Tiêu chí và cảm tính
Dư luận đang nóng lên bởi câu chuyện NSƯT Chí Trung và NSƯT Minh Hằng “trượt” danh hiệu NSND ngay từ Hội đồng cấp Bộ trong đợt xét tặng NSND, NSƯT lần thứ 8 năm 2015. Bởi theo quy chế xét tặng, 2 nghệ sĩ này chưa đủ số lượng huy chương tham gia hội diễn sân khấu.
NSUT Minh Hằng và NSUT Chí Trung
Với một nghệ sĩ thì việc được công chúng đón nhận là điều đáng tự hào trong cuộc đời làm nghề. Nhưng nếu được Nhà nước ghi nhận công lao đóng góp cũng có một ý nghĩa quan trọng không kém. Nhất là trong thời gian qua, rất nhiều nghệ sĩ từng trải lòng, nếu không say mê, sống chết với nghề thì họ không thể đủ sức đứng trên sân khấu với tiền lương, phụ cấp diễn quá ít ỏi, không đủ nuôi thân.
Tuy nhiên, cũng có nhiều ý kiến cho rằng, danh hiệu NSƯT và NSND nhiều năm gần đây được cấp rất... phổ thông. Người đáng được cấp thì khi chết mới được xét truy tặng (trường hợp của NSƯT Văn Hiệp). Hay trong đợt xét tặng này, NSƯT Anh Dũng (nguyên Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam, qua đời vào tháng 4-2015) mới được đề nghị truy tặng danh hiệu NSND. Trong khi đó, nhiều người mang danh nghệ sĩ nhưng ít khán giả biết đến, nhưng họ lại được xét tặng danh hiệu một cách dễ dàng.
Bàn tới chuyện xét duyệt danh hiệu nghệ sĩ cứ đến kỳ lại được cả người trong và ngoài giới quan tâm. Thực tế đã cho thấy, trong quá trình xét tặng danh hiệu cho một nghệ sĩ, tiêu chuẩn cứng đã đạt, nhưng Hội đồng xét duyệt không thích thì không bỏ phiếu cho nghệ sĩ đó. Vậy nên mới có nhiều trường hợp bị loại thiếu tính khách quan, và lý do bị loại không rõ ràng. Hoặc là xét duyệt theo cơ chế xin – cho, theo kiểu ban ơn.
Vẫn biết, việc xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT có tiêu chí, qui định rõ ràng. Nhưng đó là phần “cứng”. Giới chuyên môn cho rằng, tiêu chí được công chúng mến mộ phải được ưu tiên hàng đầu, công chúng bình chọn cho nghệ sĩ trên các phương tiện thông tin đại chúng và công khai. Hội đồng xét duyệt các cấp chỉ là một phần chứ không phải quyết định tất cả “số phận” của các nghệ sĩ.
Công chúng là người đánh giá chất lượng hoạt động nghệ thuật, cũng như đóng góp của các nghệ sĩ. Và chỉ duy nhất danh hiệu trong lòng khán giả mới có giá trị bền lâu nhất. Tuy nhiên, công chúng cũng mong các đơn vị liên quan, các hội đồng xét duyệt cần có sự đánh giá, có cái nhìn khách quan trong việc cấp xét duyệt phong tặng danh hiệu cho các nghệ sĩ, sao cho thật xứng đáng; dành tặng danh hiệu sao cho thật chính xác. Chỉ có như vậy mới tránh được những thiệt thòi, thiếu công bằng với văn nghệ sĩ.
