Thư viện làng và hành trình giữ chân bạn đọc trẻ
“Lại vào thư viện à…?” là câu hỏi bố mẹ Phùng Bá Hưng thường dành cho anh khi thấy con trai dành phần lớn thời gian rảnh ở Thư viện Dương Liễu (Dương Hòa, Hà Nội).
Giữa những lời khuyên nên ưu tiên sự nghiệp riêng, Hưng vẫn kiên trì gắn bó với không gian đọc sách miễn phí dành cho trẻ em trong làng. Với anh, duy trì một thư viện không chỉ là giữ những cuốn sách trên kệ, mà còn là tạo ra những lý do để bạn đọc muốn quay trở lại.
Bắt đầu từ những điều giản dị nhất
Thư viện Dương Liễu ra đời năm 2013 với mong muốn tạo không gian đọc sách cho trẻ em địa phương, giúp các em có thêm lựa chọn giải trí ngoài trò chơi điện tử. Những ngày đầu, thư viện chỉ có vài trăm đầu sách, được đặt trong phòng khách nhà một thành viên sáng lập và duy trì bởi hai người. Từ không gian nhỏ ấy, thư viện dần trở thành điểm đến của trẻ em trong làng.

Phùng Bá Hưng là một trong những người tham gia sáng lập và duy trì thư viện. Có thời điểm, anh vừa làm việc vừa tranh thủ quán xuyến các hoạt động tại đây, dành phần lớn thời gian rảnh cho công việc cộng đồng. Bên cạnh khó khăn về kinh phí và định hướng hoạt động, Hưng còn đối mặt với những hoài nghi từ người xung quanh. Anh từng nghe những ý kiến cho rằng mình đang “vác tù và hàng tổng”, dành thời gian cho công việc chung trong khi sự nghiệp riêng chưa có nhiều thành quả.
Những băn khoăn ấy cũng đặt ra bài toán đối với người duy trì thư viện: làm thế nào để không gian đọc tiếp tục hoạt động lâu dài, thay vì chỉ tồn tại nhờ nỗ lực của một vài cá nhân?
Theo Hưng, nếu thư viện chỉ có hoạt động đọc sách, trẻ em có thể đến một vài lần rồi không quay lại. Vì vậy, bên cạnh việc duy trì nguồn sách, thư viện cần tạo thêm những trải nghiệm phù hợp với nhu cầu của các em, để việc đến thư viện không chỉ gắn với mượn và đọc sách.

Từ một nơi để trẻ em tìm đọc sách, Thư viện Dương Liễu dần mở rộng thành không gian trải nghiệm ngoài giờ học. Các em có thể tham gia thi đấu cờ vua, khám phá khoa học hoặc tự tay làm ra những sản phẩm sáng tạo. Những hoạt động này tạo thêm lựa chọn cho bạn đọc, đồng thời mở rộng vai trò của thư viện từ nơi tiếp cận sách thành không gian học hỏi và giao lưu.
Bên cạnh hoạt động trực tiếp, nhóm xây dựng các dự án hướng đến những nhóm đối tượng khác nhau. WeHere tập trung tìm hiểu về tâm lý học, trong khi WeDes tạo cơ hội để các bạn trẻ tiếp cận lĩnh vực thiết kế. Nhóm cũng đến các trường tiểu học và THCS để khảo sát nhu cầu, tìm hiểu những vấn đề học sinh quan tâm, từ đó xây dựng hoạt động phù hợp hơn.

Quá trình phát triển thư viện cũng gắn với hành trình học tập và tích lũy chuyên môn của Hưng. Trước đó, anh tốt nghiệp ngành Báo chí tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội vào năm 2012. Cuối năm 2019, anh có dịp đến thăm và thực tập tại Thư viện công cộng Missoula, bang Montana, Mỹ. Trải nghiệm này góp phần định hướng anh theo đuổi ngành Thông tin - Thư viện. Năm 2023, Hưng nhận học bổng Fulbright để học thạc sĩ ngành Library and Information Science tại Đại học Syracuse, Mỹ. Sau hơn một năm học tập, anh tốt nghiệp và tiếp tục theo đuổi công việc phát triển thư viện.
Sau hơn một thập kỷ, quy mô Thư viện Dương Liễu đã thay đổi đáng kể. Từ vài trăm đầu sách ban đầu, thư viện hiện có hơn 15.000 đầu sách; đội ngũ tình nguyện viên lên đến khoảng 100 người. Thư viện đã tổ chức hơn 200 sự kiện và phát hành hơn 3.500 thẻ bạn đọc.

Đánh giá về mô hình này, TS Vũ Dương Thúy Ngà, nguyên Vụ trưởng Vụ Thư viện (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), nhận định Phùng Bá Hưng là người trẻ sáng tạo, tâm huyết; những đóng góp của anh cùng các cộng sự đã giúp việc đọc sách dần trở thành một nét sinh hoạt văn hóa tại địa phương.
Tuy nhiên, sự tiếp nối của thư viện không chỉ thể hiện qua số lượng sách, sự kiện hay thẻ bạn đọc. Một dấu hiệu khác nằm ở những người từng tìm đến đây khi còn nhỏ, rồi quay lại với vai trò mới.
Từ bạn đọc nhỏ tuổi đến Trưởng ban Truyền thông thư viện
Những ngày còn nhỏ, Việt Thao thường đến Thư viện Dương Liễu cùng bạn bè để đọc sách và tham gia các hoạt động dành cho thiếu nhi. Trong ký ức của Thao có một cuộc thi làm ông đánh gậy do thư viện tổ chức. Dù không giành giải thưởng, cuộc thi vẫn là trải nghiệm mà Thao nhớ về quãng thời gian làm bạn đọc tại đây. Khi ấy, thư viện là nơi những đứa trẻ trong làng tìm đến sau giờ học, cùng đọc sách và thử sức với những hoạt động mới.
Theo thời gian, Thao và một số bạn đọc từng gắn bó với thư viện trưởng thành, trở thành cộng tác viên và tham gia tổ chức hoạt động cho thế hệ nhỏ tuổi hơn. Với Thao, hành trình ấy còn đưa cậu đến vị trí Trưởng ban Truyền thông. Từ một người tham gia các hoạt động của thư viện, Thao giờ đây góp phần đưa những hoạt động ấy đến gần hơn với cộng đồng.

“Ngày trước, mình đến thư viện để đọc sách. Còn bây giờ, mình muốn góp sức để những bạn nhỏ khác cũng có cơ hội trải nghiệm điều đó. Với mình, ý nghĩa nhất không chỉ là có thêm người biết đến thư viện, mà là các bạn thực sự muốn đến, muốn đọc và muốn quay lại”, Thao chia sẻ.
Sau hơn một thập kỷ, Thư viện Dương Liễu không chỉ có thêm sách và hoạt động, mà còn có những người từng là bạn đọc quay lại góp sức duy trì không gian này. Câu hỏi “Lại vào thư viện à…?” vì thế gợi nhắc nhiều hơn về thời gian Hưng dành cho công việc cộng đồng: đó còn là câu chuyện về một nơi được gây dựng để trẻ em tìm đến, trưởng thành cùng những trải nghiệm ở đó và tiếp tục mở cửa cho thế hệ tiếp theo.