Tiếng Việt nơi xa

Một buổi dạy tiếng Việt trong chương trình “Về nguồn”
của Hội người Việt tại Pháp. (Nguồn: UGVF).

1. Bà Nguyễn Thu Hà- giáo viên dạy tiếng Việt ở tiểu bang California (Mỹ) cho biết: Thực tế nơi tôi sống cho thấy rất nhiều gia đình người Việt ở nước ngoài gặp bế tắc trong việc dạy con vì các em không nói sõi chính tiếng mẹ đẻ của mình và tiếp thu những giá trị phương Tây ngay từ bé. Ở lớp bọn trẻ nói tiếng Anh, về nhà chúng cũng sử dụng tiếng Anh. Tôi cũng từng có con như vậy nên hiểu, nếu các cháu không biết tiếng Việt thì sẽ rất khó để bồi đắp, nuôi dưỡng tình yêu nguồn cội, gốc gác của mình.

Qua những buổi đứng lớp dạy tiếng Việt, tôi rất vui vì mình có thể giúp các cháu thêm hiểu và thêm yêu văn hóa đất nước mình. “Mỗi sớm dậy nghe bốn bề thân thiết/Người qua đường chung tiếng Việt cùng tôi/Như vị muối chung lòng biển mặn/Như dòng sông thương mến chảy muôn đời”. Tiếng Việt trong thơ Lưu Quang Vũ gần gũi thân thương quá đỗi, tôi chỉ muốn làm sao dạy được càng nhiều cho các cháu những vốn tiếng Việt mà mình có, để lan tỏa những tình yêu nguồn cội như thế”- bà Hà chia sẻ.

Lâu nay, việc phát triển tiếng Việt đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là một nhu cầu thiết yếu. Ở những nơi có đông cộng đồng người Việt Nam thì thường có lớp dạy tiếng Việt. Tuy nhiên, chỉ có tại một số nước như Úc, Canada, CH Czech…tiếng Việt được dạy tại trường, còn hầu hết bà con đều gặp nhiều khó khăn trong việc dạy và học do cộng đồng người Việt sống rải rác, khó hình thành trường, lớp.

Thêm vào đó, những thầy cô giáo dạy tiếng Việt đều xuất phát từ lòng nhiệt tình và tự nguyện chứ không có chuyên môn sư phạm nên họ gặp nhiều khó khăn trong phương pháp truyền đạt. Đối tượng học không đồng đều về độ tuổi, lại chỉ học tiếng Việt vào dịp cuối tuần hay kỳ nghỉ nên cách học cũng rất linh hoạt và phương pháp giảng dạy chưa thực sự chính quy...

Theo PGS.TS Nguyễn Thiện Nam, một trong những khó khăn lớn nhất trong việc dạy tiếng Việt cho người Việt ở nước ngoài là vấn đề chuyên môn, sự hiểu biết tiếng Việt của giáo viên giảng dạy. Hầu như các giáo viên dạy tiếng Việt không được đào tạo chuyên về ngành tiếng Việt, họ chỉ biết tiếng Việt và giảng dạy bằng sự nhiệt huyết của mình.

Thời gian gần đây một số nhà giáo, trí thức trong các cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã tự biên soạn sách giáo khoa, sách tham khảo, tài liệu dạy học để phục vụ cho việc giảng dạy tiếng Việt ở nước sở tại. Tuy nhiên những cuốn sách này nhìn chung chưa theo kịp sự phát triển của tiếng Việt trong nước do người viết không có điều kiện cập nhật đã ít nhiều gây nên những hạn chế trong truyền bá tiếng Việt trong cộng đồng.

2. Xuất phát từ những khó khăn đó, bắt đầu từ năm 2013, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao) phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức khai giảng Khóa tập huấn giảng dạy tiếng Việt đầu tiên cho giáo viên người Việt Nam ở nước ngoài. Nối tiếp từ thành công của khóa tập huấn đầu tiên với những phản hồi tích cực, mỗi năm một lần khóa tập huấn lại đón thêm rất nhiều các thầy cô giáo từ nhiều nước về dự.

Năm nay, khóa tập huấn kéo dài 2 tuần hiện đang diễn ra tại Hà Nội có 55 giáo viên/ tình nguyện viên ở 13 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới như Campuchia, Lào, Thái Lan, Thụy Sĩ, CH Czech, Tây Ban Nha, Pháp, Italia… Bên cạnh những hoạt động chính như nâng cao trình độ chuyên môn, trao đổi phương pháp giảng dạy, các học viên còn tham gia một số hoạt động thực tế khác như dự giờ tại các trường học ở Việt Nam, tham quan các danh lam, thắng cảnh của đất nước…

Ông Trần Đức Mậu- Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài đánh giá cao những nỗ lực của các học viên tham gia khóa tập huấn với mong muốn truyền giảng những kiến thức về tiếng Việt cho con em kiều bào để gìn giữ ngôn ngữ cũng như văn hóa của người Việt tại nước sở tại. Năm nay, khóa học có số lượng học viên rất đông, cho thấy mức độ cần thiết của việc dạy và học tiếng Việt tại nước ngoài của bà con rất lớn.

Khóa tập huấn cũng đã tạo điều kiện cho anh chị em đồng nghiệp về từ nhiều nước về gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ thiết thực, bổ ích về tình hình, kinh nghiệm giảng dạy tiếng Việt. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tốt hơn, các thầy cô giáo cũng chia sẻ, vấn đề quan trọng là song song với việc dạy tiếng Việt, là dạy cho các em hiểu về Việt Nam, hiểu về cuộc sống của người Việt... Chỉ khi có tình yêu với Việt Nam thì tiếng Việt mới trở thành một nhu cầu của tụi trẻ.

3. Hiện nay có khoảng hơn 4 triệu kiều bào đang sinh sống ở hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ. Theo ông Trần Đức Mậu, tiếng Việt có vai trò vô cùng quan trọng đối với người Việt Nam ở nước ngoài. Nếu không duy trì được tiếng Việt sẽ không duy trì được bản sắc, văn hóa dân tộc Việt ở nước ngoài nhất là các thế hệ thứ ba, thứ tư.

Giữ gìn phát huy dạy tiếng Việt trong kiều bào là mục tiêu hàng đầu được Uỷ ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài chú trọng, và cũng là vấn đề được Đảng, Nhà nước hết sức quan tâm. Tuy nhiên theo ông Mậu, quan trọng là làm sao tạo được không gian tiếng Việt vì dạy tiếng mà không có không gian sử dụng thì cũng không phát huy được hiệu quả. “Hiện nay chúng ta chưa có bộ sách giáo khoa chính thức cho người Việt Nam ở nước ngoài, vì điều kiện ở mỗi nước, chúng ta cũng chưa có cách làm thống nhất vì còn phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng nơi. Vì vậy làm sao ứng với từng điều kiện đó để có cách dạy, mô hình, sách giáo khoa hiệu quả nhất cho người Việt Nam ở nước ngoài”- ông Mậu nói.

Chia sẻ này cũng là mong muốn của nhiều thầy, cô giáo về dự lớp tập huấn lần này, bởi ai cũng mong muốn truyền đạt một cách hiệu quả nhất tiếng Việt cho con em kiều bào, để lan tỏa những tình yêu nguồn cội, văn hóa và lịch sử của nước Việt Nam đến thế hệ thứ hai, thứ ba đang sống và học tập ở nước ngoài.