu chuyện đậm chất nhân văn, một điểm đến đầy sức hút không chỉ ở những khám phá mới lạ mà còn là ở những giá trị truyền thống, quen thuộc qua những áng văn chương, những cuộc đời của một nhân vật nổi tiếng, những bức tranh, bản nhạc… khiến người ta lạ mà quen, muốn tìm đến để chạm vào, để sống trong không gian đó, cảm nhận theo cách của mình theo sự gợi ý của Roger Vu.

Con người yêu thiên nhiên, yêu động vật và đam mê đến tận cùng này tự cho mình là “điên” như từng viết trên facebook: “Mình....đã hâm mộ Curwood, ...đã xuống tay mua first edition cách đây 100 năm, ...đã bò nửa vòng trái đất tới thung lũng nơi Vua Gấu Xám bị bắn,... đã dịch xong... và 2 tuần nữa sẽ phát hành 'Vua Gấu Xám - hay Chuyện lãng mạn nơi hoang dã" mình có sắp điên không?”

Roger Vu cũng đã đến tận ngôi nhà có chú chó Lad sinh sống, đến ngôi mộ chú đã an nghỉ bên dưới tấm bia có khắc dòng chữ “Lad - thuần chủng từ thể xác tới tâm hồn.” Để rồi sau “những cơn điên” đáng quý đó, hai cuốn sách tuyệt vời về thiên nhiên, về thế giới động vật… mà mỗi câu mỗi chữ đều lấp lánh, ngập tràn tình yêu đã đến với độc giả.

Cũng bởi tình yêu tràn ngập các trang sách mà tất cả đều có thể lượng thứ, bỏ qua cái sự thật thà quá mức trong cách dịch. Tuấn thả cả hồn lẫn vía vào Lad, Thor và các nhân vật trong hai cuốn truyện. Cứ như lúc dịch, anh trở thành đứa trẻ được toại nguyện ước mơ lao vào cánh đồng ngôn ngữ của ước mơ với tất cả sự hăm hở, nhiệt huyết và cả những sốc nổi.

Chính vì thế, câu chuyện của anh thản nhiên lấy khá nhiều nước mắt của độc giả, ngay cả những độc giả thuộc giới chữ nghĩa khó tính đôi lúc cảm thấy sự ngô nghê của sự diễn tả, sự rườm rà của trình bày ngôn từ, sự lặp lại kiểu ngoan cố may thay không tạo cảm giác nhàm chán của cụm câu: Lad- một chú chó Ecoss chính hiệu…

Nhờ Tuấn, thiên nhiên, loài vật thật dễ dàng đến với các tâm hồn từ bé thơ đến già cỗi, nhắc nhở chúng ta bài học về tình yêu thiên nhiên, yêu cây cỏ, yêu các con vật xung quanh cũng như cả thế giới động vật rộng lớn nhưng đang có nguy cơ dần cạn kiệt bởi sự giết phá của con người. Và hẳn sẽ là tác dụng hơn nhiều các chương trình tuyên truyền rầm rộ về lấy mật gấu, tay gấu, cũng như ăn thịt chó, giết hại các loài thú hoang dã …

Không có sự đam mê của anh, không có những đam mê của anh, thì chúng ta sẽ không thể có được .. để đọc, để biết và cùng chứng kiến về Lad, chú chó có tâm hồn, một Vua Gấu Xám mà như dịch giả cảm thán: “Có một tòa lâu đài mang tên Curwood Castle. Có một lễ hội diễn ra vào tuần lễ đầu tiên hàng năm tại Owosso mang tên Curwood Fesstival. Và có một ngọn núi cao nhất Michigan mang tên Mount Curwood. Nhưng phải gần một thế kỷ trôi qua, độc giả Việt Nam mới biết tới Vua Gấu Xám, một trong những tác phẩm hay nhất của James Oliver Curwood.”

Khi tôi viết những dòng này, Roger Vu lại đang hăm hở dịch tiếp 3 cuốn truyện cũng về động vật (sói, sóc và chó). Nhà tổ chức du lịch này cũng không quên nhắn gửi những độc giả của mình về một điểm đến mới: “ Cả gấu xám Thor và chó Lad đều là có thật. Tôi từng đến bảo tàng của Lad ở New Jersey và Thung lũng Ngủ, nơi Thor từng sống. Bác nào đọc xong, mà tò mò muốn đến hai chỗ đó, tôi tình nguyện làm người dẫn đường. Bởi những nơi này từ lâu vốn là điểm đến thu hút hàng vạn du khách và người hâm mộ…”.