Thức dậy miền hoang vu

Những đứa trẻ xã Thượng Trạch

Từ Dốc 51, cách cửa khẩu hẻo lánh Cà Roòng sang nước bạn Lào khoảng 8km nhìn xuống, những ngôi nhà của người Ma Coong ở xã Thượng Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình) trông như những hộp diêm xinh xắn nằm gọn gẽ bên con suối Roòng xanh ngắt. Những năm 1960 đổ về trước, do nằm cạnh tuyến Đường 20 - con đường huyết mạch tiếp viện cho chiến trường Miền Nam nối lên Tây Trường Sơn sang Lào bị Mỹ tập trung không kích mạnh. Do đạn bom, chết chóc, người Ma Coong đã phải vào rừng để náu thân.

Cuộc sống bị phân tán, đói khổ triền miên đã đưa người Ma Coong vào vòng lạc hậu. Lẩn trốn, không tự chủ động lao động sản xuất được, người Ma Coong phải lệ thuộc vào tự nhiên. Thời gian trôi, dần dà họ đã trở thành 1 tộc người gần như “ăn lông, ở lỗ”. Nhiều lúc rau rừng, cá thịt sống đã là nguồn thức ăn của họ.

Nói về sự phát triển của người Ma Coong hiện nay, ông Đinh Hợp- Chủ tịch xã là người luôn được nhắc đến. Tới nhà ông, không ai có thể ngờ rằng, trước đây ông vốn là một người xuất thân từ cuộc sống “ăn lông, ở lỗ”. Hiện, ngoài diện tích ruộng nương, ông còn đang triển khai mô hình trang trại, làm tiền đề hạt nhân cho người Ma Coong học để làm theo.

Với mô hình trang trại theo kiểu “cán bộ đi trước, làng nước theo sau” này, ông Hợp đã có 30 trâu bò được chăn thả. Năm ngoái, bằng việc lựa bán gia súc, ông đã có thu nhập cho gia đình tới 100 triệu đồng. 5 ha cao su công nghiệp, với sự đầu tư 25 triệu đồng/ha này của gia đình ông đã được phủ kín. Cây cao su đem từ miền Đồng Nai xa xôi cũng đang vươn lá, vươn cành, đón nắng gió ở cái miền tây xa lắc của tỉnh Quảng Bình này, thầm hứa những dòng nhựa trắng diệu kỳ ở các năm tiếp theo.

Tuyến đường 20 là một tuyến đường gian khổ. Khó khăn nên nó đã làm cho xã Thượng Trạch, nơi có đồng bào Ma Coong sinh sống này chợt trở lên xa xôi với ngay cả huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình chứ chưa nói gì tới các vùng miền khác. Nhưng bằng ý chí, sức lực của mình nên người Ma Coong nơi đây đang tự mình “kéo” những sự xa xôi ấy dường như gần lại.

Hiện tại, từ một cuộc sống lẩn trốn, hoàn toàn dựa vào tự nhiên, trong thời gian ngắn ngủi, người Ma Coong đã biết ở nhà, làm nương và chăn nuôi gia súc, gia cầm theo mô hình gia đình. Ông Hoàng Văn Hùng, Phó Bí thư Đảng ủy xã, với khuôn mặt khắc khổ nhưng rất tự hào khi cho chúng tôi biết: Hiện tại, ngoài 500ha đất canh tác, tổng đàn gia súc của xã cũng đã lên đến gần 3.000 con. Xã và các thôn bản đã chấm dứt hoàn toàn việc trao đổi hàng hóa thông qua “hàng đổi hàng”.

Vì mới ra khỏi rừng, cái đói cái nghèo chưa thể xóa hết trong một thời gian ngắn với người Ma Coong ở Thượng Trạch. Nhưng đối chiếu với quá khứ và hiện tại, tôi thấy người dân và đất này đã có những sự vận động hết sức dữ dội cho việc đi lên, hòa nhập của mình. Cái vui nhất ở đây đó là việc tới trường của các em. Từ một nơi hoàn toàn giao tiếp bằng tiếng địa phương, 100% các hộ dân cũng như người dân chưa có lấy một từ phổ thông nào len lỏi vào thì nay trường lớp đã được dựng lên ở Thượng Trạch. 8 thôn bản, hàng ngày theo tiếng trống trường, học sinh đã đồng loạt đến lớp.

Hiện tại, ngoài mẫu giáo mầm non, Thượng Trạch đã có 500 em trong các lứa tuổi theo học bậc tiểu học. Trường tiểu học đã được phát triển, nhân rộng và “cắm” vào đến toàn bộ 8 thôn bản, kể cả các bản xa xôi như bản Bản Choi, Bản Aki, Bản 61. Trường dân tộc nội trú cũng đã theo thầy cô vào đến với đất này. Theo bước của 50 thầy cô, yêu nghề, vượt khó, 182 em học sinh tưởng như “nửa chừng đứt gánh” về cái sự học lại tiếp tục được đến lớp. Và sự học đất này càng vui hơn, khi vừa rồi cái xã xa lơ xa lắc này đã có 1 em thi đỗ Đại học Sư phạm Huế và đã có thêm 7 em dám “vượt rừng” ra tỉnh học tiếp hệ THPT.

Trước những đổi thay của xã mình, dân mình, ông Đinh Hợp bảo, “không ngờ người dân Ma Coong mình cũng làm được nhiều điều đáng ghi nhận lắm”. Gần 30 năm sau khi “ra khỏi rừng”, với sự hỗ trợ, với sự tự lực đi lên, hiện tại nhiều hộ gia đình người Ma Coong ở Thượng Trạch đã mua sắm được các phương tiện nghe nhìn để nắm bắt thông tin. Toàn xã đã có 32 hộ có tivi, 50 hộ đã tự mua được xe máy để đi lại và vận chuyển hàng hóa.