'Tôi là Trưởng ban Công tác Mặt trận'

Giáo sư Lưu Văn Đạt.

96 tuổi đời, hơn 70 năm tuổi nghề

Năm 2015 là năm có những cột mốc lịch sử đáng nhớ: 40 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, 70 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2-9, 85 năm truyền thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam…

Có lẽ với nhiều người, lịch sử chỉ là những con số được nhìn thấy trong ngày kỷ niệm còn với những người đã sống cùng lịch sử, đã từng đi qua hai cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại như GS Lưu Văn Đạt, hơn ai hết, ông thấu hiểu vô cùng giá trị từ những con số lịch sử ấy. Ông chính là một nhân chứng tiêu biểu trong dòng chảy lịch sử của cách mạng Việt Nam. 96 tuổi đời, hơn 70 năm tuổi nghề, cuộc đời ông cũng là lịch sử.

Khi kể về cuộc đời mình, ông bảo giây phút hạnh phúc nhất là thời điểm cầm trên tay Sắc lệnh số 30/B-SL ngày 18/3/1947 do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký bổ nhiệm ông làm Giám đốc Nha Thương vụ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (Bộ Kinh tế quốc dân, sau là Bộ Thương mại, nay là Bộ Công thương). Và từ đó đến lúc nghỉ hưu năm 2000, với 54 năm trong nghề, ông đã giữ hàng loạt chức vụ quan trọng, cống hiến trí tuệ và sức lực cho ngành thương mại Việt Nam.

Đó là những năm tháng GS Lưu Văn Đạt làm việc dưới 8 thời Bộ trưởng, ông đảm nhận nhiều vị trí quan trọng trong ngành thương mại: Giám đốc Nha Thương mại kiêm Cục trưởng cục Ngoại thương (Bộ Kinh tế quốc dân), Giám đốc nhiều vụ của Bộ Công thương, Bộ Thương nghiệp, Bộ Ngoại thương từ năm 1947 đến 1965; Chánh văn phòng Bộ Ngoại thương từ năm 1965 đến 1982, Viện trưởng Viện Kinh tế đối ngoại (Bộ Kinh tế đối ngoại) từ năm 1982 đến 1989; Làm cố vấn Bộ trưởng Bộ Thương mại từ năm 1989 đến 1998. Tham gia đóng góp và xây dựng, hoàn chỉnh đường lối chính sách, hệ thống pháp luật của ngành Thương mại trong thời kỳ 1960 - 1970.

Ông đã có trên 100 công trình nghiên cứu khoa học được công bố trên các tạp chí trong và ngoài nước hoặc được thuyết minh tại các hội thảo khoa học. GS Lưu Văn Đạt cũng tham gia đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học bậc đại học và trên đại học về chuyên ngành ngoại thương, pháp lý tại nhiều trường đại học khác nhau.

Ông còn tham gia ban soạn thảo của nhiều bộ luật về kinh tế thời mở cửa, trong đó Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam do ông chủ trì soạn thảo được thông qua năm 1987. Sau này, khi đã nghỉ hưu, ông tiếp tục tham gia lãnh đạo Hội Luật gia Việt Nam, Hội Nạn nhân chất độc da cam Việt Nam và cuối cùng trở về làm công tác Mặt trận.

Đã ảo thì không thể là thật

Ông bảo, đời ông sau khi kinh qua nhiều chức vụ, cuối cùng được trở về làm Trưởng ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư gần 20 năm. “20 năm đó, tôi thực sự thấu hiểu những điều dù to tát đến mấy ở ngoài đời, những đạo luật được viết ra, nếu dân không biết, không bàn thì cũng coi như vô nghĩa. Vì thực tế cái gì dân cũng biết, chỉ là có nói ra hay không” - GS Lưu Văn Đạt chia sẻ.

Còn nhớ, năm 2014, Mặt trận lấy ý kiến nhân dân cho dự thảo báo cáo trình Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ 8, có một điểm mà ông rất “hoan nghênh” khi không nêu con số cụ thể trong một số cuộc vận động, phong trào vì theo ông, đó là những con số không thực chất.

Khi được hỏi từ đâu mà ông tâm đắc với việc đó, vị giáo sư đáng kính nghiêm nghị trả lời: Đó là kinh nghiệm tôi rút ra từ nhiều năm công tác Mặt trận ở cơ sở vì tại các Ban Công tác Mặt trận chính là nơi xét các danh hiệu như danh hiệu gia đình văn hóa.

“Nói thật là có nhiều gia đình không xứng đáng mà vẫn được nhận danh hiệu văn hóa nên mới có tình trạng đâu đâu cũng 100% gia đình văn hóa. Hãy nhìn vào sự thật, nếu như anh ra đường vi phạm pháp luật thì làm sao là con người văn hóa, làm sao xây dựng được một gia đình văn hóa. Một nước văn hóa là một nước tôn trọng pháp luật và người ta đánh giá văn hóa qua việc tôn trọng pháp luật và thực thi pháp luật đến mức độ nào”- GS Lưu Văn Đạt khẳng định.

Đó là chưa kể những nhận định trong các văn kiện của Đảng, nhà nước là tình hình về văn hóa có suy thoái. Từ thực tiễn và kinh nghiệm bản thân quan sát ngoài đường phố với đối chiếu các văn bản văn kiện của Đảng, Nhà nước nên GS Lưu Văn Đạt đã đi đến kết luận này.

