Tiêm thuốc bổ não: Lời cảnh báo từ chuyên gia y tế

Chia sẻ mới đây trên trang cá nhân của PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đã đưa ra lời khuyên: không nên tiêm “thuốc bổ não” định kỳ ở người khỏe mạnh chỉ với mục đích bổ não, tăng trí nhớ hay phòng ngừa đột quỵ. Theo ông, hiện chưa có loại thuốc bổ não nào được khuyến cáo tiêm truyền định kỳ để dự phòng đột quỵ hoặc tăng trí nhớ ở người bình thường.

Không phải ai cũng có thể sử dụng

Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, “thuốc bổ não” thực chất là cách gọi dân gian dành cho nhiều loại thuốc khác nhau được sử dụng với mục đích hỗ trợ chức năng não bộ. Một số thuốc đường tiêm, truyền có tác dụng liên quan đến việc tăng sử dụng oxy của tế bào não; một số thuốc có tác dụng giãn mạch máu não; một số loại kết hợp nhiều cơ chế. Những thuốc này có thể được sử dụng trong một số hoàn cảnh bệnh lý nhất định, nhưng điều đó hoàn toàn khác với việc một người khỏe mạnh tự xây dựng cho mình lịch “định kỳ vài tháng tiêm một lần”.

Đây chính là điểm mà người dân cần phân biệt rõ, một loại thuốc nào đó có giá trị trong điều trị một bệnh lý cụ thể không có nghĩa là thuốc đó trở thành “thuốc bổ” dành cho tất cả mọi người. Càng không thể suy luận rằng nếu một thuốc được sử dụng trong điều trị đột quỵ, chấn thương sọ não hay một số tình trạng thần kinh cấp tính thì người bình thường cũng nên tiêm thuốc ấy để phòng ngừa những bệnh đó.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cho biết những chỉ định sử dụng thuốc bổ não đường tiêm truyền được các hội chuyên ngành khuyến cáo thường có mức bằng chứng thấp và không phải thuốc bắt buộc. Một số trường hợp có thể sử dụng trong bối cảnh cấp cứu đột quỵ, chấn thương sọ não hoặc chóng mặt tiền đình cấp, nhưng chưa có loại thuốc bổ não nào được khuyến cáo tiêm truyền để dự phòng đột quỵ hoặc tăng trí nhớ ở người khỏe mạnh.

Dùng thuốc theo “phong trào”

Điều đáng suy nghĩ là việc tiêm “thuốc bổ não” không phải hiện tượng cá biệt. Theo chia sẻ của PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, có những người duy trì việc tiêm nhiều năm, cứ vài tháng lại tiêm một hoặc hai mũi. Thậm chí, có những nhóm người lớn tuổi rủ nhau đi tiêm như một hoạt động chăm sóc sức khỏe định kỳ.

Khi tuổi tác tăng lên, con người thường bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến trí nhớ, tuần hoàn não, huyết áp, tim mạch và nguy cơ đột quỵ. Những triệu chứng như chóng mặt, đau đầu, mất ngủ, mệt mỏi, giảm tập trung cũng dễ được quy về một nguyên nhân chung là “não kém”. Từ đó, một mũi tiêm được gọi là “bổ não” dễ dàng tạo cảm giác rằng mình đang chủ động bảo vệ sức khỏe.

Trong khi đó, một người bị đau đầu có thể liên quan đến rất nhiều nguyên nhân. Chóng mặt cũng có thể xuất phát từ bệnh lý tiền đình, huyết áp, tim mạch, tác dụng phụ của thuốc hoặc những vấn đề sức khỏe khác. Vì thế, khi xuất hiện triệu chứng, việc quan trọng nhất không phải là tìm một mũi tiêm để “bổ não” mà là tìm đúng nguyên nhân gây bệnh.

Nếu chỉ vì thấy người khác tiêm mà mình cũng tiêm, hoặc vì trước đây cứ tiêm thì cảm thấy khỏe hơn nên tin rằng mũi tiêm có tác dụng, chúng ta rất dễ rơi vào một dạng ngộ nhận. Một quan niệm khác cũng cần được nhìn nhận lại là tâm lý cho rằng thuốc tiêm hoặc thuốc truyền luôn “mạnh” hơn thuốc uống.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cho rằng nếu người bệnh vẫn có thể sử dụng thuốc đường uống và không có chỉ định đặc biệt về đường tiêm thì việc lựa chọn tiêm truyền là không hợp lý. Theo ông, nhiều loại thuốc “bổ não” có dạng uống, trong khi đường tiêm truyền thường được sử dụng trong những hoàn cảnh đặc biệt, chẳng hạn cấp cứu hoặc khi người bệnh không thể sử dụng thuốc bằng đường uống.

