Thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt

Pháp luật kiến tạo phát triển

Ngày 28/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển đô thị. Tại phiên họp, trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Phát triển đô thị, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đột phá và khả thi thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt. Mục tiêu trọng tâm là tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện; tăng cường phân cấp, phân quyền để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Theo ông Hoàng Thanh Tùng, việc ban hành Luật là cần thiết để thể chế hóa chủ trương, nghị quyết của Đảng (nhất là Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới và các chỉ đạo liên quan của cấp có thẩm quyền); kế thừa, luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù được quy định tại các Nghị quyết có liên quan của Quốc hội đã được thực tiễn kiểm nghiệm; Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn còn nhiều điểm nghẽn về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, an sinh, quản trị và liên kết vùng, cần một đạo luật ổn định, bao quát và đủ mạnh để tạo động lực phát triển mới.

Dự án Luật được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển; phân cấp, phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình; chỉ quy định các vấn đề khung, nguyên tắc và chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời trao không gian chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện, huy động nguồn lực xã hội và thí điểm cơ chế mới; tham khảo hợp lý Luật Thủ đô để bảo đảm tính đồng bộ chung trong một số vấn đề cốt lõi, nền tảng về quản lý, phát triển giữa hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh; kế thừa các nghị quyết đặc thù và tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Dự thảo Luật gồm 5 chương, 68 Điều. Bao gồm một số chính sách đáng chú ý như: trao thẩm quyền rộng hơn cho đô thị đặc biệt trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn.

Bên cạnh đó, tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực then chốt phù hợp với điều kiện thực tiễn, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của Thành phố, như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, công nghiệp năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Bên cạnh việc phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật (như nêu ở điểm 1 trên), việc quy định một số chính sách đặc thù trong một số lĩnh vực là cần thiết để đảm bảo Luật này có thể vận hành được ngay trên thực tế (tương tự Luật Thủ đô).

Đồng thời, cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình được thiết kế để bảo đảm chính sách áp dụng đúng thẩm quyền, minh bạch, hiệu quả. Kiểm soát quyền lực được đặt song song với khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất thúc đẩy phát triển các đô thị lớn

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng và tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, thống nhất để thúc đẩy phát triển các đô thị lớn, đẩy mạnh phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị đô thị.

Tuy nhiên đề nghị Chính phủ sớm thống nhất về phạm vi và đối tượng điều chỉnh cũng như các nội dung cụ thể của dự thảo Luật (nhất là các nội dung liên quan đến khu kinh tế đặc biệt); nghiên cứu làm rõ trọng tâm của Luật là cơ chế, chính sách phát triển Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt; phân định rõ phạm vi áp dụng đối với các thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt phù hợp với chủ trương của cấp có thẩm quyền; đảm bảo thống nhất giữa tên gọi, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật.

Dự thảo Luật cơ bản đảm bảo tính tương thích với điều ước quốc tế, đảm bảo quốc phòng, an ninh. Đề nghị tiếp tục rà soát kỹ các quy định về khu thương mại tự do (Điều 19), khu phi thuế quan (Điều 20), kinh tế biển (Điều 17), nhà đầu tư chiến lược (Điều 34); đánh giá đầy đủ tác động đối với quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia, cân đối ngân sách, nguồn lực thực hiện, khả năng tổ chức thi hành và các tác động về chính sách dân tộc, bình đẳng giới trong các quy định của dự thảo Luật.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, do Luật quy định về cơ chế, chính sách đặc thù nên có một số quy định khác so với các luật hiện hành. Đề nghị Chính phủ nghiên cứu, đề xuất giải pháp tổng thể về nguyên tắc xác định pháp luật được áp dụng khi nhiều luật, nghị quyết cùng có quy định ưu tiên áp dụng hoặc cho phép lựa chọn quy định thuận lợi hơn, đảm bảo tính thống nhất, công khai, minh bạch của hệ thống pháp luật.

Tại phiên họp, Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Minh khẳng định, thành phố sẽ nghiêm túc tiếp thu các ý kiến chỉ đạo và cam kết sẽ ban hành kịp thời các văn bản hướng dẫn ngay sau khi Luật được thông qua để sớm đưa chính sách vào cuộc sống.