“Vì suy cho cùng để có chủ trương đúng, quyết định đúng, một việc làm hợp lý phải có nhận định đúng. Muốn có nhận định đúng thì phải có cơ sở khách quan chứ không thể dựa vào thành tích ảo để quyết định. Cho nên cái gì ảo phải coi là ảo chứ không thể coi là thật. Đó là thực tế khách quan, sớm muộn gì người ta cũng nhận ra và cái gì mang tính chất ảo phải loại trừ khỏi hoạt động của hệ thống chính trị, đặc biệt là của Mặt trận”- ông nhấn mạnh.

Nhiều năm tham gia Hội đồng tư vấn Dân chủ và Pháp luật của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Giáo sư Lưu Văn Đạt luôn được nhắc đến trong vai trò là người tham gia tích cực vào việc soạn thảo Dự án Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần đầu tiên năm 1999. Đến lần sửa đổi Luật Mặt trận 2015, ông vẫn tham gia đóng góp nhiều ý kiến.

Trong đó, đóng góp ý kiến vào Chương IV Đại diện bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp chính đáng của nhân dân, GS Lưu Văn Đạt cho rằng, Dự thảo Luật cần làm rõ nội dung đại diện như thế nào. Mặt trận cần làm rõ vai trò đại diện thực sự của người dân như thế nào trong việc giải quyết những điểm nóng những vấn đề bức xúc.

Năm 2015, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã được Quốc hội thông qua, trong đó có những điểm mà GS Lưu Văn Đạt đánh giá rất cao, đặc biệt là đề cao vai trò giám sát, phản biện của Mặt trận.

Hết mình vì công việc

Những ai đã từng tiếp xúc với ông đều nhận ra một con người hết mình vì công việc, trí tuệ thâm sâu. Mái đầu bạc trắng, dáng đi chậm rãi, chỉ cách đây 1 năm, vị giáo sư đáng kính ấy vẫn không vắng mặt trong bất kỳ một cuộc họp nào của Mặt trận. Ông chỉ thực sự nghỉ ngơi kể từ tháng 9 năm 2014, tại Đại hội 8 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, khi đã ở tuổi 95. Đó là một ngày đáng nhớ, một ngày để khép lại thành công Đại hội đại biểu Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ VIII, và cũng là một ngày để nói lời tạm biệt với những cống hiến của các vị Ủy viên Ủy ban Trung ương hết nhiệm kỳ, trong đó có GS Lưu Văn Đạt.

Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân đã tặng ông một bó hoa tươi thắm trong cái ôm thật chặt, hàng trăm đại biểu đứng lên vỗ tay như một lời tri ân sâu nặng với vị GS già - người cả đời vì việc dân, việc nước.

Với những đóng góp lớn lao của những người như GS Lưu Văn Đạt có lẽ chẳng nhiệm kỳ nào là đủ. Tôi mãi nhớ lời nhắn nhủ của ông trước thềm Đại hội: “Nhiệm kỳ này tôi sẽ không tham gia Mặt trận nữa. Cũng đến lúc nghỉ ngơi rồi. Sức khỏe không cho phép mình tiến lên nữa, đành phải chấp nhận thôi. Trong quỹ thời gian ít ỏi còn lại của cuộc đời, nếu vẫn còn có ích cho Mặt trận, cho báo Đại Đoàn Kết tôi luôn sẵn sàng. Cánh cửa nhà tôi luôn rộng mở đón các bạn”.

Thật ra từ rất lâu rồi, chúng tôi đã thân thuộc với căn nhà số 5 phố Nguyễn Đình Chiểu, Hà Nội. Thân thuộc tới mức, ông để chúng tôi tự mở cổng đi vào một căn phòng nhỏ, cũng là một thư viện nhỏ của riêng ông luôn dùng để tiếp khách. Gia tài trong đó chính là những cuốn sách. Có những tập sách mỏng chỉ vài chục trang, nhưng cũng có tập sách dài hàng nghìn trang. Ông bảo, đọc sách không những là sở thích mà điều quan trọng là để thêm sự hiểu biết và phục vụ cho mục đích công việc của mình.

Căn nhà nhỏ ở phố Nguyễn Đình Chiểu Hà Nội bây giờ vẫn đón chúng tôi. Bao giờ cũng vậy, biết tính ông cẩn thận nên chúng tôi thường gọi điện trước khi đến. Người luôn nghe máy điện thoại là vợ ông. Nhưng cuộc gọi gần đây nhất của chúng tôi được kết nối nhưng không gặp được ông, vì bà bảo, ông mệt lắm rồi.

Nhóm phóng viên Mặt trận chúng tôi vẫn thường bảo nhau rằng, mỗi ngày qua đi, điều vui mừng nhất là vẫn “tay nắm chặt tay” với các cụ các vị của Mặt trận. Cho nên, mong mỏi nhất lúc này là các vị nhân sĩ trí thức như GS Lưu Văn Đạt luôn mạnh khỏe, sống vui. Họ chính là bảo tàng lịch sử sống của dân tộc, là những viên ngọc quý trong khối tài sản vô giá của mái nhà chung Mặt trận.