Tìm hài cốt liệt sĩ dưới lòng đất tại Công viên Lê Thị Riêng (TPHCM): Tổ quốc gọi tên các anh - Bài 2: Hơn nửa thế kỷ chờ ngày trở về từ lòng đất

Cuộc tìm kiếm từ lòng đất

Giữa lòng TPHCM hiện đại, nơi từng là nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán (nay là Công viên Lê Thị Riêng), những ngày này đang diễn ra một hành trình tri ân đặc biệt. Không có tiếng súng, không có chiến trường, nhưng những người lính tại đây đang ngày đêm thực hiện một nhiệm vụ thiêng liêng: tìm lại đồng đội đã nằm xuống gần 60 năm trước.

Qua các nguồn tư liệu lịch sử, hình ảnh của Hãng thông tấn AP, ảnh vệ tinh, bản đồ quân sự, hồ sơ lưu trữ trong và ngoài nước cùng lời kể của nhân chứng, lực lượng chức năng từng bước xác định khu vực từng có những rãnh chôn tập thể các chiến sĩ giải phóng và đồng bào yêu nước hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo 515 TPHCM, Bộ Tư lệnh thành phố xác định muốn tìm được hài cốt phải bắt đầu từ những nhân chứng lịch sử. Hàng loạt cuộc gặp gỡ nhân chứng được tổ chức. Mỗi lời kể được ghi âm, lập sơ đồ, đánh dấu trên bản đồ số và đối chiếu với các nguồn tư liệu khác nhau.

Dưới sự chỉ đạo của Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Quân khu 7, sự phối hợp của các sở, ngành, các nhà khoa học, các nhân chứng và vai trò nòng cốt của Bộ Tư lệnh TPHCM, quyết tâm tìm kiếm, quy tập và đưa những người đã ngã xuống trở về với Đất Mẹ đã trở thành mệnh lệnh từ trái tim.

Theo lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Bộ Tư lệnh thành phố, từ ngày 14/6 đến 30/6, lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cùng phối hợp với các lực lượng chuyên môn tiến hành khảo sát bằng radar xuyên đất, phân tích địa tầng, đo đạc địa vật lý và tiếp tục đối chiếu tư liệu lịch sử. Kết quả khảo sát xác định những khu vực có dấu hiệu bất thường dưới lòng đất, tạo cơ sở quan trọng để triển khai khai quật. Đến ngày 23/6, những mũi đào đầu tiên tại khu vực được xác định có rãnh chôn đã được triển khai. Sau nhiều ngày thận trọng bóc tách từng lớp đất, những dấu tích của cuộc chiến năm xưa dần hiện ra: tăng võng, hộp tiếp đạn, vật dụng cá nhân và những bộ hài cốt liệt sĩ. Tiếp sau đó, Bộ Tư lệnh thành phố đã báo cáo Ban Chỉ đạo Quân khu 7 và Ban Chỉ đạo 515 thành phố để tiếp tục mở rộng rãnh tìm kiếm thứ nhất với chiều dài khoảng 50m, rộng 3m và sâu khoảng 3,5m.

Đến ngày 11/7, lực lượng tìm kiếm đã phát hiện và quy tập được 49 bộ hài cốt liệt sĩ cùng một bộ hài cốt tập thể. Kết quả ấy khẳng định hướng đi đúng trong việc kết hợp giữa tư liệu lịch sử, nhân chứng, khoa học kỹ thuật và trách nhiệm của những người thực hiện nhiệm vụ đặc biệt tại Công viên Lê Thị Riêng.

Chứng kiến những hài cốt liệt sĩ được khai quật, quy tập trở về từ lòng Công viên Lê Thị Riêng, cựu bác sĩ quân y Trần Văn Bản, công tác tại Phân khu 1 Sài Gòn - Gia Định không kìm được xúc động. Ông Bảy từng trực tiếp chiến đấu, cứu chữa thương binh trong những ngày khốc liệt của chiến trường Sài Gòn - Gia Định. Gần 60 năm trôi qua, ký ức về những đồng đội hy sinh vẫn nguyên vẹn trong ông. “Các anh vẫn nằm đó, dưới lòng đất lạnh lâu quá rồi” - người cựu chiến binh nghẹn ngào.

Cùng với những người lính từng đi qua chiến tranh là những chiến sĩ trẻ hôm nay tiếp nối nhiệm vụ ấy. Chiến sĩ Vũ Đức Tâm, Đội K74 thuộc Bộ Tư lệnh TPHCM chia sẻ, lần đầu nhìn thấy hài cốt liệt sĩ được tìm thấy từ lòng đất, anh đã rất xúc động. Những chiếc cúc áo, băng đạn, tấm tăng võng hiện lên dưới lớp đất khiến anh càng hiểu hơn trách nhiệm của thế hệ hôm nay.

Trả lại tên tuổi cho những người đã ngã xuống

Tìm kiếm hài cốt liệt sĩ không chỉ là đưa những bộ hài cốt ra khỏi lòng đất, mà còn là hành trình trả lại danh tính. Bởi phía sau mỗi bộ hài cốt là một con người, một gia đình, một quê hương từng nhiều năm mòn mỏi chờ đợi.

Trong quá trình khai quật tại Công viên Lê Thị Riêng, lực lượng chức năng phát hiện nhiều di vật có giá trị đặc biệt. Những chiếc ví, giấy tờ cá nhân, quyết định điều động, vật dụng quân trang… trở thành những manh mối quý giá để xác định danh tính các liệt sĩ. Trong đó, trường hợp liệt sĩ Huỳnh Văn Quên là một dấu mốc quan trọng. Từ chiếc ví còn lưu giữ giấy tờ mang tên Huỳnh Văn Quên cùng quá trình giải mã phiên hiệu đơn vị, đối chiếu hồ sơ, lực lượng chức năng xác định đây là liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, Tiểu đội phó thuộc Tiểu đoàn 1 Long An, Quân Giải phóng miền Nam, hy sinh trong trận đánh khu vực cầu Chữ Y năm 1968.

Ngay sau đó, Bộ Tư lệnh TPHCM phối hợp các cơ quan chức năng xác minh thân nhân, lấy mẫu ADN phục vụ giám định, từng bước thực hiện mục tiêu cao nhất: đưa các anh trở về với đúng tên tuổi của mình.

Trực tiếp đến thăm và động viên các cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ đặc biệt tại công viên Lê Thị Riêng ngày 11/7, Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam nhấn mạnh, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng.

Theo Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, đây không chỉ là việc thực hiện chính sách đối với người có công, mà còn là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc. Đồng thời, yêu cầu lực lượng làm nhiệm vụ phải thực hiện bằng kinh nghiệm, trách nhiệm và trái tim người lính. Bởi mỗi hài cốt được tìm thấy là một phần lịch sử được trả lại, mỗi danh tính được xác định là một gia đình được vơi đi nỗi chờ mong.

Gần 60 năm sau mùa Xuân Mậu Thân 1968, TPHCM hôm nay đã phát triển thành “đầu tàu” cả nước. Nhưng dưới lòng đất vẫn còn những người lính chưa trở về. Cuộc tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng vì thế không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn; mà là hành động cụ thể để khẳng định một chân lý: những người đã hy sinh vì Tổ quốc không bao giờ bị lãng quên. Và, hành trình đưa các anh trở về vẫn đang tiếp tục bằng trách nhiệm, bằng niềm tin và bằng trái tim của những người hôm nay.

(Còn nữa)