Tìm lời giải cho bài toán thiếu hụt nhân lực

Nhà máy hụt công suất

Theo Hiệp hội Dệt May Việt Nam (Vitas), hiện các DN dệt may đang ngày càng khó giữ chân cũng như tuyển mới lao động. Ông Trương Văn Cẩm - Phó Chủ tịch Vitas chia sẻ, cuộc cạnh tranh lao động giữa DN dệt may và DN thuộc các ngành nghề mới nổi đang ngày càng gay gắt. Trong khi đó, yêu cầu của thị trường về xanh hóa, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và phát triển bền vững ngày càng cao. Điều đó cho thấy sức ép từ thị trường tăng lên từng ngày, nhưng nguồn nhân lực lại chính là mắt xích yếu nhất. Chưa hết, DN không chỉ thiếu lao động, họ còn phải liên tục tuyển dụng và đào tạo lại vì tình trạng biến động nhân sự ngày càng lớn.

Ông Cẩm cho biết, tình trạng thiếu hụt lao động xuất hiện đúng thời điểm đơn hàng xuất khẩu của nhiều ngành đang dần phục hồi. Chính bởi vậy, nhiều DN đang đối mặt với bài toán khó là tìm đủ lao động để hoàn thành các đơn hàng đã ký. Trong báo cáo gửi Bộ Công thương hồi tháng 5, Vitas cho rằng một số quy định về bảo hiểm thất nghiệp và chấm dứt hợp đồng lao động đang vô tình làm gia tăng tình trạng nhảy việc. Hệ quả là DN mất thêm chi phí tuyển dụng, đào tạo, trong khi năng suất và kế hoạch sản xuất liên tục bị xáo trộn.

Chia sẻ dưới góc độ DN, ông Phạm Quang Anh - Giám đốc Công ty TNHH May mặc Dony cho hay, thời gian qua lượng khách hàng hỏi hàng và đặt hàng nhìn chung khá dồi dào. Hiện DN lại đối mặt với bài toán thiếu hụt lao động có tay nghề. Từ đầu năm đến nay, việc tuyển công nhân may hết sức khó khăn.

Nhiều DN trong ngành may mặc cũng chia sẻ, khác với giai đoạn suy thoái trước đây, bài toán thiếu đơn hàng tạm thời được gỡ bỏ khi đa số DN đã bảo đảm được lượng đơn hàng đến hết quý III/2026, thậm chí xa hơn. Tuy nhiên, phía sau những tín hiệu tích cực từ đơn hàng là hàng loạt thực trạng thiếu hụt lao động đang đè nặng lên các DN sản xuất.

Tình trạng tương tự cũng đang xảy ra đối với ngành thủy sản. Ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản (Vasep) cho biết, một bộ phận lao động địa phương đã chuyển sang ngành nghề khác, đi làm việc ở nước ngoài hoặc nghỉ việc để hưởng bảo hiểm thất nghiệp. Có thực tế là, nhiều DN tăng lương thêm 25-30% nhưng vẫn khó tuyển đủ và duy trì lực lượng lao động ổn định. Trong báo cáo gửi đến Bộ Tài chính vào tháng 6/2026, Vasep phản ánh, nhiều trung tâm chế biến lớn ở Đồng bằng sông Cửu Long, TPHCM đang thiếu hụt lao động. Tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến công suất nhà máy và tiến độ giao hàng trong mùa cao điểm.

Lời giải chính sách

Ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Vitas nhấn mạnh, mức độ tự động hóa trong sản xuất của ngành dệt may tăng rõ rệt, đầu tư chuyển đổi số tại nhiều DN đã được chứng minh hiệu quả. Chẳng hạn, một nhà máy kéo sợi 50.000 cọc trước đây cần 200 - 300 lao động, nhưng khi tự động hóa toàn bộ quy trình, số lao động vận hành chỉ còn khoảng 30 - 40 người. Dù vậy, ngành dệt may vẫn chưa thể giải quyết triệt để tình trạng thiếu hụt lao động do nhiều công đoạn vẫn cần nhân công trực tiếp. Điều này cũng cho thấy công nghệ chưa thể thay thế hoàn toàn con người, đặc biệt trong các ngành như chế biến thủy sản, nơi nhiều khâu sản xuất vẫn đòi hỏi sự khéo léo của đôi tay người lao động.

Giới chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, tự động hóa được xem là xu hướng không thể đảo ngược, song nhiều DN vẫn xác định con người sẽ tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong sản xuất. Robot có thể giúp DN giảm áp lực thiếu lao động, nhưng chưa thể giải quyết tận gốc bài toán nhân lực. Và dù ở 2 lĩnh vực khác nhau, nhưng cả Vitas, Vasep đều phải coi phát triển nguồn nhân lực là chiến lược dài hạn, từ đào tạo nghề, điều chỉnh chính sách bảo hiểm thất nghiệp đến nâng cao phúc lợi, quy hoạch lại nguồn lao động.

Về chính sách, Vitas nhấn mạnh yếu tố con người như một giải pháp căn cơ và lâu dài. Theo đó, hiệp hội đề xuất Nhà nước hỗ trợ ngân sách đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực thiết kế sinh thái, công nghệ dệt nhuộm và kỹ thuật sản xuất xanh.

Ở góc độ DN, bà Đoàn Thị Như Diễm - Giám đốc Công ty CP Sản xuất may Việt Mỹ cho biết, tình trạng khan hiếm lao động may có tay nghề đang trở thành một trong những điểm nghẽn lớn nhất của ngành dệt may hiện nay và Việt Mỹ cũng không nằm ngoài vòng xoáy đó. Tuy nhiên, thay vì thụ động cạnh tranh nguồn nhân lực trên thị trường, công ty chủ động tạo nguồn lao động ngay từ khâu đào tạo. Cụ thể, DN tăng cường hợp tác với các trường nghề, cao đẳng và đại học chuyên ngành để tiếp nhận sinh viên thực tập, đồng thời xây dựng lộ trình đào tạo gắn trực tiếp với nhu cầu sản xuất thực tế. Đây không chỉ là giải pháp bổ sung nhân lực ngắn hạn mà còn là chiến lược đầu tư cho nguồn lao động dài hạn.