Trong suy nghĩ của nhiều người, thuốc uống dường như là phương án “nhẹ”, còn thuốc tiêm là phương án “mạnh”. Vì thế, khi muốn nhanh khỏi, nhanh khỏe hoặc muốn “bổ não”, họ có xu hướng tìm đến mũi tiêm.

Những rủi ro

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cảnh báo, sử dụng thuốc bằng đường tiêm truyền có thể gây ra các phản ứng như sưng đỏ, mẩn ngứa tại vị trí tiêm; rối loạn tiêu hóa, buồn ngủ, ngủ gà. Một số thuốc còn có thể ảnh hưởng đến nồng độ insulin và việc điều trị bệnh tiểu đường. Đặc biệt, giống các thuốc tiêm truyền khác, thuốc vẫn có nguy cơ gây sốc phản vệ.

Đặc biệt đáng lo ngại là dịch vụ tiêm truyền tại nhà. Theo chia sẻ của PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, chỉ cần tìm kiếm trên mạng với những từ khóa liên quan, người dân có thể dễ dàng tìm thấy các số điện thoại quảng cáo dịch vụ tiêm “thuốc bổ não” tại nhà.

Khi việc tiêm thuốc được nhìn nhận như một dịch vụ tiện lợi có thể gọi bất cứ lúc nào, nguy cơ bị thương mại hóa nhu cầu chăm sóc sức khỏe càng lớn. Người dân có thể bỏ qua bước quan trọng nhất là thăm khám và xác định chỉ định, trong khi lại đặt niềm tin vào một lời quảng cáo rằng chỉ cần vài mũi tiêm là có thể “bổ não”, “tăng tuần hoàn” hoặc “phòng tai biến”.

Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu thay vì rủ nhau đi tiêm, người dân nên rủ nhau đo huyết áp định kỳ, đi bộ buổi sáng, ngủ đúng giờ và ăn nhạt bớt. Ông gọi đó là “đơn thuốc bổ não tốt nhất” và miễn phí.

Chăm sóc não bộ không phải là tìm kiếm một phương thuốc thần kỳ mà là kiểm soát những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tim mạch và thần kinh. Đối với người có bệnh nền, việc uống thuốc đúng chỉ định, kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu và tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ quan trọng hơn rất nhiều so với việc tự ý tìm một mũi tiêm được quảng cáo là “bổ não”.

Vì vậy, khi một người đau đầu, chóng mặt, mất ngủ hoặc cảm thấy trí nhớ giảm sút, điều cần làm không phải là lập tức tìm nơi tiêm “thuốc bổ não”. Cũng không nên tự mua thuốc, gọi dịch vụ tiêm tại nhà hoặc nghe lời truyền miệng từ người thân, bạn bè. Điều cần làm là đi khám.

Bởi đằng sau một triệu chứng tưởng như rất bình thường có thể là một vấn đề sức khỏe cần được phát hiện và điều trị đúng cách. Nếu chỉ tìm cách “bổ não”, người bệnh có thể vô tình bỏ qua nguyên nhân thực sự.

Và nguy hiểm hơn, khi người dân đã tin rằng mình đang được “phòng bệnh” bằng những mũi tiêm định kỳ, họ có thể chủ quan với những biện pháp phòng bệnh thực sự cần thiết.

Câu chuyện về “thuốc bổ não” cho thấy một nghịch lý khá phổ biến trong đời sống hiện đại: con người ngày càng có nhiều thông tin về sức khỏe nhưng không phải lúc nào cũng có nhiều hiểu biết đúng về sức khỏe. Chúng ta dễ bị thuyết phục bởi những gì nhanh chóng, tiện lợi và tạo cảm giác an tâm, trong khi những biện pháp phòng bệnh có giá trị lâu dài lại thường rất giản dị và đòi hỏi sự kiên trì.

Lời khuyên của PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cho thấy không có mũi tiêm nào thay thế được việc khám bệnh đúng lúc. Không có “thuốc bổ não” nào thay thế được việc kiểm soát huyết áp, vận động, ngủ đủ, ăn uống hợp lý và điều trị đúng bệnh.