Tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học: Giáo viên là yếu tố then chốt của mọi thay đổi

Đánh giá để hỗ trợ nâng chuẩn giáo viên

Theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) Việt Nam, tháng 4/2026 sẽ tổ chức khảo sát năng lực tiếng Anh của giáo viên trên phạm vi toàn quốc, làm căn cứ xác định nhu cầu bồi dưỡng phù hợp. Đây được xem là bước đi cần thiết nhằm đánh giá thực trạng đội ngũ và xây dựng lộ trình nâng cao chất lượng giảng dạy một cách bài bản, khoa học. Việc khảo sát không mang tính “kiểm tra” đơn thuần, mà hướng đến mục tiêu hỗ trợ, giúp giáo viên nhận diện rõ điểm mạnh, điểm hạn chế để có kế hoạch phát triển nghề nghiệp phù hợp.

Ghi nhận từ nhiều trường phổ thông cho thấy, phần lớn giáo viên tiếng Anh đều ý thức rõ vai trò của mình trong quá trình đổi mới. Tuy nhiên, không ít thầy cô vẫn gặp khó khăn trước yêu cầu nâng cao chuẩn năng lực ngoại ngữ theo khung tham chiếu quốc tế, cũng như yêu cầu giảng dạy các môn học tích hợp bằng tiếng Anh trong tương lai. Ở một số địa phương, điều kiện tiếp cận tài liệu, môi trường thực hành tiếng Anh còn hạn chế, khiến giáo viên thiếu cơ hội rèn luyện và cập nhật phương pháp mới.

Theo bà Nguyễn Bội Quỳnh - Hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức (Hà Nội), Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cũng như các dạng đề thi mới theo xu hướng đánh giá năng lực và có liên hệ với thực tiễn đời sống buộc việc dạy học trong nhà trường cần thay đổi. Các thầy cô cần dạy như một “sinh ngữ”, rèn luyện đầy đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết để học sinh sử dụng được trong thực tế.

Để nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Anh trong nhà trường, bên cạnh năng lực ngôn ngữ, các chuyên gia nhấn mạnh thay đổi quan trọng hơn nằm ở phương pháp giảng dạy. Mô hình lớp học lấy người học làm trung tâm, ứng dụng công nghệ thông tin, học liệu số và trí tuệ nhân tạo (AI) cũng cần được triển khai linh hoạt.

Nhiều giáo viên chia sẻ rằng, áp lực đổi mới không nhỏ, đặc biệt khi khối lượng công việc ngày càng tăng. Tuy nhiên, họ cũng nhìn nhận đây là cơ hội để nâng cao giá trị nghề nghiệp. Cô giáo Lương Đoan Phương - Trường THCS Huỳnh Thúc Kháng (phường Thanh Khê, Đà Nẵng) cho biết, khi chủ động tham gia các khóa bồi dưỡng trực tuyến, cô không chỉ cải thiện kỹ năng ngôn ngữ mà còn tiếp cận được những phương pháp dạy học sáng tạo, giúp giờ học trở nên sinh động hơn. Học sinh hứng thú hơn, tự tin giao tiếp hơn, và kết quả học tập cũng được cải thiện rõ rệt.

Xây dựng môi trường song ngữ và cơ chế hỗ trợ đồng bộ

Bên cạnh việc học trên lớp, nhiều trường hiện nay đã chủ động xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh cho giáo viên và học sinh như không gian song ngữ, câu lạc bộ tiếng Anh, hoạt động ngoại khóa với người nước ngoài, hay các cuộc thi học thuật bằng tiếng Anh… Đây là những cách tạo môi trường thực hành tự nhiên giúp giáo viên và học sinh thêm tự tin khi sử dụng tiếng Anh trong các hoạt động thường ngày, tiến gần đến mục tiêu hình thành “ngôn ngữ thứ hai”.

Tuy vậy, để giáo viên thực sự thay đổi, cần có cơ chế hỗ trợ đồng bộ. Chính sách bồi dưỡng phải gắn với nhu cầu thực tế và có lộ trình cụ thể, tránh dàn trải. Việc khảo sát năng lực vào tháng 4/2026 vì thế có ý nghĩa quan trọng, giúp phân loại và thiết kế chương trình bồi dưỡng theo từng nhóm trình độ. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích, động viên kịp thời, từ chế độ đãi ngộ đến cơ hội thăng tiến nghề nghiệp, để giáo viên yên tâm đầu tư cho việc nâng cao năng lực.

Một vấn đề khác được nhiều giáo viên nêu ra là sự chênh lệch giữa các vùng miền. Ở khu vực đô thị, điều kiện tiếp cận giáo viên bản ngữ, tài liệu quốc tế và công nghệ hiện đại thuận lợi hơn nhiều so với vùng sâu, vùng xa. Giải pháp công nghệ có thể được sử dụng để hạn chế những khoảng cách này, nếu được đầu tư bài bản và triển khai đồng bộ.

Thầy giáo Mai Thanh Sơn - Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam (Hà Nội) chia sẻ, cần xem xét tới sự khác biệt của mỗi người trong quá trình học tiếng Anh. Thầy nhắc lại từng có thời gian rộ lên phong trào cho con học IELTS từ nhỏ mà không vì mục đích gì thì không nên. Để nâng cao hiệu quả học tiếng Anh, cũng như cải thiện điểm số các kỳ thi chứng chỉ SAT, IELTS… học sinh cần có nền tảng tiếng Anh tốt và chịu khó ôn tập đọc kỹ lại để biết vận dụng thay vì chỉ chăm chăm “cày” đề. “Quý hồ tinh bất quý hồ đa, thà làm ít nhớ nhiều còn hơn làm nhiều nhớ ít. Quan điểm giáo dục của tôi là vậy” – thầy Sơn chia sẻ.