Thương mại điện tử và bài toán tổ chức lại chuỗi giá trị nông thôn

Quảng bá nông sản trên các nền tảng số

Chuyển đổi số đang lan tỏa mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống, việc đưa nông sản địa phương lên sàn thương mại điện tử (TMĐT) đã trở thành hướng đi tất yếu nhằm mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Chẳng hạn sản phẩm trà Thái Nguyên đạt doanh thu lớn từ bán hàng online, với các sàn TMĐT như Shopee, Tiktok chiếm thị phần lớn và nhiều hợp tác xã chuyển đổi số thành công, đưa doanh thu online lên đến hơn 50%, mở rộng thị trường và nâng tầm nông sản Việt vươn ra thế giới.

Có thể nhận thấy rằng, nếu như trước đây người nông dân khi muốn bán sản phẩm của mình trồng ra phụ thuộc vào thương lái, thì giờ đây người nông dân tự bán được hàng của mình bằng các phiên livestream.

Ông Tống Văn Viện, Chủ tịch kiêm Giám đốc HTX Nông sản Phú Lương (Thái Nguyên) cho biết, năm 2023, HTX lần đầu tham gia Chương trình OCOP và gây ấn tượng với 3 sản phẩm đạt chuẩn 4 sao. Đến năm 2025, sản phẩm trà của HTX tiếp tục được công nhận OCOP 5 sao – một cột mốc đánh dấu bước tiến lớn cả về chất lượng lẫn uy tín thương hiệu. “Để đạt chuẩn OCOP 5 sao, chúng tôi phải chuẩn hóa toàn bộ quy trình sản xuất: Từ vùng nguyên liệu, dùng phân bón hữu cơ, thuốc sinh học cho đến kỹ thuật hái, sao sấy và đóng gói. Mọi khâu đều được kiểm tra rất chặt chẽ”, ông Viện chia sẻ.

Theo ông Viện, qua TMĐT mà cụ thể là nhờ các phiên livestream, HTX nông sản Phú Lương bán được rất nhiều đơn hàng. Thành công này không chỉ giúp tăng mạnh doanh số mà còn trở thành niềm tự hào với chính những người làm ra sản phẩm.

Theo ThS Nguyễn Quyết Chiến, Tổng thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), chuyển đổi số nông thôn không chỉ là đưa công nghệ về làng quê, mà là quá trình tái cấu trúc phương thức phát triển, gắn liền quản trị, sản xuất, phân phối và cung ứng dịch vụ công.

Trong quá trình triển khai Quyết định số 924/QĐ-CP về Chương trình chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025, nhiều địa phương đã xây dựng xã thông minh, xã TMĐT, áp dụng nền tảng số trong quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc nông sản. Thực tiễn cho thấy, khi được tổ chức đồng bộ, TMĐT sẽ giúp mở rộng kênh tiêu thụ, hỗ trợ nâng giá trị sản phẩm.

Ông Đặng Tùng Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số (Cục Chuyển đổi số quốc gia) cho rằng, việc khai thác dữ liệu kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) giúp nâng cao hiệu quả dự báo, gợi ý tiêu thụ và hỗ trợ vận hành.

Khi ứng dụng AI cùng các sàn TMĐT, nông dân có điều kiện tiếp cận thị trường rộng hơn, giảm bớt trung gian và tăng khả năng tiêu thụ. Tuy nhiên, các giải pháp cần bám sát mục tiêu cụ thể của người làm nông về năng suất, đầu ra ổn định và thu nhập. “Người nông dân rất quan tâm đến những vấn đề thiết thực, gắn liền với sản phẩm mà họ làm ra. Đây chính là nội dung mà chuyển đổi số cần gắn chặt để tiếp cận với người dân”, ông Tùng Anh nói.

Từ thực tiễn triển khai, ông Đặng Tùng Anh đề xuất mô hình làng thông minh dựa trên ba trụ cột: thiết chế, con người và công nghệ; thúc đẩy sáng kiến số cộng đồng; tận dụng tài nguyên số theo hướng bền vững. Theo ông Tùng Anh, việc thí điểm làng thông minh là điều kiện quan trọng để xây dựng xã nông thôn mới 4.0, qua đó tạo nền tảng cho TMĐT.

Hiện TMĐT được xem là kênh hỗ trợ tiêu thụ, truy xuất nguồn gốc và gia tăng giá trị nông sản. Tuy nhiên, để người dân tiếp cận và tham gia chủ động thì truyền thông được đánh giá giữ vai trò then chốt.

Chuyển từ gia công sang bán hàng trực tuyến

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch quan trọng trong tư duy phát triển.

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt khoảng 920 tỷ USD - mức cao kỷ lục từ trước đến nay. Tuy nhiên, theo ông Hải, chiến lược xuất nhập khẩu không thể chỉ nhìn vào quy mô, mà phải hướng đến tính bền vững, cân đối thị trường và khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Trong bối cảnh đó, TMĐT xuyên biên giới được xem là công cụ quan trọng để doanh nghiệp chuyển từ gia công sang bán hàng trực tiếp, từ OEM sang D2C, từng bước xây dựng thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế.

Theo ông Hải, xuất nhập khẩu trực tuyến hiện chủ yếu diễn ra theo mô hình B2B (doanh nghiệp với doanh nghiệp – PV), song đang có xu hướng mở rộng sang D2C ( Trực tiếp tới người tiêu dùng), nhất là với các sản phẩm tiêu dùng, thời trang, mỹ phẩm và hàng hóa có tính cá nhân hóa cao. Trên phạm vi toàn cầu, TMĐT xuyên biên giới được dự báo đạt quy mô khoảng 800 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng 25-30% mỗi năm.

Ông Larry Hu, Giám đốc điều hành Amazon Global Selling Đông Nam Á, cũng đã từng chia sẻ: chúng ta đang chứng kiến bước chuyển mình của Việt Nam. Từ vị thế một công xưởng sản xuất thành một quốc gia chú trọng phát triển thương hiệu. Doanh nhân Việt giờ đây không chỉ dừng lại ở gia công, mà đã chủ động đổi mới, xây dựng thương hiệu và kể câu chuyện thương hiệu của riêng mình để làm chủ phần giá trị cao hơn trên chuỗi cung ứng toàn cầu. Chính sự chuyển biến này đang định hình vị thế Việt Nam là một động lực tăng trưởng của nền kinh tế số Đông Nam Á.